Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof.dr. Auke Van der Woud: 'Berlage wordt ten onrechte gezien als grondlegger Nederlandse moderne architectuur'

28 oktober 2008

Het beeld van de negentiende-eeuwse architectuur in Nederland is al heel lang niet al te best. Die zou een zootje zijn. Een chaotisch samenraapsel van architecten die maar wat aanmodderden. Tot Berlage op het toneel verscheen. Dé grondlegger van de moderne architectuur in Nederland. Onzin, vindt Auke van der Woud, hoogleraar architectuur- en stedenbouwgeschiedenis. ‘Die mythologische positie van Berlage is enkel het gevolg van mensen die elkaar blijven napraten. Zijn roem is niet gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek.’
‘Het lijkt wel een soort scheppingsverhaal’, vindt Van der Woud. ‘Eerst was er chaos en zodra Berlage aan het werk ging, was alles ineens wel mooi, modern en goed. Alsof hij de enige was die het goed zag en zijn werk goed deed! Natuurlijk ontken ik niet dat Berlage een goede architect was, maar zijn positie in de Nederlandse architectuur is hoogst curieus. Eigenlijk was hij een heel conservatieve architect.’

Zichtbare constructie

Kenmerkend aan door Berlage ontworpen gebouwen is het gebruik van baksteen. Van der Woud: ‘Hij was een man die veel investeerde in mooi metselwerk. Hij gebruikte weinig of geen ornamenten. De enige versierende elementen waren onderdeel van de - goed zichtbare - constructie. Interessant, maar ook Van Gendt, de architect van onder andere het Concertgebouw in Amsterdam, heeft in die periode heel veel mooie dingen gemaakt. Maar daar hoor je nooit iets over. En datzelfde geldt voor Isaac Gosschalk, ontwerper van onder andere het Groninger station en de Westergasfabriek in Amsterdam.

Goede netwerker

Dat Berlage heeft kunnen uitgroeien tot de mythische persoon die hij in de ogen van velen nog altijd is, heeft hij vooral te danken aan een zeer goede pr, meent Van der Woud. ‘Berlage had een heel goed contact met de media. Daarbij was hij een goede netwerker én had hij een goede neus voor politiek. Hij wist zich te omringen met mensen uit een progressief, welgesteld cultuurmilieu; opdrachtgevers die wel op zoek waren naar iets moderns, maar niet daarin niet te ver voor de kudde uit wilden uitlopen.

Kritiekloze herhaling

Rond 1895 werden Berlage en zijn zogenaamde wegbereider P.J.H. Cuypers benoemd tot leiders van de architectuur door een luidruchtig groepje aanhangers. Van der Woud: ‘Toen in de twintigste eeuw kunsthistorici zich begonnen te verdiepen in de 19e-eeuwse architectuur deden ze niets anders dan dat groepje napraten. En sindsdien is die mening jarenlang kritiekloos herhaald. Ik zou het fijn vinden als er door mijn boek Sterrenstof ruimte komt om anders over de negentiende eeuw te denken. Zo’n mythologische benadering van Berlage is niet wenselijk.’

Sterrenstof

Het onlangs verschenen boek ‘Sterrenstof. Honderd jaar mythologie in de Nederlandse architectuur’ van Van der Woud is naast een kritiek op de geschiedschrijving ook een pleidooi voor een andere architectuurgeschiedenis. Aan de hand van eigen onderzoek, maar ook dat van anderen schetst hij een meer genuanceerd beeld van de 19e eeuw.  Een beeld waarin Berlage een heel andere positie krijgt: die van een architect die met de rug naar de toekomst stond.

Curriculum Vitae

Auke van der Woud (1947) studeerde Kunst- en Architectuurgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Sinds 2002 is hij hoogleraar Architectuur- en stedenbouwgeschiedenis bij de Faculteit der Letteren in Groningen. Van der Woud richt zich hoofdzakelijk op de geschiedenis van architectuur, stedenbouw en landschap in de periode 1850-1940. Zijn boek Sterrenstof. Honderd jaar mythologie in de Nederlandse architectuur wordt uitgegeven door Uitgeverij 010; 14,50 euro; ISBN 978 90 6450 5454.

Informatie

mms://wmvideo.service.rug.nl/corporate/20081023Berlage.wmv

Laatst gewijzigd:04 januari 2018 15:49
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 11 september 2018

    Van Klokhuis-vraag naar Veni-subsidie

    Als kind was Jorrig Vogels al gefascineerd door taal en vergeleek hij de verschillende woorden voor ingrediënten op verpakkingen. Een jaar terug sleepte de taalonderzoeker een Veni-beurs in de wacht. ‘Taal heeft iets telepathisch: het beeld dat ík in...

  • 11 september 2018

    Eerste biografie van Piet Mondriaans vroege jaren

    Sinds zijn dood in 1944 is er een groot aantal biografieën van Piet Mondriaan verschenen - en zijn er evenzoveel mythes rondom zijn kunstenaarschap ontstaan. Hij zou bijvoorbeeld een minzame asceet zijn, of juist een bon-vivant. De Amerikaanse promovendus...

  • 07 september 2018

    Constructief overleg – gezamenlijke overeenkomst

    Na een intensief en constructief gesprek met de actievoerende studenten van studentenpartij DAG en ROOD (jongeren SP) is donderdagavond een gezamenlijke overeenkomst bereikt op vier punten, vooral gericht op de lange termijn.