Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

046 - Prof.dr. René Boomkens, cultuurfilosoof: 'Wij zijn allang geen Nederlanders meer.'

20 april 2005

Moeten we ons zorgen maken over het beschavingspeil in Nederland? Het antwoord op deze vraag brengt de VPRO op zondag 24 april met haar uitzending ‘De Grote Avond van de Beschaving’. René Boomkens, hoogleraar sociale en cultuurfilosofie aan de faculteit der Wijsbegeerte van de Rijksuniversiteit Groningen, schroomt niet om nu alvast een voorschot te nemen: ‘Wat nou Nederlandse beschaving? Eigenlijk zijn we allang geen Nederlanders meer.’

‘Neem zo’n debat over een canon van de vaderlandse geschiedenis. Dat is één grote vergissing. Geleerden buitelen over elkaar heen om te vertellen dat we meer aandacht moeten hebben voor de Slag bij Nieuwpoort in 1600. En ik maar denken dat een van de verworvenheden van de laatste dertig jaar is dat we juist níet meer op een patriottische manier naar ons verleden hoeven te kijken. Dat we ook oog mogen hebben voor de Molukken, de Antillen en andere plaatsen uit ons koloniale verleden.’

McDonaldisering

‘Het is niet voor niets,’ denkt Boomkens, ‘dat we het contact met de Tachtigjarige Oorlog aan het verliezen zijn. Want Nederland is veel verder met het proces van internationalisatie dan veel mensen denken. De “McDonaldisering” is tot in de verste uithoeken van ons land doorgedrongen, internationale invloeden zijn overal. Daarom moeten we de aandacht voor de Nederlandse cultuur en historie in een internationaal kader plaatsen. Dat is niet nieuw. Nederlanders zijn altijd vertalers geweest. Een doorgeefluik voor interessante ontwikkelingen. We oriënteren ons al eeuwen op Amerika en op Europa, daar moeten we niet te moeilijk over doen.’

Als het zo simpel ligt, waarom dan toch die Oranje-oprisping, de roep om Multatuli, de Bataafse Republiek en Willem van Oranje als hart van onze beschaving? Boomkens: ‘De elite voelt zich bedreigd, samen met een aantal politici. Ze zijn bang dat een ander soort cultuurdragers de macht overneemt, dat de Ivo Niehes het winnen van de Michaël Zeemannen. Ze willen de hoge Nederlandse cultuur koste wat het kost behouden. De beschaving musealiseren, in een blikje stoppen en zorgen dat niemand er afbreuk aan kan doen.’

Volkscultuur

De vraag is of deze hoge cultuur synoniem is voor Nederlandse beschaving. Het grootste deel van de Nederlandse cultuur wordt niet vormgegeven door de elite, maar door de massa, het volk. Vroeger werd de elite nauwelijks geconfronteerd met deze volkscultuur; ze leefde in een geïsoleerde wereld met literatuur en wetenschappen. Tegenwoordig is dat niet meer mogelijk. De nieuwe volkscultuur openbaart zich aan iedereen, bijvoorbeeld via de massamedia.

Dus wordt de Nederlandse elite geconfronteerd met de dynamiek van de massa. Die staat altijd al onder grote invloed van andere landen, maar sinds de Marshallhulp met name onder die van Amerika. ‘De band Pussycat zingt over de Mississippi, niet over de Maas. En Ilse de Lange uit Almelo speelt countrymuziek. Je ertegen verzetten door een kunstmatig “Nederlanderschap” in het leven te roepen heeft geen zin.’

Wantrouwen

Boomkens benadrukt dat het niet de voltallige Nederlandse elite is die wil teruggrijpen op eenvoudiger tijden met leuzen als ‘fatsoen moet je doen’. Ondernemers, academici en architecten bijvoorbeeld, zijn altijd al internationaal georiënteerd geweest. De publieke intellectuelen zouden er volgens Boomkens beter aan doen om de volkscultuur genuanceerder te bekijken en haar rol serieuzer te nemen, dan deze te verwerpen of te bestrijden met een flinke portie “beschaving”: ‘We moeten kijken naar de positie van Nederland in de wereld. Wat leren wij van anderen en wat leren zij van ons?’

Curriculum Vitae

René Boomkens studeerde tot 1982 filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. In 1998 promoveerde hij aan de RUG op een onderzoek naar stedelijke cultuur. Sindsdien is hij als hoogleraar sociale en cultuurfilosofie verbonden aan de faculteit der Wijsbegeerte en doet onder andere onderzoek naar nieuwe media en globalisering. Momenteel werkt Boomkens aan het boek ‘De nieuwe wanorde’, over de gevolgen van globalisering voor de alledaagse cultuur. Daarnaast ontwikkelt hij een onderzoeksaanvraag voor NWO samen met de faculteit der Psychologische, Pedagogische en Sociale Wetenschappen en de faculteit der Letteren. Hierbij zal de betekenis die mensen aan zichzelf en hun cultuur toeschrijven centraal staan.

Noot voor de pers

Informatie: prof. dr. R.W. Boomkens (050) 363 6152 (werk), e-mail: R.W.Boomkens@philos.rug.nl

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:20

Meer nieuws

  • 12 november 2018

    Symposium 'Gaswinning, aardbevingen en wat nu?' op 15 november a.s.

    Het Groninger Universiteitsfonds (GUF) bestaat dit jaar 125 jaar. Tijdens een speciaal symposium met de titel ‘Gaswinning, aardbevingen en wat nu?’ op donderdag 15 november 2018, wordt daarom de 'Ubbo Emmiuspenning voor bijzondere maatschappelijke verdiensten'...

  • 06 november 2018

    Groningen blijft in trek bij Nederlandse en internationale studenten

    De Rijksuniversiteit Groningen telt per 1 november 2018 31.115 studenten met een ‘actieve eerste inschrijving’ voor een bachelor of masteropleiding. Dit is een stijging van 4,6% ten opzichte van 2017.Het totale aantal studenten dat ingeschreven is aan...

  • 16 oktober 2018

    Digital Society Conferentie Nederlandse universiteiten

    De digitale informatietechnologie dringt steeds dieper door in onze samenleving. Daarom organiseren de veertien Nederlandse universiteiten, verenigd in de VSNU, op dinsdag 27 november de internationale Digital Society Conference in de Rijtuigenloods...