Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

De machinerie van de stad. Stadsbestuur als idee en praktijk, Nederland en Amsterdam 1900-1940

14 mei 2009

Promotie: S. Couperus, 16.15 uur, Academiegebouw, Broerstraat 5, Groningen

Proefschrift: De machinerie van de stad. Stadsbestuur als idee en praktijk, Nederland en Amsterdam 1900-1940

Promotor(s): prof.dr. D.J. Wolffram, prof.dr. K. van Berkel

Faculteit: Letteren

 

Veranderend stadsbestuur aan begin 20e eeuw

De grootstedelijke bestuurspraktijk stond door de snelle modernisering van de stedelijke samenleving vanaf 1900 steeds meer op gespannen voet met de in de grondwet vastgelegde structuur van het lokale bestuur. Deze spanning tussen wet en werkelijkheid ontlokte verschillende nieuwe ideeën over stadsbestuur die ook steeds vaker in de praktijk werden toegepast – soms tot op de dag van vandaag. Dat concludeert promovendus Stefan Couperus. Hij deed onderzoek naar het veranderende stadsbestuur in Nederland tussen 1900 en 1940.

Industrialisering en verstedelijking maakten steden vanaf het einde van de negentiende eeuw tot machinekamers waar nieuwe sociale, economische en ruimtelijke verhoudingen vorm kregen. Wonen, werken, handeldrijven, verplaatsen en recreëren in de stad werden grotendeels mogelijk gemaakt door de stedelijke overheid. Daarmee werd stadsbestuur onderwerp van wetenschappelijke en staatkundige discussies. Couperus onderzocht de aard en context van deze discussies gedurende de eerste decennia van de twintigste eeuw. Om de idee van stadsbestuur te verbinden met de veranderende stedelijke bestuurspraktijk, gebruikte hij de grootste gemeente van Nederland, Amsterdam, als casus.

Gemeenteraad en wethouders kampten in de steden met de sterke positie van nieuwe bestuurders (directeuren van gemeentebedrijven en -diensten). Omgekeerd ervoeren deze bestuurders in de dagelijkse praktijk de knellende banden van het in hun ogen inefficiënte grondwettelijke en politieke bestel. Politici, staatsrechtgeleerden en bestuurders oriënteerden zich op het buitenland in hun zoektocht naar modellen voor bestuurlijke vernieuwing. Binnen de Nederlandse verhoudingen was wijziging van de gemeentewet echter geen optie. De ongedeelde machtspositie van de gemeenteraad bleef gehandhaafd. In de praktijk van de casus-Amsterdam bleek dat in het Interbellum ondanks felle discussies en scherpe tegenstellingen tussen politici en bestuurders en tussen bestuurders onderling, een veelzijdig en efficiënt bestuursapparaat tot ontwikkeling kon komen. Gemeentebedrijven (woningbouw, de tram, etc.) kwamen tot bloei en er werd zelfs geëxperimenteerd met vormen van medezeggenschap en besluitvorming waarbij personeel, experts, wetenschappers en belangengroepen nadrukkelijk betrokken werden. In algemene zin laat Couperus’ proefschrift zien hoe in Nederland werd omgegaan met de spanning tussen wettelijke voorschriften van bestuur en de bestuurspraktijk (leer en leven, wet en wezen).

Stefan Couperus (Drachten, 1978) studeerde geschiedenis en journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij verrichtte zijn onderzoek bij het onderzoeksinstituut ICOG, aan de afdeling Geschiedenis van de Faculteit der Letteren. Het onderzoek werd mede gefinancierd door NWO. Couperus werkt nu als onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Van het proefschrift verschijnt een handelseditie bij uitgeverij Aksant.

 

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:38
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 11 september 2018

    Van Klokhuis-vraag naar Veni-subsidie

    Als kind was Jorrig Vogels al gefascineerd door taal en vergeleek hij de verschillende woorden voor ingrediënten op verpakkingen. Een jaar terug sleepte de taalonderzoeker een Veni-beurs in de wacht. ‘Taal heeft iets telepathisch: het beeld dat ík in...

  • 11 september 2018

    Eerste biografie van Piet Mondriaans vroege jaren

    Sinds zijn dood in 1944 is er een groot aantal biografieën van Piet Mondriaan verschenen - en zijn er evenzoveel mythes rondom zijn kunstenaarschap ontstaan. Hij zou bijvoorbeeld een minzame asceet zijn, of juist een bon-vivant. De Amerikaanse promovendus...

  • 07 september 2018

    Constructief overleg – gezamenlijke overeenkomst

    Na een intensief en constructief gesprek met de actievoerende studenten van studentenpartij DAG en ROOD (jongeren SP) is donderdagavond een gezamenlijke overeenkomst bereikt op vier punten, vooral gericht op de lange termijn.