Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Klimaat, welvaart en cultuur

09 december 2008

Mensen gedijen het best in gematigde klimaten en moeten zich aanpassen als ze in koudere of hetere streken van de wereld leven. Maar hoe creëren menselijke samenlevingen verbindingen tussen klimaat en cultuur? En wat voor soort culturen creëren ze? Een klassieke wetenschappelijke vraag die nog niet is opgelost. In zijn nieuwste boek “Climate, Affluence, and Culture” pakt de Groningse emeritus hoogleraar Evert van de Vliert dit probleem aan op een wijze die veelbelovend kan worden genoemd.

“Climate, Affluence, and Culture” is gebouwd op twee stellingen en twaalf onderzoeken. Stelling één zegt dat de uiteindelijke kiem van cultuur ligt in de mate van afwijking van gematigde temperaturen. Overal en dagelijks moet iedereen het hoofd bieden aan klimatologische kou en hitte om in overlevingsbehoeften als thermisch comfort, voedsel en gezondheid te voorzien. In gematigde klimaten, met temperaturen die lichtelijk variëren rondom het leefbaarheidsoptimum van 22oC, vormt culturele aanpassing geen groot probleem, maar klimaten die sterker van het leefbaarheidsoptimum afwijken, vergen meer aanpassing. De tweede stelling luidt dat culturele aanpassing aan klimaat afhankelijk is van de hoeveelheid cash (contant geld) en kapitaal (rentegevend bezit) waarover een samenleving beschikt om gematigde seizoenen, barre winters of snikhete zomers het hoofd te bieden. Deze twee stellingen dienden als vertrekpunt voor een grootschalig onderzoeksproject vanaf de midden negentiger jaren. Uitgangpunt was het principe dat klimaat en rijkdom de Adam en Eva van alle hedendaagse culturen zijn, die elkaars impact op cultuur beïnvloeden.

Stap voor stap ontdekte het internationale onderzoeksteam onder leiding van Evert van de Vliert overlevingsculturen in arme landen met veeleisende koude of hete klimaten, zelfexpressieculturen in rijke landen met veeleisende koude of hete klimaten en relaxte culturen in arme en rijke landen met een gematigde klimaat.

Overlevingsculturen worden gekenmerkt door ongelukkigheid, kinderarbeid, werken voor geld, zelfzuchtigheid, autocratisch leiderschap, personderdrukking en bureaucratische organisaties geleid door familieleden.

Zelfexpressieculturen worden gekenmerkt door gelukkigheid, geen kinderarbeid, werken voor prestatie, samenwerkingsgezindheid, democratisch leiderschap, persvrijheid, en flexibele organisaties geleid door professionals.

Relaxte culturen houden het midden tussen overlevingsculturen en zelfexpressieculturen, en worden verder gekenmerkt door lagere zelfmoordcijfers, meer traditionaliteit en godsdienstigheid.

Deze sociaal-psychologische ontdekkingen zijn juist nu belangrijk vanwege twee bedreigingen waar de huidige mensheid voor staat: wereldwijde opwarming en lokale armoede. In het afsluitende hoofdstuk worden klimaatbescherming en armoedebestrijding gecombineerd tot vier schetsen van scenario’s voor vormgeving van culturen, waaruit de wereldgemeenschap met spoed een belangrijke en principiële keuze moet maken.

Evert van de Vliert promoveerde in 1973 aan de Vrije Universiteit en was als docent en onderzoeker verbonden aan dezelfde universiteit, aan de Universiteit van St. Andrews in Schotland en aan de KMA in Breda. Hij fungeerde als voorzitter van de Onderzoeksassociatie van sociaal- en organisatiepsychologen (1984-1989) en als onderzoeksdirecteur van het landelijke Kurt Lewin Instituut (1993-1996). Van de Vliert heeft meer dan 200 tijdschriftartikelen, hoofdstukken en boeken gepubliceerd waaronder Complex Interpersonal Conflict Behaviour: Theoretical Frontiers (1997). In 2005 is zijn werk bekroond met de Lifetime Achievement Award van de International Association for Conflict Management. Tegenwoordig is hij emeritus hoogleraar organisatiepsychologie en toegepaste sociale psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoekshoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Universiteit van Bergen in Noorwegen. Zijn huidige onderzoek concentreert zich op cross-nationale vergelijkingen, met nadruk op de invloed van koude, gematigde en hete klimaten op nationale, regionale en organisatorische culturen.

Meer informatie over het boek:

http://www.cambridge.org/us/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521517877

Voor climate-culture links, zie “Climates Create Cultures”:

http://www.blackwellpublishing.com/pdf/compass/spco_002.pdf

Meer informatie over auteur:

https://www.rug.nl/staff/e.van.de.vliert/

Laatst gewijzigd:11 januari 2018 11:53

Meer nieuws

  • 17 september 2018

    Pesten is een probleem van ons allemaal

    Van leerkrachten wordt veel verwacht; naast een stimulerend academisch klimaat, moeten ze er ook voor zorgen dat er niet gepest wordt in de klas. Ze zijn echter niet voldoende opgeleid om pesten effectief aan te kunnen pakken. Bovendien ontbreekt er...

  • 11 september 2018

    Van Klokhuis-vraag naar Veni-subsidie

    Als kind was Jorrig Vogels al gefascineerd door taal en vergeleek hij de verschillende woorden voor ingrediënten op verpakkingen. Een jaar terug sleepte de taalonderzoeker een Veni-beurs in de wacht. ‘Taal heeft iets telepathisch: het beeld dat ík in...

  • 07 september 2018

    Constructief overleg – gezamenlijke overeenkomst

    Na een intensief en constructief gesprek met de actievoerende studenten van studentenpartij DAG en ROOD (jongeren SP) is donderdagavond een gezamenlijke overeenkomst bereikt op vier punten, vooral gericht op de lange termijn.