Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit WijsbegeerteOnderwijsSamenvattingen van scripties

Denkema, K.

Vakgroep: Ethiek, Sociale en Politieke Filosofie

Transcendentie in postmodern perspectief

In deze scriptie wordt de vraag gesteld hoe we transcendentie kunnen denken in onze huidige tijd. Religie speelt in dit tijdperk van secularisatie een geheel andere rol dan voorheen: het is een optie naast andere opties geworden. Transcendentie lijkt tegenwoordig niet verdwenen, maar wel andere vormen aan te nemen.

Luc Ferry beschrijft een vorm van transcendentie die hij transcendentaal humanisme noemt. In de levens van anderen komen we transcendentie op het spoor. Dit kan plaatsvinden in humanitaire dienstverlening, maar ook in persoonlijke relaties met partner of familie. Ferry zet zich om twee redenen af tegen traditionele religies, namelijk de neiging van gelovigen om in metafysische termen over God te spreken en het gebrek aan menselijke autonomie religie. Een geschikt transcendentiebegrip zal zich op een evenwichtige manier tot deze twee zaken moeten verhouden. Ik heb betoogd dat een minimale notie van metafysica onvermijdelijk is en dat in de kern van het christendom, de menswording van God in Christus, een tendens tot het afzwakken van metafysische structuren bespeurd kan worden.

Wat het tweede speerpunt van Ferry betreft, heb ik laten zien dat de al te grote focus op de menselijke autonomie die Ferry betoogt tot een dikke-ik mentaliteit kan leiden. Het is vruchtbaarder om te proberen het eigen ik en de ander met elkaar te verbinden in een relationeel mensbeeld. In het vreedzame conflict tussen het zelf en de ander kan de dikke-ik mentaliteit begrensd worden.

In het slot hoofdstuk heb ik geprobeerd een definitie van transcendentie te formuleren die geen al te grote metafysische pretenties bevat en recht doet aan menselijke verhoudingen. Omdat religieus spreken gaat over dat wat we niet in woorden kunnen uiten, gaat het er meer om hoe mensen door religieus spreken getransformeerd worden. Het gaat er niet zozeer om wat transcendentie is, maar hoe we ons door transcendentie laten aanspreken. De beste poging tot een definitie die met al deze zaken rekening houdt, komt van John D. Caputo. Hij definieert transcendentie als de roep van het onvoorwaardelijke zonder dwang. Transcendentie is geen metafysische entiteit maar een oproep aan ons. Het vraagt iets van ons zonder dwang, waardoor de menselijke autonomie behouden blijft.

Laatst gewijzigd:30 mei 2016 16:00