Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

‘Principes financieel toezicht helder en duidelijk in de wet formuleren’

26 juni 2009

Prof.mr. Hélène M. Vletter-van Dort houdt dinsdag 30 juni 2009 een inaugurele rede bij de aanvaarding van de bijzondere leerstoel effectenrecht aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Zij vindt dat de doelstellingen van de Nederlandse wet- en regelgeving op het gebied van het effectenrecht niet helder in de wet zijn geformuleerd, noch in de parlementaire toelichting. Dit houdt het risico in dat niet alleen de bedoeling van regels onduidelijk is, maar tevens dat de toezichthouders die op grond van diezelfde wetten toezicht moeten houden de regels zelf gaan invullen en daarbij eigen, of in ieder geval andere, doelstellingen definiëren die niet stroken met de eigenlijke doelstellingen van de’hogere’ wet. Tevens bestaat het risico dat de wetgever zelf regels vaststelt die niet overeenkomen met de doelstellingen van de wet.

 

Op 21 april 2009 kondigde de Autoriteit Financiële Markten (AFM) bij de presentatie van haar jaarverslag aan dat zij de regels voor hypotheekverstrekking wil aanscherpen. Hans Hoogervorst wilde de tophypotheek in de ban doen en banken die de inkomensnorm negeerden aanpakken. De voorgenomen ingreep van de AFM kwam als een volslagen verrassing. Er werd over het voorstel met geen woord gerept in het jaarverslag of het begeleidende persbericht.  

Twijfels

Liet staatssecretaris van Financiën De Jager in een eerste reactie nog voorzichtig weten twijfels te hebben over het AFM-plan, de dag daarop liet de reactie van Financiën aan duidelijkheid niets te wensen over. Staatssecretaris De Jager liet in een brief aan de Tweede Kamer weten dat het voorstel van de AFM een aanscherping van het toezichtbeleid zou betekenen. ‘In de regel komt dit beleid tot stand in nauw contact met het ministerie van Financiën, DNB en de sector.’ De woordvoerster van Financiën voegde daaraan nog toe ‘De AFM heeft niet de bevoegdheid dit als harde maatregel te hanteren. Daarvoor is verandering van wet- en regelgeving nodig’. 

Voet bij stuk

Hans Hoogervorst hield echter voet bij stuk. Hij herhaalde in een uitzending van BNR Nieuwsradio een verbod op tophypotheken ‘tot zijn beleidsvrijheid’ te rekenen. ‘Het is niet zo dat we daar regelgeving van de minister voor nodig hebben. De wet zegt: er mag geen onverantwoorde kredietverlening plaatsvinden. Het is aan ons om te bepalen hoe we dat moeten doen’. Hoogervorst wilde op deze manier gebruik maken van de mogelijkheid tot nadere invulling van de ‘open norm’ van art. 4:34 Wft.

Uit deze casus blijkt volgens Vletter-van Dort duidelijk dat Financiën en de AFM het niet eens zijn over het antwoord op de vraag wie van hen beiden nu precies over welke bevoegdheden beschikt en op welke wijze de wet geïnterpreteerd moet worden.  

Short selling

Vletter-van Dort bespreekt in haar oratie tevens een voorbeeld waaruit echt duidelijk wordt dat de toezichthouder handelde zonder voldoende wettelijke basis: het door de AFM op 21 september 2008 afgekondigde verbod op short selling. Om ervoor te zorgen dat dit verbod (met terugwerkende kracht) van de nodige wettelijke basis werd voorzien is in een recordtempo van tien dagen een wetsvoorstel tot wijziging van de Wft door het Parlement geloodst. De wetwijziging kent zeer ruime regelgevende bevoegdheid toe aan DNB en de AFM. Zo worden zij in staat gesteld om in geval van bijzondere omstandigheden tijdelijk algemeen verbindende voorschriften vast te stellen ter bevordering van de ordelijke en transparante financiële marktprocessen in de zin van artikel 1: 25 Wft.  

Duidelijke grondslagen

Volgens Vletter-van Dort roepen deze twee voorbeelden de vraag op of wet- en regelgevers wel precies weten wat zij doen. Met name het plotseling aangekondigde verbod op short selling dat nu weer afgeschaft gaat worden, wekt de indruk dat sprake is van ‘paniekvoetbal’. Denken de wetgever en de toezichthouder wel goed na voor zij met nieuwe regels komen? Aan welke eisen zou nieuwe wet- en regelgeving eigenlijk moeten voldoen? Zou het niet zo moeten zijn dat wet-en regelgeving is gebaseerd op duidelijke grondslagen die steeds weer tot uitgangspunt dienen bij de beantwoording van de vraag of het nodig is om een additionele regeling te creëren dan wel om bestaande regels te wijzigen? Liggen aan de Nederlandse effectenrechtelijke wetgeving wel duidelijk te onderscheiden uitgangspunten ten grondslag? Deze vragen en vragen die hiermee verband houden zullen in haar oratie aan de orde worden gesteld.  

Back to basics

Vletter-van Dort concludeert dat de doelstellingen van de Nederlandse wet- en regelgeving niet helder in de wet zijn geformuleerd, noch in de parlementaire toelichting. Dit houdt het risico in dat niet alleen de bedoeling van regels onduidelijk is, maar tevens dat de toezichthouders die op grond van diezelfde wetten toezicht moeten houden de regels zelf gaan invullen en daarbij eigen, of in ieder geval andere, doelstellingen definiëren die niet stroken met de doelstellingen van de’hogere’ wet. Met name nu de roep om meer principles based toezicht (en dus ook principles based regelgeving) steeds luider klinkt (recentelijk ook weer door de Commissie Maas) is het van groot belang dat de principes die aan de financiële toezichtwetgeving ten grondslag (behoren te) liggen helder en duidelijk in de wet worden geformuleerd. Vletter-van Dort pleit ervoor dat de basis goed moet zijn, anders bestaat het risico dat het bouwwerk gaat wankelen en zelfs ‘instort’. Immers, Machiavelli schreef al ‘Voor de heerser is het noodzakelijk dat de grondslagen waarop hij zijn macht baseert goed zijn, anders komt hij zeker ten val.’

 

Prof.mr. Hélène M. Vletter-van Dort is tevens hoogleraar bank- en effectenrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en commissaris bij Fortis Bank Nederland.

De complete tekst van de oratie ‘Back to basics’ wordt uitgegeven door Kluwer, Deventer, www.kluwer.nl. 

Contact

Via de afdeling Communicatie, tel. 050-363 4444, e-mail: communicatie@rug.nl

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:27

Meer nieuws