Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

010 - Vermoeidheid is verstoring van altijd aanwezige kosten-batenanalyse

24 januari 2006

Als je mentaal vermoeid bent, functioneer je minder goed. Dat ligt voor de hand. Maar wat gebeurt er precies in de hersenen bij die vermoeidheid? En welke consequenties heeft dat voor ons handelen? Promovendus Maarten Boksem onderzocht met behulp van EEG de effecten van mentale vermoeidheid op cognitieve taken. Al het menselijk handelen wordt vooraf gegaan door een bewuste of onbewuste kosten-batenanalyse, veronderstelt hij. Hoe moeër je bent, hoe negatiever die analyse uitvalt. En dat heeft weer alles te maken met de neurotransmitter dopamine. Boksem promoveert op 2 februari aan de RUG.

Met zijn onderzoek maakt Boksem inzichtelijk hoe het menselijk gedrag georganiseerd is en de relatie die het heeft tot mentale vermoeidheid. Hij deed hiervoor hersen- en gedragsonderzoek bij ruim tachtig proefpersonen. Vermoeide proefpersonen gingen hun gedrag minder goed evalueren. Ze hadden bijvoorbeeld een minder sterke behoefte om fouten te corrigeren. Deze verminderde ‘cognitieve controle’, die al langer bekend is in de psychologie, is maar één kant van het verhaal. Vermoeidheid blijkt ook gezien te kunnen worden als een adaptief signaal; een teken dat je van strategie moet veranderen om te kunnen blijven functioneren.

Kosten-batenanalyse

Aan elke handeling, zo blijkt uit het onderzoek, gaat een – vaak onbewuste – kosten-batenanalyse vooraf. Mensen gaan alleen over tot actie als de opbrengsten (het bereiken van een doel) de kosten (de energie die het kost) overtreffen. Een sleutelrol is hierbij weggelegd voor de neurotransmitter dopamine, die er voor zorgt dat mensen tot actie overgaan. Als je moe wordt daalt het dopamineniveau en worden de kosten om tot actie over te gaan steeds groter. Je moet met andere woorden meer weerstand bieden tegen die vermoeidheid om de taak te volbrengen.

Prestatieniveau bijstellen

Met de vermoeidheid neemt ook de neiging toe om een andere aanpak te kiezen. Mensen kunnen bijvoorbeeld hun prestatieniveau bijstellen. Dit bleek heel mooi uit het onderzoek, toen de proefpersonen het minder erg gingen vinden als ze fouten maakten. Of ze kunnen een andere strategie kiezen, waarmee de taak minder goed, maar nog wel adequaat wordt uitgevoerd. ‘In werksituaties negeren mensen vaak de vermoeidheidssignalen in zijn geheel. Bijvoorbeeld als je geen andere strategie ziet om je werk te doen’, vertelt Boksem. ‘Als je dat te lang doet, dan kun je jezelf beschadigen. Zo kan er bijvoorbeeld een chronisch tekort aan dopamine ontstaan, met alle gevolgen voor je gezondheidstoestand van dien.’

Chronische vermoeidheid

Met zijn onderzoek is duidelijk geworden dat de complexe taken het meest te lijden hebben onder vermoeidheid. Zo kan een vermoeid persoon mogelijk prima van Groningen naar Barcelona over de snelweg rijden. Maar komt er een moeilijke verkeerssituatie bij kijken, dan gaat het mis. Hoe het tekort aan dopamine en de kosten-batenanalyse passen in de theorieën over bijvoorbeeld het chronisch vermoeidheidssyndroom en burn out, is iets voor nader onderzoek, vindt Boksem: ‘Hierover is nog heel weinig bekend.’

Curriculum vitae

Maarten Alex Sander Boksem, geboren te Almelo op 30 maart 1977, studeerde psychologie aan de RUG. Boksem promoveert tot doctor in de gedrags- en maatschappijwetenschappen bij prof. dr. T.F. Meijman van de RUG. Hij deed zijn onderzoek bij de onderzoeksschool School of Behavioural and Cognitive Neuroscience. Het onderzoek maakt deel uit van een landelijk multidisciplinair NWO-onderzoek naar de gevolgen van psychische vermoeidheid in de arbeidssituatie. Boksem werkte tot 1 januari 2006 als wetenschappelijk medewerker bij het Neuro Imaging Center van de RUG. Mogelijk vertrekt hij vanaf juni voor een jaar naar de universiteit van Melbourne om onderzoek te doen naar schizofrenie. De titel van het proefschrift luidt: ‘Mental fatigue: costs and benefits’.

Noot voor de pers

Voor informatie: Maarten Boksem, tel.: 050-363 63 83, e-mail: m.a.s.boksem@rug.nl

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:23

Meer nieuws

  • 11 september 2018

    Van Klokhuis-vraag naar Veni-subsidie

    Als kind was Jorrig Vogels al gefascineerd door taal en vergeleek hij de verschillende woorden voor ingrediënten op verpakkingen. Een jaar terug sleepte de taalonderzoeker een Veni-beurs in de wacht. ‘Taal heeft iets telepathisch: het beeld dat ík in...

  • 07 september 2018

    Constructief overleg – gezamenlijke overeenkomst

    Na een intensief en constructief gesprek met de actievoerende studenten van studentenpartij DAG en ROOD (jongeren SP) is donderdagavond een gezamenlijke overeenkomst bereikt op vier punten, vooral gericht op de lange termijn.

  • 04 september 2018

    Weg met die systeemplafonds

    Als Zuidlarens jongetje vond hij al die oude gebouwen in de stad Groningen maar niks. De interesse in historische panden kwam pas later, tijdens zijn studie Bouwkunde. Als bouwkundige is René Bosscher nu verantwoordelijk voor de buitenkant van de gebouwen...