Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Dr. Gerrit Voerman: "Populistische partijen belangrijk bij Europese verkiezingen"

02 juni 2009
Omslag Met het oog op Europa
Omslag Met het oog op Europa

Op 4 juni mag er gestemd worden op het Europees Parlement. Het is alweer de zevende keer dat deze verkiezingen plaatsvinden. Gerrit Voerman, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, publiceerde (samen met Nelleke van de Walle) onlangs Met het oog op Europa, een boek over de affiches die de partijen in hun verkiezingscampagnes hebben gebruikt. Volgens Voerman valt er meer dan vroeger dit jaar echt wat te kiezen. Dat komt onder andere door populistische en Eurosceptische partijen als de PVV en de SP.


De opkomst bij de Europese verkiezingen is sinds 1979 gestaag teruggelopen, vertelt Voerman. ‘Toen was de opkomst tegen de zestig procent. In 1999 was de opkomst ongeveer dertig procent.’ Volgens Voerman komt dat doordat het tweederangs verkiezingen zijn. ‘Straatsburg en Brussel liggen ver weg. Bovendien gaat het bij de Europese verkiezingen niet om de machtsvraag, zoals bij de Tweede Kamerverkiezingen.’ Het Europees Parlement heeft namelijk niets te zeggen over de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders, die de lijnen in de Europese Unie uitzet. Wel heeft het Parlement meer invloed gekregen op de samenstelling van de Europese Commissie (het dagelijks bestuur van de Europese Unie), alhoewel de commissarissen direct worden benoemd door de lidstaten.

Voorzitter kiezen

Door de lage opkomst neemt de legitimatie van het Europees Parlement af, constateert Voerman. Wat kunnen we daaraan doen? ‘Ik heb daar geen tovermiddel voor. We kunnen hoogstens een paar dingen uitproberen. Zoals het Europees Parlement de voorzitter laten kiezen van de Europese Commissie, waarbij de kandidaten van de verschillende politieke stromingen hun program van tevoren uiteenzetten.’ Ook zou je de kiezer twee stemmen kunnen geven, de een voor een nationale en de andere voor een Europese kandidaat (vergelijkbaar met het Duitse systeem). Voerman: ‘De campagnes kunnen daardoor Europeser worden.’

Nationale thema’s

Doordat het tweederangs verkiezingen zijn, spelen nationale factoren doorgaans een belangrijke rol in Europese campagnes, zegt Voerman. ‘Neem de PvdA. Als deze partij in de oppositie zit, plaatst ze altijd haar campagne in een nationale context. Bijvoorbeeld door een leus te gebruiken als: Een stem voor de PvdA is een stem tegen het kabinet.’ Ook dit jaar duiken er in de aanloop naar de verkiezingen weer nationale thema’s op. ‘De regeringssamenwerking met de PVV bijvoorbeeld, of de vrijheid van meningsuiting. Dat heeft natuurlijk niks met Europa te maken, maar alles met de opstelling van de gevestigde partijen tegenover Wilders.’

Polarisatie

Voerman signaleert in zijn boek dat de Nederlandse politiek minder enthousiast is geworden over Europa. ‘Dertig jaar geleden waren alle grote partijen uitgesproken voorstanders van Europa. Alleen de kleine linkse en rechtse partijen als de CPN en het GPV waren tegen.’ Die brede pro-Europese houding veranderde in de jaren negentig. Politici als Frits Bolkestein en Pim Fortuyn wisten grote groepen kiezers aan te spreken met hun kritiek op de Europese Unie. Het debat over Europa polariseerde.

Echt wat te kiezen

Voerman vindt daarom dat er dit jaar echt wel wat te kiezen valt. ‘Vroeger dachten kiezers: het maakt niet uit waar ik op stem, al die partijen zijn toch hetzelfde. Nu is dat veel minder het geval. Je hebt de echte voorstanders, zoals D66 en GroenLinks, en de partijen die wat sceptischer zijn, zoals de VVD. De liberalen zijn vooral voor economische integratie, maar zijn over de rest kritischer. En dat terwijl ze in de jaren tachtig nog voor een federaal Europa waren. Het CDA is nog wel pro-Europees, maar benadrukt tegelijkertijd de Nederlandse identiteit. Dat zag je in 2004 aan hun verkiezingsleus: Voor een eigen plek in Europa.’

