Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

099 - Familiefilmpjes als serieuze historische bron

22 september 2004

Ze lijken niet veel te vertellen, de shots van een huiskamer met drie etende kinderen of de beelden van een bungalowvakantie op de heide. Toch hebben amateurfilms potentie als historische bron, zegt promovenda Susan Aasman. Het zijn meer dan naïeve vertellingen uit lang vervlogen tijden. Als je het systeem van de amateurfilm doorziet en met een brede blik naar de filmpjes kijkt, worden filmers chroniqueurs en de films ineens kronieken. Aasman promoveert op 30 september 2004 aan de Letteren faculteit van de RUG.

Voor haar promotieonderzoek verzamelde Aasman een groot aantal films uit privé- en publieke archieven die grofweg in de eerste helft van de twintigste eeuw werden gemaakt. Geen representatieve keuze, maar juist een doorsnee van de familiefilm. Van het goed-katholiek gezin uit Haarlem dat probeerde zijn geloof op ideologische wijze vast te leggen tot films uit jaren veertig waarin vader een beeld geeft van het opgroeien van zijn kinderen.

Beelden

‘Mijn proefschrift is niet ontzettend concluderend,’ aldus Aasman. ‘Het roept juist vragen op en vraagt aandacht voor het gebruik van familiefilms als historische bron.’ Dat dit kán bleek in de jaren zestig met de amateurfilm van Abraham Zapruder van de moord op John F. Kennedy. In 1992 ging opnieuw een amateurfilmpje de wereld over, toen een voorbijganger vastlegde hoe de politie van Los Angeles Rodney King mishandelde. Beide films hebben het beeld van de geschiedenis bij het grote publiek bepaald.

‘Mannenwerk’

Ook binnen de muren van het woonhuis leveren films veel informatie op over het verleden. Zo was het hanteren van de camera zeker tot 1950 voornamelijk een zaak van de man. Vaders hadden de camera als hobby en legden vast hoe hun vrouw en kinderen de dag doorbrachten. ‘Moeders week zat vol zorg; haar taak hield niet op na zessen. Daarom vond je vrouwen niet veel achter de camera. De vrouw van de Groningse filmer Paul Moolenaar schreef in de jaren vijftig in een essay: ‘Maar wie ruimt de rommel op?’ Het was een échte mannenhobby.

Spanningsveld

Hoofdstuk 1 van het proefschrift geeft onder de kop ‘Ric en Anita kopen een camera’ een historisch beeld van het begrip ‘amateurfilm’. In de hoofdstukken daarna gaat Aasman in op het spanningsveld dat bestaat tussen de hobby enerzijds en de herinnering anderzijds: ‘Filmen heeft een artistieke dimensie en veel mensen vinden het leuk om te doen. Maar het is ook zeker bedoeld om gebeurtenissen vast te leggen voor het nageslacht. Dit leidt tot keuzes van de filmer. Als je dit systeem doorziet, dan kun je de beelden interpreteren en mogelijk gebruiken als historische bron.’

Landelijk

Uit het hele land verzamelde Aasman materiaal voor haar onderzoek. Ze zocht vooral naar films waarop mensen waren vastgelegd die nu nog leven, zodat aanvullend archiefonderzoek mogelijk was. Het grootste deel komt uit het Smalfilmmuseum in Hilversum. Ook de regionale archieven en het filmmuseum in Amsterdam hebben films ter beschikking gesteld. Van vroeg twintigste-eeuwse 35 millimeter films tot ‘echte’ amateur-formaten als 9,5 en acht millimeter.

Tijdperk

Aasmans onderzoek bestrijkt de eerste helft van de twintigste eeuw. Daarna is aantal amateur-filmers alleen maar toegenomen, vooral door de komst van videocamera’s. Deze doe-het-zelf familiegeschiedenissen vertellen behalve de familieverhalen ook iets over de twintigste-eeuwse geschiedenis van de media in het leven van alledag. Herinneren is een meer en meer visuele aangelegenheid gaan worden, vindt Aasman: ‘Het vastleggen van het gezinsleven met behulp van een camera geldt tegenwoordig als een onontkoombare plicht.’

Curriculum vitae

Susan Aasman (Emmen, 1964) studeerde geschiedenis aan de RUG. Zij verrichtte haar promotieonderzoek bij afdeling geschiedenis van de Faculteit der Letteren. Haar promotor is prof. dr. K. van Berkel. De titel van het proefschrift luidt: Ritueel van huiselijk geluk. Een cultuurhistorische verkenning van de familiefilm. Het verschijnt als handelseditie bij het Spinhuis Amsterdam. Aasman werkt als universitair docent bij de opleidingen geschiedenis en kunsten, cultuur en media.

Noot voor de pers

Informatie: Susan Aasman, werk: 050 - 363 60 30, e-mail: s.i.aasman@let.rug.nl

Laatst gewijzigd:30 november 2017 15:01

Meer nieuws