Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit WijsbegeerteOnderwijsSamenvattingen van scripties

Elkhuizen, J.W.

Auteur: Jeroen Elkhuizen
Afstudeerjaar: 2010
Vakgroep: Ethiek
Titel: Over de rechtvaardiging van straffen bij een deterministische visie op menselijk gedrag
Samenvatting:
De afgelopen jaren zijn neurowetenschappers meer en meer in staat gebleken om menselijk gedrag te verklaren als voortkomend uit processen in het brein. Dit lijkt bovendien te passen in een bredere trend waarin menselijk gedrag steeds meer als volledig gedetermineerd wordt beschouwd. Deze ontwikkeling overziend rijst de vraag wat dit voor implicaties heeft voor het strafrecht, met name voor concepten als verwijtbaarheid, straf en toerekeningsvatbaarheid. Nu gedrag steeds meer verklaard kan worden vanuit bijvoorbeeld processen in het brein, kan men zich afvragen of daders nog wel verantwoordelijk gehouden kunnen worden voor hun daden. Sterker nog, men kan zich afvragen of het überhaupt nog wel zinnig is om daders te straffen indien aangenomen dient te worden dat hun handelen volledig gedetermineerd was. Het zijn deze vragen die centraal staan in de scriptie. Bij de beantwoording van deze vragen lijkt het relevant het probleem van de vrije wil nader te beschouwen. Een vrije wil om anders te kunnen handelen dan men feitelijk handelde blijkt namelijk impliciet te worden verondersteld bij bepaalde elementen in het strafrecht. Een van de grondslagen van het straftrecht, de vergelding (retributivisme), is bovendien gestoeld op deze veronderstelling.
De conclusie van de scriptie is dat een toenemende deterministische visie op menselijk gedrag, met recente neurowetenschappelijke ontwikkelingen als onderdeel daarvan, aanleiding geven om deze retributivistische grondslag van het strafrecht te verlaten ten gunste van een consequentialistische grondslag. Het geeft echter geen aanleiding om in het geheel niet meer te straffen. Wel dienen begrippen als verwijtbaarheid en ontoerekeningsvatbaarheid in dit verband ontdaan te worden van retributivistische elementen. Door te straffen wordt dan impliciet tegen een dader gezegd: ‘Je kon niet anders handelen, maar je had wel anders moeten handelen, en daarom word je gestraft.’
Dit lijkt wellicht onrechtvaardig, de persoon kon immers niet anders handelen dan hij handelde. Dat dit onrechtvaardig lijkt, komt echter voort uit de veronderstelling in het strafrecht dat het überhaupt mogelijk is dat anders gehandeld had kunnen worden. Indien deze vooronderstelling komt te vervallen, vervalt ook de onrechtvaardigheid.
Laatst gewijzigd:01 november 2013 14:02