Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit WijsbegeerteOnderwijsSamenvattingen van scripties

Hof, S. van den

Auteur: Stef van den Hof

Afstudeerjaar: 2004

Vakgroep: Praktische Filosofie

Scriptie:

Tussen extase en verslaving: moderniteit als belevenis. Van Ernst Jünger en Walter Benjamin tot de belevenismaatschappij

 

Samenvatting:

Walter Benjamin en Ernst Jünger zijn beide wel ‘seismografen’ van de cultuur genoemd. Voor beide was ‘de moderniteit’ een onderwerp van zorg en fascinatie, en voor beide was – hoe toepasselijk de term seismograaf – de moderne cultuur een cultuur van shocks. Door middel van een kritische vergelijking van beide auteurs is onderzocht hoe Benjamin en Jünger zich rekenschap gaven van de transformatie waaraan de ervaring in tijden van modernisering onderhevig is. Het begrip Erlebnis (een negentiende-eeuws neologisme) blijkt hierin een sleutelrol te spelen. Benjamin onderscheidt dit begrip nadrukkelijk van ‘Erfahrung’: de geleidelijke weg van Erfahrung, gestoeld op gemeenschap, traditie en vertelling, maakt plaats voor slechts naar zichzelf verwijzende, punctuele, individuele Erlebnisse. Dit ‘openbreken’ van de ervaringshorizon in het geweld van de shocks biedt enerzijds kansen tot nieuwe vormen van betekenisgeving en experimenten met nieuwe ervaringswijzen (zoals hij duidelijk maakt met zijn Baudelaire-interpretatie), anderzijds leidt het tot een ervaring van zinloosheid – wat het geval is wanneer de shock-achtige Erlebnis geëxploiteerd wordt door de gewelds- en vermaaksindustrie. Dit maakt de paradox uit van de moderne belevenis: zij beweegt zich tussen een bevrijdende extase, en een uitholling daarvan in de herhaling.

Hierin komt de dubbelzinnige houding van de ‘linkse’ Benjamin ten opzichte van zijn ‘rechtse’ tijdgenoot Jünger naar voren. Enerzijds verwijt hij deze gevierde oorlogsveteraan de gewelddadige Erlebnis te esthetiseren, anderzijds vertonen diens revolutionaire ervaringsexperimenten sterke overeenkomsten met datgene wat Benjamin in Baudelaire kon waarderen. Jünger op zijn beurt was ook kritisch ten opzichte van de nivellerende en nihilistische tendensen in de moderne massacultuur. De Eerste Wereldoorlog kan gezien worden als een ultiem moment waarop de paradoxen van de belevenis tot uiting komen, aangezien zij draaide om tegenstellingen als individu-massa, uniciteit-herhaling, beschaving-barbarij, en shock-afstomping.

In het tweede deel van het onderzoek wordt uiteengezet hoe deze paradoxen werkzaam zijn in de hedendaagse ‘belevenismaatschappij’. Benjamins kritiek van de leegheid van de moderne beleving, en Jüngers gewelddadige radicalisering daarvan, blijken uitstekende perspectieven te bieden om deze nader te duiden, en van een nodige historische context te voorzien. Dit wordt duidelijk gemaakt aan de hand van een kritische beschouwing van de vele literatuur hierover; daarnaast wordt in een analyse van de RAF-cultus en boeken van Chuck Pahlaniuk en Bret Easton Ellis aangetoond hoe de paradox van extase en verslaving heden ten dage werkzaam is in het huwelijk waarop de belevenismaatschappij stoelt: dat tussen mode en geweld.

 

Laatst gewijzigd:01 november 2013 15:02