Populistische partijen

Daarnaast zijn er natuurlijk ook nog de partijen die de huidige Europese samenwerking ronduit afwijzen, zoals de SP en de PVV. ‘Deze min of meer populistische partijen gedijen goed in het huidige tijdsgewricht. Vroeger zaten de kiezers bijna vastgesmolten aan hun partij. Maar met de ontzuiling, en zeker de laatste tien à vijftien jaar, is de relatie tussen partij en kiezer losser geworden. Daardoor is er meer ruimte gekomen voor buitenstaanders die zich richten tegen het establishment en klagen over de zakkenvullers in Europa die niet naar het volk luisteren.’

Belangrijke functie

Voerman meent dat de populistische partijen een belangrijke functie vervullen in het politieke systeem. ‘Ze spreken voor dat deel van de bevolking dat ontevreden is en kanaliseren daarmee het ongenoegen. Wel hebben de populistische partijen het erg gemakkelijk met hun kritiek op de gevestigde partijen. Zij hoeven zelf niet samen te werken en compromissen te sluiten, zoals de gevestigde partijen.’ De Euroscepsis van de populistische partijen kan zelfs voor een hogere opkomst zorgen. ‘Dat zag je in 2004, toen bijvoorbeeld de SP en de nieuwkomer Europa Transparant veel stemmen kregen. Euroscepsis is dus niet hetzelfde als desinteresse. Je tegen een ontwikkeling verzetten getuigt namelijk ook van betrokkenheid, ook al is het niet op de manier zoals de Europositieven het graag zouden willen zien.’

Gerrit Voerman & Nelleke van de Walle: Met het oog op Europa: Affiches voor de Europese verkiezingen, 1979-2009. Uitgeverij Boom. €15,00

Curriculum Vitae

Gerrit Voerman (1957) studeerde in 1977-1985 geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Sinds 1989 geeft hij leiding aan het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) van deze universiteit. In 2001 promoveerde hij op De meridiaan van Moskou. De CPN en de Communistische Internationale (1919-1930), Amsterdam, 2001. Hij publiceert veelvuldig over politieke partijen, waaronder: Verloren illusie, geslaagde fusie? GroenLinks in historisch en politicologisch perspectief, Leiden, 1999 (met P. Lucardie en W.H. van Schuur); Om de stembus. Verkiezingsaffiches 1918-1998, Amsterdam, 2002 (met D.J. Elzinga); en Zestig jaar VVD, Amsterdam, 2008 (met P. van Schie). Momenteel doet hij onder andere onderzoek naar de wijze waarop politieke partijen in hun relatie  met kiezers en leden gebruik maken van nieuwe informatie- en communicatietechnologie, en naar het fenomeen partijcultuur.

Contact

dr. Gerrit Voerman, tel. 050 363 6830

Laatst gewijzigd:05 januari 2018 10:09
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 20 juli 2018

    Cursussen bij het Talencentrum, september-december 2018

    Het Talencentrum van de Rijksuniversiteit Groningen biedt in de cursusperiode september-december 2018 weer veel cursussen aan: Nederlands voor anderstaligen, Nederlands voor Nederlandstaligen, Engels, Moderne Vreemde Talen en Interculturele Communicatie...

  • 18 juli 2018

    ​Vanaf 2019 masteropleiding Mechanical Engineering

    De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) start in het collegejaar 2019-2020 met een masteropleiding Mechanical Engineering; oftewel werktuigbouwkunde. Nadat de Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs eerder dit jaar de opleiding goedkeurde, heeft de Nederlands-Vlaamse...

  • 17 juli 2018

    Wout van Bekkum, portret van een pionier

    Moeiteloos vindt hij zijn weg in Jeruzalem en in de National Library daar komt hij net zoveel bekenden tegen als in de Universiteitsbibliotheek van Groningen. Wout van Bekkum, hoogleraar Midden-Oostenstudies, is kind aan huis in de bibliotheek op de...