Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

Evolutionary dynamics of sex determination: mechanistic theory and empirical investigations

26 mei 2008

Promotie: mw. M.A. Kozielska, 16.15 uur, Academiegebouw, Broerstraat 5

Titel: Evolutionary dynamics of sex determination: mechanistic theory and empirical investigations

Promotor(s): prof.dr. L.W. Beukeboom, prof.dr. I.R. Pen, prof.dr. F.J. Weissing

Faculteit: Wiskunde en Natuurwetenschappen

 

Evolutie van geslachtsbepalingsmechanismen, te beginnnen bij de huisvlieg

Bij mensen is het wel of niet bezitten van het Y-chromosoom de factor die de sekse van een individu bepaalt. Omdat het Y-chromosoom nogal gedegenereerd is, rijst de vraag hoe in de toekomst de bepaling van ons geslacht geregeld zal worden. Magdalena Kozielska zocht een antwoord in de evolutie van de geslachtsbepalende mechanismen bij de huisvlieg. De huisvlieg - weinig mensen realiseren zich dat – is namelijk vanuit evolutionair gezichtspunt een erg interessante soort. Het is een van de zeer weinige soorten waarbinnen meer dan één seksebepalend mechanisme naast elkaar voorkomt, zelfs binnen één populatie.

Vele organismen planten zich geslachtelijk voort en hebben twee aparte geslachten: mannetjes en vrouwtjes. Zij onderscheiden zich door hun geslachtsorganen en andere (uiterlijke) kenmerken en gedrag. In deze soorten is geslachtsbepaling een fundamenteel proces tijdens de ontwikkeling van een nieuw individu. Men zou daarom verwachten dat geslachtsbepalingsmechanismen in sterke mate geconserveerd zijn gebleven tijdens de evolutie. De mechanismen verschillen echter sterk tussen verschillende taxonomische groepen en zelfs tussen nauw verwante soorten: In mensen bijvoorbeeld leidt zoals gezegd de aanwezigheid van een Y-chromosoom (of, preciezer, een gen voor mannelijke ontwikkeling dat op dit chromosoom ligt) tot een mannelijke ontwikkeling. Mannetjes zijn dus in het bezit van twee verschillende geslachtschromosomen: X en Y. Bij vogels is dit juist omgekeerd. In wespen en bijen ontwikkelen mannetjes zich uit onbevruchte en vrouwtjes uit bevruchte eitjes en zijn er geen verschillende geslachtschromosomen. In vele reptielen hangt het geslacht van een individu zelfs af van de temperatuur tijdens de ontwikkeling. Hiernaast zijn nog vele andere mechanismen bekend.

Deze diversiteit in geslachtsbepalingsmechanismen leidt uiteraard tot de vraag hoe die mechanismen geëvolueerd zijn. Meerdere selectieve krachten zijn gesuggereerd als mogelijke oorzaak van verandering in geslachtsbepalingsmechanismen. Maar, hoewel er een aantal theoretische modellen ontwikkeld is om de invloed van verschillende selectieve krachten op de evolutie van geslachtsbepaling te onderzoeken, is men nog verre van een grondig begrip van dit proces.

Het doel van Magdalena Kozielska’s onderzoek was om theoretische en empirische benaderingen te combineren om meer inzicht in de evolutie van geslachtsbepaling te verkrijgen. Zij construeerde hiertoe mechanistische modellen die gebaseerd zijn op de beschikbare kennis over geslachtsbepalingsmechanismen zoals deze in de natuur worden aangetroffen. Sommige van deze modellen zijn geënt op het geslachtsbepalingssysteem van de huisvlieg.

Haar theoretische modellen en empirische gegevens laten zien dat meerdere selectieve krachten een rol gespeeld kunnen hebben in de evolutie van geslachtsbepalingsmechanismen in de huisvlieg. Geen van deze krachten lijkt echter op zichzelf de huidige verspreiding van geslachtsbepalingsfactoren in stand te houden. Om nieuwe inzichten in de evolutie van geslachtsbepalingsmechanismen (ook in andere organismen dan de huisvlieg) te verkrijgen zijn modellen nodig waarin meerdere selectieve krachten tegelijk verwerkt zijn.

Magdalena Kozielska (Polen, 1979) studeerde biologie in Krakow en deed haar promotieonderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen, bij de vakgroepen Evolutionaire genetica en Theoretische biologie. Inmiddels werkt zij als postdoc bij Pharmacokinetics and drug delivery van de RUG. /FC

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:38

Meer nieuws

  • 19 september 2018

    Studenten RUG helpen leerlingen met toekomst stadslogistiek

    Bij het project Web Expeditie hebben leerlingen van verschillende scholen in het primair en voortgezet onderwijs onder leiding van studenten van de RUG gewerkt aan de toekomst van de stadslogistiek. De leerlingen zochten in een project van drie maanden...

  • 11 september 2018

    Van Klokhuis-vraag naar Veni-subsidie

    Als kind was Jorrig Vogels al gefascineerd door taal en vergeleek hij de verschillende woorden voor ingrediënten op verpakkingen. Een jaar terug sleepte de taalonderzoeker een Veni-beurs in de wacht. ‘Taal heeft iets telepathisch: het beeld dat ík in...

  • 07 september 2018

    Constructief overleg – gezamenlijke overeenkomst

    Na een intensief en constructief gesprek met de actievoerende studenten van studentenpartij DAG en ROOD (jongeren SP) is donderdagavond een gezamenlijke overeenkomst bereikt op vier punten, vooral gericht op de lange termijn.