Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntHoe schrijf je een pws?

Literatuur zoeken: hoe doe je dat?

“Hoofdvraag? Check! Deelvragen? Check! Goede literatuur gevonden? Eehh…”

Literatuur zoeken. Het lijkt zo makkelijk. Je typt je onderwerp in op de taakbalk van Google en hopsa, daar heb je een miljoen pagina’s die relevant zijn aan je onderwerp. Maar hoe vind je nou informatie die ook goed, betrouwbaar en wetenschappelijk onderbouwd is? Het internet biedt niet altijd de beste oplossing tot het vinden van geschikte literatuur. In dit artikel leer je meer over zoekmethoden, zoekmachines en vooral ook: waar je die boeken kunt vinden.

Zoekmethodes: verschillende technieken om aan goede literatuur te komen

Als je dit leest, sta je wellicht aan het begin van een nieuw avontuur: je profielwerkstuk. Besef ten eerste goed dat je profielwerkstuk een introducerend onderzoek is dat een brug vormt tussen je middelbare school en het HBO of de universiteit. Dit betekent dat het onderzoek dat je doet door literatuur onderbouwd moet worden. Goede literatuur is daarom erg belangrijk voor de betrouwbaarheid en overtuiging in je stuk. Maar waar begin je met zoeken?

Beginnen met Wikipedia?

Als je een onderzoek doet naar bijvoorbeeld: ‘De burgeroorlog in Syrië’, dan zal je als eerste naar een algemeen Wikipedia-artikel over Syrië gaan om op die pagina meer te lezen over het conflict aldaar. Dat is niet gek. Wikipedia is een online encyclopedie die door veel scholieren wordt gebruikt. De online encyclopedie wordt door een hele community geschreven. Hierdoor komt het wel voor dat artikelen in betrouwbaarheid worden betwist. Gebruik Wikipedia dus niet als literatuur, maar als gereedschap voor het vinden van die literatuur of om je te oriënteren op je onderwerp. Onderaan de Wikipedia-artikelen vind namelijk vaak een lijst met literatuur die is gebruikt voor het schrijven van het stuk. Die literatuurlijst geeft vaak een overzicht van boeken die veel worden gebruikt in het onderzoek naar dit onderwerp. Een andere interessante encyclopedie is de online versie van de beroemde Encyclopaedia Britannica. Meer weten over de betrouwbaarheid van zogenaamde tertiaire bronnen? Lees dan het artikel: ‘Kan ik Wikipedia als bron gebruiken?’

Sneeuwbalmethode

Ken je het idee van de sneeuwbal die naar mate hij verder rolt, aanzwelt? Je begint met iets kleins en breidt dat steeds verder uit. Zo sneeuwbal, zo profielwerkstuk. Een van de beste technieken om goede literatuur te vinden is de sneeuwbalmethode. Hoe werkt het?

Stel je doet een onderzoek naar vrouwenarbeid in de Eerste Wereldoorlog, dan kun je het beste beginnen bij een boek over de Eerste Wereldoorlog. Dat boek hoef je dan niet helemaal door te lezen, maar je kunt direct doorbladeren naar het stuk over de rol van vrouwen in de oorlog (áls dat er is). Bij dit kleine stukje kun je via de noten (de annotatie) kijken welke bronnen de auteur van het boek voor dat stukje heeft gebruikt. Via deze wijze kom je op boeken, artikelen of primaire bronnen die specifiek over dat onderwerp gaan. Kijk ook eens naar de literatuurlijst achterin het boek. Literatuurlijsten zijn op verschillende manieren geordend. Dit kan op alfabet zijn, per hoofdstuk, of zelfs per thema.

Via die specifieke literatuur kun je precies hetzelfde doen om bijvoorbeeld een deelvraag te beantwoorden. Als je wilt kijken naar de sociale status van vrouwen die in de oorlogsindustrie werkten, kun je ook in die specifieke boeken de sneeuwbalmethode toepassen. Zo begin je met een klein stukje informatie en breid je die steeds verder uit. Tot je een mooie grote sneeuwbal/profielwerkstuk hebt.

