Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Prof. dr. Jaap de Wilde: 'Het is goed een sterk Rusland aan de grens van Europa te hebben'

30 september 2008

Oude machtspolitiek. Zo betitelde minister Verhagen het optreden van Rusland in Zuid-Ossetië. Volgens Jaap de Wilde, hoogleraar Internationale Betrekkingen en Machtspolitiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, is de toegenomen zelfverzekerdheid van Rusland geen slechte zaak. Volgens hem zorgt een sterke staat ervoor dat Rusland niet uiteenvalt en verandert in een broeinest van ellende. De Wilde denkt niet dat de Russen erop uit zijn een nieuw Sovjet-rijk te stichten. ‘Het is meer een defensieve zorg die ze hebben.’

In 1991, na het opheffen van de Sovjet-Unie, was er de angst dat het land – van oudsher een lappendeken van staten en volkjes – nog verder uiteen zou vallen. De Wilde: ‘De georganiseerde misdaad nam al enorm toe en er werd gevreesd dat warlords en lokale heersers de macht zouden grijpen. Ook de grensgebieden zouden helemaal ontwricht raken. Men was bang dat er een soort super-Somalië zou ontstaan.’ Dat is allemaal niet gebeurd – mede dankzij het Kremlin, dat na de val van het communisme langzamerhand weer grip op het land kreeg. De Wilde kijkt daar positief tegenaan. ‘Het alternatief is wanorde. Rusland zou zonder sterke staat een nog groter broeinest van ellende en terrorisme worden.’

Twee maten

Een sterke staat brengt echter ook nadelen met zich mee, stelt De Wilde. ‘Er is heel veel mis in Rusland. Corruptie, weinig transparantie, censuur, mensenrechtenschendingen, gevangenen die in erbarmelijke omstandigheden moeten leven.’ Maar wordt er in het westen soms met twee maten gemeten als Rusland wordt bekritiseerd. ‘Er werd veel ophef gemaakt over president Medvedev, die van Gazprom kwam.  In Amerika is precies hetzelfde aan de hand met Bush en zijn banden met de olie-industrie. Maar dat is dan opeens linkse praat.’ De Wilde vindt ook dat Poetin in de media teveel neergezet wordt als een despoot en dictator, zelfs nu hij geen president meer is. ‘Het is juist toe te juichen dat Poetin een stap terug heeft genomen en premier is geworden. Het is terecht om kritisch te zijn op Rusland, maar je moet het wel in perspectief zien.’

Geduld

Toch denkt De Wilde dat het mogelijk is de misstanden in Rusland van buiten aan te pakken. Hij heeft daarbij vooral de hoop gevestigd op de Raad van Europa en de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) die via democratiseringsprogramma’s en stille diplomatie verbeteringen kunnen aanbrengen op lokaal niveau. De Europese Unie is een minder geschikte kandidaat om de situatie in Rusland te verbeteren. ‘De Europese Unie heeft het nadeel dat ze zelf al teveel met machtspolitiek bezig zijn.’ Maar uiteindelijk is het belangrijk om geduld te hebben. ‘Het is een illusie om te denken dat je de mensenrechtensituatie daar in tien jaar op West-Europees niveau kan krijgen.’

Negentiende-eeuwse machtspolitiek

Ondertussen lopen ook de spanningen tussen Amerika en Rusland weer op. Amerika wil een raketschild in Polen en Tsjechië neerzetten en Rusland heeft inmiddels oefeningen met oorlogsschepen bij Venezuela gehouden. ‘Het is negentiende-eeuwse machtspolitiek. Ze provoceren elkaar. Maar aan de andere kant: ze lichten elkaar ook in. Als Amerika schepen met hulpgoederen naar Georgië stuurt, vindt er eerst overleg met Rusland plaats. In de negentiende eeuw was de onzekerheid veel groter en was er meer miscommunicatie.’

Geen nieuw Sovjetrijk

In de toekomst zal Rusland een meer assertieve rol gaan spelen, denkt De Wilde. ‘Ze gaan hun machtspolitiek voortzetten. Het land is een grootmacht dat grenst aan veel regio’s: de Kaukasus, Azië, het Midden-Oosten, de Noordpool. Als daar conflicten ontstaan zullen ze zich daarin gaan mengen. Maar ik denk niet dat ze erop uit zijn een nieuw Sovjetrijk te stichten. Het is meer een defensieve zorg die ze hebben.’ Een groot probleem in Rusland zelf is de kloof tussen stad en platteland. ‘Moskou en Sint-Petersburg zijn vergelijkbaar met westerse steden, maar als je het op het platteland komt is het alsof je terug in de tijd reist. Deze tegenstelling kan leiden tot grote groepen ontevreden burgers die bang zijn dat ze achtergesteld worden. Er is veel mobiliseerbare onvrede die kan leiden tot burgeroorlog en terrorisme.’

Curriculum vitae

Jaap de Wilde is hoogleraar Internationale Betrekkingen en Machtspolitiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Van 2001 tot 2007 was hij hoogleraar Europese Veiligheidsstudies aan de Vrije Universiteit en van 1995 tot 2007 was hij verbonden aan de Universiteit Twente als senior research fellow bij het Centrum voor European Studies. Van 1993 tot 1995 werkte hij bij het Copenhagen Peace Research Institute (COPRI).

Contact

Prof. dr. J.H. de Wilde.

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:11
printView this page in: English

Meer nieuws