Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof. dr. Louwrens Hacquebord: "Er moet een internationaal verdrag komen ter bescherming van de Arctische Oceaan"

03 februari 2009

Door de klimaatverandering is het ijs van de Noordpool in dertig jaar tijd met 40 procent afgenomen. De toegankelijkheid van dit gebied neemt daarmee toe. De landen rondom de Arctische Oceaan zijn al druk bezig hun territoriale claims uit te zetten om de grote verwachte olie- en gasvelden in de Arctische Oceaan te exploiteren. Louwrens Hacquebord, directeur van het Arctisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen, vindt daarom dat er zo snel mogelijk een internationaal verdrag moet komen dat ervoor zorgt dat dit unieke ecosysteem beschermd wordt.

Op 1 maart 2009 zal het vierde Internationale Pooljaar afgesloten worden. Volgens Hacquebord heeft het Pooljaar nu al een schat aan informatie opgeleverd. ‘We weten nu dat het poolijs veel sneller afsmelt dan verwacht.’ Dat is een alarmerend gegeven, want door het wegsmeltende ijs wordt het op termijn mogelijk de grote olie- en gasvelden in het Arctisch gebied te exploiteren. Bovendien ontstaat er de mogelijkheid om de Arctische Oceaan als zeeroute te gebruiken.

Uniek ecosysteem

Daarom is het volgens Hacquebord de hoogste tijd om maatregelen te treffen die de Arctische Oceaan gaan beschermen. ‘Het is een uniek ecosysteem, dat alleen behouden kan worden door het te beschermen. Want het is een ontzettend kwetsbaar gebied. De Arctische Oceaan bevat bijvoorbeeld heel veel fyto- en zoöplankton: kleine organismen die het voedsel vormen van veel in zee en op land levende hogere diersoorten. Deze belangrijke voedselbron staat op dit moment al onder druk doordat het ijs smelt. Als daar ook nog eens geboord en gevaren gaat worden, blijft er van het ecosysteem niet veel over. En als er in dat gebied een olietanker vergaat, is de ramp helemaal niet te overzien. Het leven in het Arctisch gebied is geheel afhankelijk van de planktongebieden in de oceaan. Als deze gebieden verdwijnen, zullen de ijsberen, walvissen, zeehonden en walrussen niet meer kunnen voortbestaan. Bescherming van het gebied overstijgt daarom het regionale belang.’

Verdrag

Er moet daarom volgens Hacquebord een internationaal verdrag komen waarin afgesproken wordt dat exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen in de Arctische Oceaan alleen toegestaan is onder zeer strenge voorwaarden. ‘In zo’n verdrag zouden, net als in het Antarctisch verdrag, alle landen toegelaten moeten worden die wetenschappelijk onderzoek doen in het noordpoolgebied. Die landen zouden dan gezamenlijk het gebied moeten beheren. Want het gebied is eigenlijk van ons allemaal.’ Het zal moeite kosten om de vijf Arctische kuststaten (Verenigde Staten, Canada, Rusland, Noorwegen en Denemarken, voor Groenland) hiervan te overtuigen, geeft Hacquebord toe. Deze landen claimen op dit moment allemaal (op Noorwegen na) een stuk van de Arctische Oceaan. Een verdrag zou betekenen dat ze afstand doen van die claims. De vijf kuststaten hebben daarom al aangegeven het gebied onder UNCLOS (United Nations Convention on the Law of the Sea) zelf te willen beheren, zonder bemoeienis van buitenaf. ‘Maar de Verenigde Staten hebben UNCLOS niet geratificeerd en UNCLOS is niet bedoeld om de natuur te beschermen. Dus hoe willen ze op deze manier de planktongebieden beschermen? Wie zorgt voor handhaving? Waarom zouden andere landen zich aan eventuele regels houden? Hoe betrouwbaar is Rusland in deze? Daarom is er een internationaal verdrag nodig.’

Bemiddelingsrol Nederland

Vooral Rusland zal moeite hebben met een internationaal verdrag ter bescherming van de Arctische Oceaan, vermoedt Hacquebord. ‘Maar goed, dat dacht men ook in de jaren vijftig, toen een soortgelijk verdrag voor de bescherming van de Zuidpool werd voorgesteld. Hoewel we toen midden in de Koude Oorlog zaten, heeft Rusland dat verdrag gewoon ondertekend.’ Hij denkt dat Nederland een belangrijke rol kan spelen bij de totstandkoming van zo’n verdrag. ‘Wij hebben een lange traditie op het gebied van internationaal recht. Bovendien hebben wij er geen territoriale claims. En we hebben een historische band met het gebied. Een klein land als Nederland is goed in staat een bemiddelingsrol te spelen en partijen bij elkaar te brengen.’

Mondiale stabiliteit

Naast bescherming van het ecosysteem, zal een verdrag ook zorgen voor meer mondiale stabiliteit en veiligheid. Hacquebord: ‘De verschillende claims van de kuststaten overlappen elkaar. Er is bijvoorbeeld onenigheid tussen Rusland en Noorwegen over het gebied rond Spitsbergen.’ En ook Canada, Amerika en Denemarken betwisten elkaars grensgebieden. ‘Door die grote hoeveelheden olie en gas (respectievelijk 13 en 30 procent van de potentiele wereldvoorraad) zal dat zonder verdrag onherroepelijk tot grote conflicten gaan leiden. Kijk maar naar het Midden-Oosten.’

Curriculum vitae

Louwrens Hacquebord is hoogleraar arctisch en antarctische studiën en directeur van het Arctisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij studeerde Fysische geografie aan de Universiteit Utrecht en Archeologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij vertegenwoordigt Nederland in de Arctic Council Werkgoep Arctic Monitoring Assessment Program, de International Arctic Science Committee (IASC) waarvan het secretariaat in Potsdam, Duitsland is en heeft zitting in de Nationale IPY commissie.

Informatie

Prof. dr. Louwrens Hacquebord

Zie ook: uitzending Buitenhof De smeltende ijskappen

Laatst gewijzigd:04 januari 2018 15:43

Meer nieuws