Trechtermethode

Een vergelijkbare zoekmethode is de trechtermethode. Denk hierbij aan een trechter die van breed naar smal gaat. Op die manier kun je ook je literatuur zoeken: van een breed onderwerp naar een klein aspect daarvan. Stel dat je wilt onderzoeken hoe de Franse filosoof Michel Foucault (1926-1984) dacht over homoseksualiteit. Dan is het verstandig om eerst wat meer te weten over de filosoof zelf. Vervolgens kun je onderzoeken hoe Michel Foucault over seksualiteit in het algemeen dacht (daar heeft hij een driedelige boekenserie over geschreven), om vervolgens je te specialiseren op Michel Foucault en homoseksualiteit.

De trechtermethode: je zoekt naar geschikte literatuur door je onderwerp steeds verder af te bakenen.
De trechtermethode: je zoekt naar geschikte literatuur door je onderwerp steeds verder af te bakenen.

Werken met trefwoorden

Een andere manier om tot goede literatuur te komen, is het gebruiken van trefwoorden in zoekmachines. Maar hoe vind je wat je zoekt? Als voorbeeld kiezen we de vraag in hoeverre de digitalisering de poëzie heeft veranderd. Je kunt dan natuurlijk beginnen met te zoeken op “poëzie”, maar dan krijg je vooral alleen maar Nederlandse pagina’s – een kleine greep uit de wetenschappelijke wereld. Zoek je op “poetry”, dan vind je al meer artikelen, maar die hebben misschien geen aansluiting met je onderwerp. Als je “poetry digital” toevoegt, dan vind beter wat je zoekt.

Als je met Engelse termen zoekt, vind je meer artikelen!
Als je met Engelse termen zoekt, vind je meer artikelen!

Bij veel zoekmachines kun je je zoektermen nog verder specificeren. Daarbij klik je bijvoorbeeld op ‘uitgebreid zoeken’. Zo kun je de zoekopdracht beperken op alleen artikelen, maar ook afbakenen in tijd. Bij Google Scholar kun je ook je zoekopdracht alleen op Nederlandse artikelen doen. Bij de krantenbank van de Koninklijke bibliotheek, Delpher, kun je artikelen bijvoorbeeld sorteren op tijd, plaats (regionaal of landelijk) en plaats van uitgave.

Taalhistoricus en journalist Ewoud Sanders heeft een handig boekje geschreven over “slimmer zoeken op het internet”. Hierin legt hij uit hoe je met bepaalde trefwoorden kunt spelen om gerichter tot hetgene te komen dat je zoekt. Een voorbeeld uit zijn uitgebreide handleiding is het zoeken naar verschillende typen bestanden in Google. Stel, je zoekt een pdf-bestand over digitale poëzie, dan kun je achter “poetry digital” nog toevoegen: filetype:pdf. Stel dat je naar een bepaald citaat zoekt, zoals Louis van Gaals “that’s another cook”, dan kun je het citaat tussen dubbele aanhalingstekens in de taakbalk van Google zetten. Meer tips van Ewoud Sanders kun je vinden in het boekje Eerste Hulp Bij e-Onderzoek.

Hoe meer zoektermen je gebruikt, hoe relevanter de artikelen worden.
Hoe meer zoektermen je gebruikt, hoe relevanter de artikelen worden.

Betrouwbare zoekmachines

Google Scholar

Met Google vind je alles. Dat is handig, maar soms ook een nadeel. Want hoe vind je de speld in de hooiberg? Met Google Scholar specificeer je je zoekopdracht tot wetenschappelijke boeken en/of artikelen. Dat maakt het vinden van literatuur al een stuk makkelijker en weet je dat je met betrouwbare bronnen werkt. Hier is de beste zoekmethode het werken met trefwoorden.

