Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaNieuwsberichten

051 - Sociale instelling vrouwen verhoogt risico op depressie

Cortisol remt herinneren van plezier
11 mei 2004

Vrouwen verzinken eerder in een depressie dan mannen. Volgens onderzoeker Mattie Tops is dat de prijs is die ze betalen voor hun grotere sociale geneigdheid. Uit zijn onderzoek blijkt dat vrouwen een extra stressrespons hebben: ze zoeken toenadering tot een groep. Dat kan verklaren waarom vrouwen als ze gestresst zijn met vriendinnen gaan bellen. Wellicht kunnen werkgevers hier hun voordeel mee doen bij de preventie van depressie en burnout. Verder stelt Tops vast dat het stresshormoon cortisol het geheugen voor plezierige dingen vermindert. Dit schept meer duidelijkheid over het mechanisme van depressie. Hij promoveert op 26 mei 2004 aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Het hormoon cortisol staat centraal in Tops' proefschrift. Bij depressieve patiënten is het cortisolniveau verhoogd. Cortisol onderdrukt een hersensysteem dat betrokken is bij 'beloning zoeken'. In positieve, kansrijke situaties vertonen gezonde mensen gedrag dat is gericht op het actief zoeken van kansen, terwijl er in gevaarlijke of risicovolle situaties terugtrekkend gedrag wordt vertoond. Wisselende cortisolniveaus zorgen hier voor balans.

Geheugen vermindert

Na geheugenexperimenten met gezonde proefpersonen stelt de promovendus vast dat cortisol het normale geheugen voor plezierige woorden vermindert. Woordenlijsten met termen als 'gezond' of 'aaien' worden na toediening van cortisol minder goed onthouden dan wanneer de stof niet wordt toegediend. Bij het onthouden van een lijst met negatieve woorden als 'oorlog' of 'afgang' blijkt het cortisol daarentegen geen verschil te maken. Ook uit de hersenscans die Tops maakte, blijkt dat de activiteit in het gedeelte dat betrokken is bij beloning zoeken vermindert na toediening van cortisol.

Positieve stimuli

De bevindingen sluiten aan bij de kenmerken van depressieve patiënten: zij halen geen plezier uit dingen die plezierig zijn en ondernemen weinig. Positieve stimuli werken niet. Normaal zal bijvoorbeeld iemand die graag tennist bij het zien van anderen die de sport beoefenen, zelf ook zin krijgen. Bij depressiviteit treedt dit mechanisme niet op. Het verhoogde cortisol dat patiënten hebben lijkt er de oorzaak van te zijn dat gedrag dat op actief beloning zoeken is gericht, vermindert.

Werking antidepressiva

Tops vermoedt dat het verhoogde cortisol bij depressieve patiënten de werking van antidepressiva geen goed doet. In een klein experiment vond hij daar ook aanwijzingen voor. De promovendus stelt daarom voor om te onderzoeken of een combinatie met anticortisolmedicatie patiënten kan helpen. Want wanneer door middel van anticortisol het beloning zoeken niet meer wordt onderdrukt, zal dit patiënten mogelijk uit de negatieve spiraal van inactiviteit kunnen halen.

Vriendinnen bellen

Naast de stressreactie die ook bij mannen voorkomt, de vlucht-of-vecht-reactie, blijkt er een specifiek vrouwelijke respons te zijn: het zoeken van groepsbescherming. Tot nu toe is deze reactie altijd over het hoofd gezien, maar Tops vond er in zijn onderzoek bewijs voor. Evolutionair is deze stressreactie te verklaren, omdat vrouwen bij gevaar niet weg kunnen rennen vanwege de kinderen en daarom bescherming bij andere vrouwen zoeken. Waarschijnlijk verklaart dit waarom vrouwen in stress-situaties geneigd zijn vriendinnen te bellen, terwijl mannen zich juist terugtrekken.

Sociaal gericht

De specifiek vrouwelijke stressreactie verloopt via het hormoon oxitocine dat betrokken is bij groepsvorming. Zo is bekend dat wanneer dit hormoon wordt geblokkeerd, er geen paarvorming optreedt. Tops deed een experiment waarin vrouwen en mannen 'sociaal plezierige' woorden moesten onthouden. Dat zijn positieve woorden die interactie veronderstellen, zoals bijvoorbeeld 'strelen' of 'troosten'. Het blijkt dat vrouwen onder invloed van stress meer sociaal plezierige woorden onthielden. Dit wijst op de sociale gerichtheid van vrouwen in stressvolle situaties. Tops is nog voorzichtig, maar hij vermoedt dat dit resultaat wellicht vertaald kan worden naar de praktijk, naar de preventie van depressie en ook burnout. Wanneer werkgevers vrouwen de mogelijkheden bieden om netwerken te vormen, zou dat voor hen een goede uitweg kunnen zijn voor de effecten van stressvolle situaties.

Curriculum vitae

Mattie Tops (Eindhoven, 1967) studeerde psychologie in Nijmegen. Hij verrichtte zijn promotieonderzoek bij de basiseenheden Psychiatrie en Experimentele en Arbeidspsychologie en de onderzoeksschool Behavioral and Cognitive Neurosciences (BCN). Het onderzoek is medegefinancierd door NWO (prioriteitsprogramma Psychische Vermoeidheid in de Arbeidssituatie), de Gratama stichting, Pfizer B.V. en Organon International B.V. Tops promoveert tot doctor in de medische wetenschappen bij prof.dr. J. Korf, prof.dr. T.F. Meijman en prof.dr. J.A. den Boer. De titel van het proefschrift is Inhibition of approach. Cortisol-mediated mechanisms in affect and depression. Momenteel is Tops postdoc bij Experimentele en Arbeidspsychologie.

Noot voor de pers

Voor nadere informatie: M. Tops, tel. (050)363 64 73, e-mail: m.tops@ppsw.rug.nl (werk).

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:34

Meer nieuws