Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Postmes: “Meerderheid Nederlanders laat zich de mond snoeren”

24 februari 2009

Gebeurtenissen als de moord op Theo van Gogh en de aanslagen van 11 september bieden onvoldoende verklaring voor de scherpe toon van het Nederlandse integratiedebat. Het belang van sociaal-psychologische processen voor het optreden van grote maatschappelijke veranderingen wordt onderschat, vindt prof.dr. Tom Postmes. Postmes is hoogleraar Sociale Psychologie aan de faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen.

Er wordt vaak gedacht dat dramatische veranderingen dramatische oorzaken hebben. Alleen bedreigingen van buitenaf, spanningen tussen groepen en daadkrachtige leiders zouden maatschappelijke veranderingen in gang kunnen zetten. Een onvolledige analyse, zo stelt Tom Postmes. “Veranderingen kunnen ook heel goed van onderaf komen. De Sociale Psychologie kan helpen de precieze oorzaken in kaart te brengen.”

Verandering zonder schok

De razendsnelle ontkerkelijking in Nederland laat zien dat ook zonder schok van buitenaf grote maatschappelijke verandering kunnen optreden, aldus Postmes. Een andere illustratie is het feit dat vrouwen ervoor kiezen minder kinderen te krijgen, terwijl de welvaart gegroeid is en zij zich juist meer kinderen zouden kunnen veroorloven. Een belangrijke verklaring voor deze maatschappelijke verandering is het verschuiven van normen ten aanzien van familie en kinderen. Hieraan liggen veranderende communicatieve patronen ten grondslag, aldus Postmes.

Argumenten tellen niet

Het onderzoek van Postmes spitst zich toe op de sterke invloed die sociale consensus heeft op gedrag, onder meer naar opvattingen van studenten over migranten. Voorafgaand aan een groepsdiscussie werden de opvattingen van de studenten in kaart gebracht. Vervolgens werden verschillende groepsdiscussies georganiseerd, die onder meer gestuurd werden door van tevoren nauwkeurig geïnstrueerde acteurs. Zorgden deze ervoor dat de discussie eindigde met een meningsverschil, dan gedroegen de studenten zich niet vijandiger jegens immigranten. Begon de discussie met een meningsverschil, maar eindigde zij in consensus, dan werden de studenten wel vijandiger.

Consensus geeft doorslag

Tom Postmes: “We zien onszelf heel graag als onafhankelijke individuen, maar we zijn altijd op zoek naar sociale conventies, naar normen om ons naar te richten. Dat verklaart dat de ideeën die we hebben, bijvoorbeeld over migranten, niet ontstaan door de argumenten die we horen, maar door de sociale consensus met mensen in onze nabije omgeving.”

Zwijgende meerderheid

Onze hang naar consensus is duidelijk waarneembaar in het maatschappelijk debat over de multiculturele samenleving. Uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat Nederlanders de afgelopen jaren toleranter zijn geworden ten opzichte van immigranten, aldus Postmes. Tegelijkertijd is de toon in het integratiedebat negatiever geworden. Postmes: “De zwijgende meerderheid laat zich de mond snoeren door een luidruchtige minderheid. Terwijl het zo eenvoudig is het om het idee van consensus te doorbreken: je hoeft alleen maar op te staan en te zeggen dat je niet instemt met de xenofobie die het debat domineert. Zo doorbreek je de consensus.”

Voer voor beleidsmakers

Er bestaat nog veel onduidelijkheid over de oorsprong van maatschappelijke veranderingen. De Sociale Psychologie kan helderheid scheppen, meent Postmes. “Politici kunnen hun voordeel doen met inzichten uit de Sociale Psychologie. Maar ook beleidsmakers zouden ervan kunnen leren. Zij proberen vaak uit alle macht veranderingen van buitenaf te sturen, bijvoorbeeld met voorlichtingscampagnes of belastingmaatregelen. Ik wil in die samenleving gaan staan, en onderzoeken waardoor veranderingen nu wérkelijk in gang worden gezet.”

Curriculum vitae

Tom Postmes (1969) promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam (1997) en werkte bij dezelfde universiteit als docent. In 2001 stapte hij over naar de University of Exeter, waar hij in 2004 hoogleraar werd. Hij won diverse internationale prijzen, onder meer onderzoeks-fellowships van de KNAW (1998) en Britse ESRC (2003). Van zijn meer dan honderd publicaties verscheen een groot deel in vooraanstaande internationale tijdschriften. Postmes is sinds februari 2008 hoogleraar Sociale Psychologie aan de RUG. Op 27 januari 2009 sprak hij zijn oratie uit getiteld: ‘Understanding how groups form and societies transform: Communication, identity and social reality’.

Laatst gewijzigd:04 januari 2018 15:39

Meer nieuws

  • 09 oktober 2018

    Wat de wereld écht moet weten over leiderschap

    ‘Weet jij hoe vaak organisaties een verkeerde leider selecteren?’, vraagt Janka Stoker. ‘Volgens recent onderzoek van Gallup gebeurt dat in maar liefst 82% van de gevallen! Deze leiders werden vaak gekozen omdat ze toevallig uitblonken in hun vorige,...

  • 02 oktober 2018

    Young Academy Groningen verwelkomt acht nieuwe leden

    De Young Academy Groningen (YAG) heeft acht nieuwe leden benoemd uit verschillende vakgebieden van deRijksuniversiteit Groningen.Dr. Laura Bringmann, dr. Jan Willem Bolderdijk, dr. Nanna Hilton, dr. Tina Kretschmer, dr.Jocelien Olivier, dr. Saskia Peels,...

  • 02 oktober 2018

    Peter van Kampen over de samenwerking met Duitse instellingen

    Op slechts 50 kilometer afstand ten oosten van Groningen bevindt zich de vierde grootste economie ter wereld. Hoewel de fysieke grens met Duitsland weinig meer voorstelt, zijn er mentale drempels waardoor de samenwerking van Nederlandse bedrijven met...