Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsFaculteit WijsbegeerteOnderwijsSamenvattingen van scripties

Stap, A. van der

Auteur: Aletta van der Stap
Afstudeerjaar: 1989
Vakgroep: Geschiedenis van de filosofie en Metafysica

Scriptie:
Voorschijn van het novum. Naar een materialistische filosofie van de hoop.

Samenvatting:

Ernst Bloch (1855-1977) heeft een omvangrijk oeuvre nagelaten waarvan 'Das Prinzip Hoffnung' (1954-1959) als belangrijkste geldt Het thema van Blochs werk kan als volgt worden samengevat: de geschiedenis van de wereld vormt een samenhangend geheel dat moet worden begrepen vanuit zijn mogelijk einde, want de wereld - en de mensheid - is wezenlijk nog-niet, d.w.z. is nog niet wat ze naar haar mogelijkheden kan zijn. Bloch beschouwt de toekomst als de constitutieve zijnswijze van het zijn. Op basis van het systematisch onderzoek van de kategorieën 'materie' en 'mogelijkheid' ontwikkelt hij een ontologie van het nog-niet-werkelijke, ofwel het toekomstig nieuwe. De mogelijkheid van de materie ligt ten grondslag aan het toekomstig nieuwe; het menselijk vermogen tot anticiperen is resuItante van de materialiteit van de wereld.

De verhouding van 'zijn' en 'bewustzijn' wordt zo opgevat, dat 'zijn' overgrijpend is over 'bewustzijn'. Bloch gaat uit van het dialektisch en historisch materialisme.

In de Blochreceptie wordt veel aandacht besteed aan het principe hoop. Blochs intentie om de hoop te funderen in de materialiteit van de wereld - zijn filosofisch materialisme - is daarbij vaak in het gedrang geraakt.
In mijn scriptie reconstrueer ik het kategoriale raamwerk van Blochs filosofie. Mijn conclusie is, dat het op basis daarvan in principe mogelijk is een filosofie van de hoop materialistisch op te vatten. Daartoe onderzoek ik ten eerste de kategorie 'materie' en geef ik aan welke posities in de filosofiegeschiedenis van belang zijn geweest voor Blochs materiebegrip. Vervolgens worden de diverse geledingen van de kategorie 'mogelijkheid' ontrafeld en laat ik zien hoe het toekomstige nieuwe wezenlijk uit de de materiele mogelijkheid voortvloeit. Materie en mogelijkheid vormen de objektieve basis waaraan het menselijk bewustzijn het vermogen tot anticiperen ontleent. Het anticiperend bewustzijn vormt het volgende onderdeel van mijn scriptie. Een belangrijk aspekt hiervan is het begrip 'vooruitgang'. Tenslotte geef ik aan waarom de filosofie van Bloch voor een dialektisch-materialistische ontologie van belang is.

 

Laatst gewijzigd:01 november 2013 18:23