Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

069 - Nederlands 'nee' geen ramp, wel gemiste kans

02 juni 2005

Nederland stemde gisteren in het referendum massaal tegen de Europese Grondwet. De analyses zijn in volle gang en reacties beslaan het hele spectrum, van SP-er Jan Marijnissen die vindt dat het kabinet niet meer geloofwaardig is, tot premier Balkenende die het volk opnieuw wil betrekken bij het Europa van de toekomst. Hoogleraar internationale politieke economie Herman Hoen vindt dat de uitslag niet moet worden overdreven en ziet het als een kleine stap in een groot proces: ‘Het Nederlandse ‘nee’ is geen ramp, maar een gemiste kans.’

Vraag Hoen naar de oorzaken van de Nederlandse nee-stem en hij weet de belangrijkste er zo uit te halen. De gevestigde politiek wordt steeds meer in een rol geduwd van ‘u vraagt, wij leveren’, een doorgeslagen ‘nutsdenken’. ‘Hierdoor is het referendum een soort kop van jut geworden. De bevolking ramt erop los met al haar onvrede.’

Uitleg

Daarbij zijn de voordelen van de Europese integratie lastiger uit te leggen dan de nadelen. Nederland profiteert enorm en toch hoor je Zalm al heel zuinigjes zeggen: wat gaat ons dit kosten? Nederland heeft één van de meest open economieën. De voordelen van de EU komen iedereen een beetje toe en vallen niemand echt op. Maar als iemand zijn baan verliest, dan speelt hij zich in de kijker. Dat voedt de onvrede.

Voor landen die al lang bij de EU betrokken zijn is het moeilijker om de voordelen te zien dan landen zonder EU-geschiedenis. Daarom is in Spanje massaal voor gestemd. Zij weten nog hoe het is om buiten de Unie te functioneren, Nederland niet meer. En tenslotte speelt de slechte uitleg van het kabinet een rol. Of ze de ja-campagne beter had kunnen voeren is overigens nog maar de vraag. ‘Bij dat doorgeslagen nutsdenken kun je uitleggen wat je wilt, je komt er toch niet doorheen.’

Gevolgen

Dan de gevolgen. Die zijn moeilijker vast te stellen. Eén ding is zeker, wat Hoen betreft: ‘We moeten de uitslag niet dramatiseren. Het verdrag van Nice uit december 2000 blijft gewoon in werking.’ We zullen na een korte adempauze de komende jaren opnieuw met Europa bezig gaan. Dat hoort bij het proces van trial en error waar de Unie mee te maken heeft. ‘Je kunt de Grondwet niet afdoen met een bijbelse metafoor: en de Grondwet kwam er, en we zagen dat het goed was. Zo simpel ligt het niet.’

Het verdrag van Nice is niet de beste optie voor een steeds groter wordende Unie. Met 25 lidstaten en enkele toetredingen voor deur, wordt ze steeds moeilijker bestuurbaar. Nederland heeft wat dat betreft een kans gemist door ‘nee’ te zeggen, vindt Hoen: ‘We zijn nu een vragende partij. We moeten het ratificatieproces tot 1 november 2006 uitzitten. Eigenlijk zouden we willen onderhandelen, maar dat kan niet, want we hebben niets te bieden. Daardoor raakt Nederland iets van haar leidende positie in Europa kwijt.’

Mening

Van doemscenario’s is geen sprake. De beurzen blijven draaien en de economie stort niet in elkaar. Directe politieke consequenties zijn er evenmin: ‘We stemmen niet voor of tegen Balkenende en zijn kabinet. Het zou ook heel onlogisch zijn om nu Bot of Nicolaï naar huis te sturen. Zij hebben alleen het volk naar haar mening gevraagd, verder niets.’

De komende tijd moet duidelijk worden waar we als Nederland met de EU wél naartoe willen. Dat wordt lastig. Zowel het voor-kamp, als het tegen-kamp zijn vrij heterogene groepen, constateert Hoen. Niemand heeft echt iets mee te nemen naar de onderhandeltafel, ook Balkenende niet. Het wachten is tot één van beide kampen moe wordt, daarna komt er alsnog iets tot stand. ‘Geen bijbelse taferelen, maar de evolutie van de Grondwet. Vallen en opstaan. We evolueren naar een beter Europa. Dit was een terugslag, we passen ons aan en pakken het weer op.’

Curriculum Vitae

Herman Hoen studeerde algemene economie aan de RUG, waar hij in 1988 cum laude afstudeerde. Vier jaar later verdedigde hij zijn proefschrift over de uitvoerprestaties van Hongarije. Hij werkte onder andere in Boedapest en Göttingen en is sinds 1997 verbonden aan de opleiding internationale betrekkingen van de RUG, waar hij in 2000 hoogleraar internationale politieke economie werd.

Hoen richt zich in zijn onderzoek met name op Oost-Europa en de transitieprocessen van centraal geleide economieën naar markteconomieën en van dictaturen naar democratieën. Hij is co-auteur van een boek over de politieke economie van de EU-uitbreiding dat in 2006 verschijnt.

Noot voor de pers

Informatie: prof. dr. Herman Hoen tel: (050) 363 60 19, e-mail: h.w.hoen@rug.nl

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:20

Meer nieuws

  • 21 februari 2018

    Provincie en RUG maken werk van duurzame landbouw

    De Provincie Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) slaan de handen ineen om de landbouwsector verder te verduurzamen. Hiertoe wordt een Bijzondere Leerstoel Natuurinclusieve Landbouw opgericht aan de RUG. De Provincie​draagt via haar Programma...

  • 19 februari 2018

    Prinses Beatrix en Prinses Mabel bij uitreiking 4e Prins Friso Ingenieursprijs in Groningen

    Het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) reikt op 21 maart 2018 voor de vierde keer de Prins Friso Ingenieursprijs uit aan de Ingenieur van het Jaar. Ook dit jaar zijn Prinses Beatrix en Prinses Mabel hierbij aanwezig. ​De Rijksuniversiteit Groningen,...

  • 15 februari 2018

    Populaire wetenschapsblogger deelt spintronicafilm

    Een filmpje over het onderzoek van RUG-natuurkundige Bart van Wees is opgepikt door de populaire wetenschapsblogger Hashem Al-Ghaili. Via zijn Facebook site is de film in een paar dagen tijd meer dan 260.000 keer bekeken en ruim 2.100 keer gedeeld....