Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Eredoctoraat voor chronobioloog Michael Menaker

Groningse universiteit huldigt grand old man van biologische klok
11 februari 2009

Tijdens de viering van haar 395-jarig bestaan dit jaar zal de Rijksuniversiteit Groningen op 5 juni 2009 een eredoctoraat verlenen aan de Amerikaanse chronobioloog prof. dr. Michael Menaker. Hiermee brengt de universiteit hulde aan de grand old man van het onderzoek aan de biologische klok, de timer in ons lichaam die het dag/nacht ritme aanstuurt. Als eerste toonde Menaker aan dat de biologische klok in een hersenkern zetelt. ‘Michael Menaker is’, aldus de voordracht, ‘voor een generatie van onderzoekers van de biologische klok, waaronder die in Groningen, de gigant op wiens schouders ze staan’.

Prof. dr. Michael Menaker, hoogleraar biologie aan de University of Virginia, promoveerde in 1959 aan de Princeton University. In 1969 ontdekte hij dat de biologische klok bij vogels in de hersens huist in de pijnappelklier. In 1989 publiceerde hij onderzoek waarin definitief werd aangetoond dat de klok bij zoogdieren in de suprachiasmatische kern zetelt. Om de functie aan te duiden omschreef hij deze hersenkern als de ‘ringmaster of the circadian circus’.

In beide gevallen ging het om transplantatie-experimenten van hersenweefsel, waarmee Menaker bewees dat met het verplaatsen van het weefsel naar een ander dier ook de functie wordt overgedragen. ‘De elegantie en de wetenschappelijke nauwgezetheid van deze experimenten kennen hun weerga niet,’ zegt de Groningse gedragsbioloog prof. dr. Serge Daan over dit wetenschappelijk pionierswerk. ‘Het zijn waarschijnlijk de eerste, zo niet enige, transplantaties van neuronaal weefsel die tot functieherstel leiden.’

Behalve dat Menaker tijdens zijn wetenschappelijke carrière aantoonde dat de biologische klok iets concreets is dat in orgaanweefsel zit, onderzocht hij ook hoe de klok synchroniseert met het ritme van dag en nacht in de omgeving. Hij vond al heel vroeg dat dit bij vogels buiten de ogen om gebeurt. Recenter toonde zijn team aan dat het zoogdieroog naast staafjes en kegeltjes lichtgevoelige cellen bevat, die niet worden gebruikt voor het zien, maar een functie hebben in het gelijkzetten van de biologische klok met de omgeving. Ook andere organen, zoals longen en lever, bleken eigen klokcellen te bevatten. Menaker’s vele leerlingen zijn inmiddels diep doorgedrongen in het moleculair-genetische mechanisme dat aan de biologische klok ten grondslag ligt. Het bloeiende vakgebied dat hij vorm gaf, kent nu in het Center for Biological Timing aan de University of Virginia zijn belangrijkste onderzoekscentrum.

Menaker heeft een indrukwekkend oeuvre opgebouwd, dat hem naast vele wetenschappelijke prijzen en onderscheidingen ook tal van lovende predicaten opleverde. Zo roemde de Harvard Medical School hem bij de uitreiking van de 2007 Farrell Prize niet alleen als ‘trailblazer in the circadian biology’, ‘prescient illuminator of how Light and Dark come to govern living clocks’ en ‘architect of landmark experiments’, maar bovenal als ‘scientific father, mentor and friend to a generation of circadian researchers’.


Laatst gewijzigd:04 januari 2018 15:16
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 17 mei 2018

    Kans op langdurige rouwstoornis bij vermissing lijkt vijf keer groter dan bij natuurlijk overlijden

    Vermissing van een dierbare leidt in ongeveer de helft van de gevallen tot langdurige psychologische klachten bij achterblijvers. De kans op ontstaan van een langdurige rouwstoornis bij vermissing lijkt vijf keer groter dan na een natuurlijk overlijden...

  • 16 mei 2018

    Het nut van algen boven water

    Tussen de Bahama’s en Ierland goten algenonderzoeksters Maria van Leeuwe en Jacqueline Stefels van de RUG honderden liters oceaanwater door hun filters. Ze voeren op onderzoeksschip de Pelagia een etappe van de NICO-expeditie mee. Het Netherlands Initiative...

  • 09 mei 2018

    Petra Rudolf gekozen tot nieuwe voorzitter European Physical Society

    RUG-hoogleraar Experimentele Vaste Stof Fysica Petra Rudolf is verkozen tot 'president' van de European Physical Society (EPS). Met ingang van april 2019 zal zij deze organisatie, die natuurkundige vakverenigingen in heel Europa (inclusief Turkije en...