Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Uitgestorven holenbeer geeft zijn DNA prijs

29 oktober 2008

De holenbeer is 15.000 jaar geleden uitgestorven, tegen het eind van de laatste ijstijd. Een groep onderzoekers is erin geslaagd mitochondriaal DNA te isoleren uit een borstbeen van de berensoort, dat door prof.dr.ir. H. van der Plicht is gedateerd op een ouderdom van 32.000 jaar. De bevindingen worden deze week gepubliceerd in PNAS Online Early Edition.

Het is al eerder gelukt om het DNA van uitgestorven dieren te reconstrueren. De jacht op oud DNA werd zo’n twintig jaar geleden geopend bij de quagga – een zebrasoort waarvan de laatste vertegenwoordiger in 1883 in Artis overleed. Complete sequenties van mitochondriaal DNA zijn tot nu toe alleen nog maar ontcijferd bij moa’s – grote Nieuw-Zeelandse loopvogels die enkele honderden jaren geleden uitstierven. Mitochondriaal DNA (mtDNA) bevindt zich in tegenstelling tot ander DNA niet in de celkern en het wordt enkel via de vrouwelijke lijn doorgegeven. Van soorten als de wolharige mammoet en de mastodont, die in het Pleistoceen leefden en waarvan veel materiaal in permafrostbodems bewaard bleef, is ook al eerder het mtDNA ontcijferd.

Holenbeer

Van de holenbeer zijn alleen maar botten overgebleven. Deze botten worden vaak gevonden in grotten die ook door de mens werden gebruikt. Voor dit onderzoek gebruikten de wetenschappers een borstbeen dat gevonden is in de grot van Chauvet Pont d’Arc in Zuid-Frankrijk. In deze grot bevinden zich ook de oudst bekende rotsschilderingen, onder andere van de holenbeer. Het bot van de holenbeer werd door Van der Plicht met behulp van de C14-methode gedateerd op een ouderdom van 31.870 jaar met een onzekerheidsmarge van ongeveer 300 jaar. Van der Plicht is leider van het C14-laboratorium van de Rijksuniversiteit Groningen en bijzonder hoogleraar Isotopenarcheologie aan de Universiteit Leiden.

Houtskool

De schilderingen in de grot zijn uniek, omdat ze gedateerd zijn op een ouderdom van ongeveer 30.000 jaar. Van der Plicht: ‘Dat is spectaculair oud volgens steentijddeskundigen. Onmogelijk oud zelfs volgens sommigen en dat geeft al jaren aanleiding tot verhitte debatten.’ Tot de ontdekking van de grot in 1994 werd algemeen aangenomen dat schilderingen met zo’n hoog kunstzinnig niveau niet ouder waren dan 15.000 jaar. De ouderdom van de schilderingen is indertijd ook met C14 bepaald, maar door een ander team. ‘Omdat deze dateringen werden betwijfeld’, vertelt Van der Plicht, ‘is later nog houtskool van de brandhaarden in de grot bemonsterd en gedateerd. Daarvoor ben ik verantwoordelijk. Het gaat dus niet om de schilderingen zelf, maar om de houtskool waarmee de tekeningen zeer waarschijnlijk zijn gemaakt.’

Evolutionaire klok

Het mtDNA levert een betrouwbare evolutionaire klok. Kleine mutaties in dit DNA treden op volgens een bekende frequentie. Daardoor is het mogelijk aan de hand van het aantal mutaties vast te stellen wanneer twee populaties van dezelfde soort – of twee soorten – begonnen zijn uit elkaar te groeien. De onderzoekers hebben door het mtDNA van de holenbeer te vergelijken met dat van de (westelijke) bruine beer kunnen afleiden dat beide zustersoorten zijn die 1,6 miljoen jaar geleden uit elkaar zijn gaan groeien. Van de westelijke bruine beer heeft zich slechts zo’n 400.000 jaar geleden de ijsbeer afgesplitst.

Carnivoor

Met dit onderzoek is voor het eerst DNA van een carnivoor uit het Pleistoceen ontcijferd, hoewel de holenbeer waarschijnlijk hoofdzakelijk plantaardig voedsel at. De onderzoekers hebben de reconstructie van de stamboom van de beren een belangrijke stap verder gebracht. Bovendien hebben ze aangetoond dat archeologische vondsten van botmateriaal dat voorheen als onbruikbaar werd afgedaan, wel degelijk geschikt zijn om DNA uit te isoleren.

Noot voor de pers

Nadere informatie: prof.dr.ir. J. van der Plicht, tel. 050-363 4760, e-mail: J.van.der.Plicht@rug.nl

 

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:26

Meer nieuws

  • 26 april 2018

    Vier medewerkers koninklijk onderscheiden op voordracht van de RUG

    Donderdag 26 april zijn vier RUG-medewerkers op voordracht van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) koninklijk onderscheiden. Tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw is benoemd prof.dr. N. Kalantar-Nayestanaki. Prof.dr. G.C. Wakker, prof.dr....

  • 26 april 2018

    Robert Lensink Officier in de Orde van Oranje Nassau

    Prof.dr. Robert Lensink is op 26 april koninklijk onderscheiden tot Officier in de Orde van Oranje Nassau. Lensink (Tiel, 1962) is hoogleraar Finance & Financial Markets aan de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de RUG (80%) en hoogleraar Finance...

  • 26 april 2018

    Nasser Kalantar-Nayestanaki Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw

    Prof.dr. Nasser Kalantar-Nayestanaki is op 26 april koninklijk onderscheiden tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Kalantar-Nayestanaki (Teheran, Iran, 1960), hoogleraar Experimentele Kernfysica, kwam in 1993 in dienst bij het Kernfysisch...