Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

101 - Identificeer jezelf met toppers en vergelijk je met tobbers

Onderzoek naar sociale vergelijking
27 september 2004

Hoe reageren mensen op anderen die het beter of slechter hebben? Geconfronteerd met een eenzaam persoon, reageert de een positief (‘het valt met mij nog wel mee’) en de ander juist negatief (‘ik voel me ook zo alleen’). Uit een onderzoek van Hinke Groothof naar sociale vergelijkingen blijkt dat mensen informatie over een ander sterk betrekken op zichzelf, maar dat hun reacties behoorlijk verschillen. Mensen die sterk de neiging hebben om zich met anderen te vergelijken, reageren vaak juist negatief op anderen die het slechter hebben." Hinke Groothof promoveert op 30 september 2004 aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Sociale vergelijkingen leiden vaak tot zeer tegenstrijdige reacties, blijkt uit het onderzoek van Hinke Groothof. Zij onderscheidt twee verschillende reacties: in een confrontatie met een ander reageren mensen in eerste instantie gevoelsmatig. Een succesvol mens kan bij iemand positieve reacties oproepen in de zin dat hij ook zo zou willen zijn of hoopt dat hij zo zal worden. Direct daarna volgt een veel rationelere reactie: iemand beseft dat hij zelf minder succesvol is en geeft daarmee een negatief oordeel over zichzelf. Het omgekeerde gebeurt bij confrontaties met iemand die juist weinig succesvol is. Geconfronteerd met iemand die lage cijfers haalt, kan een student negatieve gevoelens ervaren, maar daarna bedenken dat zijn eigen resultaten een stuk beter zijn. Groothof: "De tegenstelling tussen deze primaire en secundaire reacties kwam veel sterker naar voren dan ik had verwacht."

Vergelijken en identificeren

Er is een groot verschil tussen vergelijken en identificeren, vervolgt Groothof. "Als je je met een ander vergelijkt, zoek je op een analytische manier naar verschillen en overeenkomsten. Mensen die willen excelleren voelen zich vaak prettig als ze merken dat hun prestaties beter zijn dan die van anderen. Zodra je je met iemand identificeert, overheerst het gevoel. Dan herken je jezelf in een ander of zie je iemand als een rolmodel. Dat merk je bijvoorbeeld bij fans van popsterren of voetbalhelden. Als je het gevoel hebt dat iemand voor jou een voorbeeld is, dan ben je gemotiveerd om het net zo goed te doen. Een van de stellingen in mijn proefschrift is dan ook: identificeer jezelf met toppers en vergelijk je met tobbers."

Te sterke vergelijking

Van nature hebben mensen de neiging om zich met anderen te vergelijken. Bij sommigen is dat echter veel sterker dan bij anderen. Dat zijn mensen met een sterke sociale vergelijkingsoriëntatie (SVO). Groothof: "Je hebt mensen die altijd precies willen weten hoe zij staan ten opzichte van anderen. Studenten die meteen na een tentamen anderen vragen hoe zij het hebben gemaakt." Ze had verwacht dat deze mensen bovenmatig positief zouden reageren op mensen die het beter doen en sterk negatief op mensen die het minder goed doen. Dat laatste klopte, vervolgt Groothof: "Ze betrekken de ellende van de ander volledig op zichzelf. Een student die een verhaal leest over een andere student die zich eenzaam voelt en weinig vrienden heeft, krijgt dan meteen het gevoel dat dat ook voor hem opgaat. Zijn eigen eenzaamheid wordt hierdoor versterkt. Daarom sta ik ook huiverig tegenover lotgenotencontact. Daar zijn meer dan genoeg gelegenheden om je te identificeren met zogenaamde ‘neerwaartse’ anderen." Verder blijken mensen met een hoge SVO ook niet positief te reageren op succesvolle anderen. Groothof: "Integendeel. Ze identificeren zich niet snel met mensen die het beter doen. Dat is geen slimme tactiek, want zo halen ze zichzelf naar beneden in plaats van dat ze zich aan anderen optrekken."

Reacties sturen

Groothof onderzocht verder of het mogelijk is om de reacties te sturen. Dat bleek te kunnen: "Als je iemand een verhaal laat lezen over een ander en vraagt om vooral te letten op de overeenkomsten met zichzelf, krijg je een sterke gevoelsmatige reactie. Vraag je hem om zich met een ander te vergelijken en te kijken naar verschillen en overeenkomsten, dan komt men eerder met een rationelere zelfbeoordeling." Juist mensen met een hoge SVO kunnen er volgens Groothof baat bij hebben om zich minder te identificeren en meer te vergelijken met anderen. "Als je ze vraagt om zich te vergelijken met mensen die het slechter hebben, blijkt dat ze zich na afloop een stuk beter voelen." Groothof werkt onder andere bij de huisartsenopleiding van de RUG. Daar maakt ze veel gebruik van haar onderzoek. "Ik zorg ervoor dat de huisartsen in spé er tijdens hun stage geen zeurclubje van maken en alleen maar praten over slechte ervaringen. Dan krijg je een negatieve spiraal. Dat is niet nodig als je dit soort groepen goed begeleidt en stuurt richting de beredeneerde vergelijking in plaats van de gevoelsmatige identificatie."

Curriculum Vitae

Drs. Hinke Groothof (Leeuwarden, 1975), studeerde psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze voerde haar promotieonderzoek uit bij de vakgroep Sociale en Organisatiepsychologie van de faculteit PPSW van de RUG. Zij is inmiddels werkzaam bij het Studiecentrum Groningen van de Open Universiteit Nederland en bij de Huisartsenopleiding van de RUG. Hinke Groothof promoveert op 30 september 2004 tot doctor in de Psychologische, Pedagogische en Sociologische Wetenschappen. Promotor is prof.dr. A.P. Buunk en co-promotor is dr. F.W. Siero. De titel van haar proefschrift luidt: When others are doing better or worse: Responses from the heart and the head.

Noot voor de redactie

Meer informatie: Hinke Groothof, e-mail hinke.groothof@ou.nl.

Laatst gewijzigd:30 november 2017 15:02

Meer nieuws