RUG Catalogus

De Rijksuniversiteit Groningen heeft meer dan twee miljoen(!) boeken in haar depots. Die zijn te vinden via de online catalogus van de RUG. In deze catalogus vind je vooral handboeken, maar ook een groot aantal e-books en digitale tijdschriften die je kunt raadplegen voor jouw profielwerkstuk. Het reserveren van boeken lukt niet zonder pas. Wél kun je op bezoek bij de Universiteitsbibliotheek (UB). Verderop lees je meer over de universiteitsbibliotheek.

Kranten zoeken

Ben je op zoek naar krantenartikelen? Zoek dan eens met deze zoekmachines. Delpher is een database van de Koninklijke Bibliotheek, waar je Nederlandse kranten vanaf 1618 kunt bekijken en zelfs in pdf-bestand kunt opslaan. De Krant van Toen is een database voor kranten uit het noorden van Nederland. Denk hierbij aan de verdwenen krant Nieuwsblad van het Noorden, maar ook lokale kranten als de Franeker Courant en de Huis aan Huis. LexisNexis is de academische variant van de bovengenoemde zoekmachines en daardoor iets complexer. Wel vind je hier artikelen van internationale kranten als de New York Times en Deutsche Zeitung. Je moet wel inloggen voordat je gebruik kunt maken van deze database.

Overige Nederlandse zoekmachines

Als je een onderzoek doet naar politieke processen in Nederland of specifiek naar Kamerverslagen en Kamerstukken tussen 1815 en 1995, dan kun je gebruik maken van de online zoekmachine van de Staten Generaal. Oude Nederlandse boeken vind je op Early Dutch Books Online. En als je op zoek bent naar Nederlandse publicaties van de middeleeuwen tot nu, kun je terecht bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren.

Op bezoek in de Universiteitsbibliotheek van de RUG

Veel boeken zijn online niet raadpleegbaar. Daarom raden we je van harte aan een bezoek te brengen aan de UB van de RUG. Vraag vooraf aan je pws-begeleider/docenten of jouw school een pas van de UB heeft. Sommige scholen in het noorden van het land hebben namelijk een pas. Je kunt de pas van school gebruiken voor het lenen of kopiëren van boeken bij de UB. Mocht je school geen pas van de UB hebben, dan kun je altijd nog een dagpas kopen. Deze kost €2,50 (vergeet niet wat extra geld mee te nemen voor de borg). Met deze dagpas kun je de hele dag in de UB boeken reserveren, lezen en kopiëren, maar je kunt de boeken niet meenemen naar huis. Bedenk dus van tevoren goed welke boeken je wilt inzien. Kijk voor meer informatie op de website van de Universiteitsbibliotheek.

Wat vind je allemaal in de Universiteitsbibliotheek? Naast dus de toegang tot meer dan twee miljoen boeken, vind je in de UB ook een tijdschriftenzaal met wetenschappelijke bladen en artikelen en het Documentatiecentrum voor Nederlandse Politieke Partijen (DNPP). In het DNPP vind je veel historische informatie over de politieke partijen in Nederland, maar ook affiches, brochures en audiovisueel materiaal. Ideaal als je bijvoorbeeld onderzoek doet naar de partijpunten van de D66.

Nieuw in de Universiteitsbibliotheek is de Collectie Verenigde Naties. Hier vind je gedrukt materiaal van de VN vanaf 1946. Ook heeft de UB een elektronisch bestand met VN-documenten dat toegankelijk is via UN iLibrary. Daarnaast biedt de UB online toegang tot elektronische collecties van de VN via de Bestandenlijst. Let op: de elektronische bestanden kan je alleen openen vanaf een universiteitscomputer. Ook hiervoor heb je dus een dagpas nodig.

Een (universiteits-)bibliotheek bij jou in de buurt

Woon je niet in het noorden des lands? Geen probleem. Bij jou in de buurt zijn genoeg andere (universiteits-)bibliotheken waar je gebruik van kunt maken. Tresoar in Friesland bijvoorbeeld, of de Stadkamer in Zwolle. Zoek zelf ook eens naar een bibliotheek bij jou in de buurt.

Wil je meer weten over hoe je een bronnen? Bekijk dan ook eens onze pagina 'Alles over bronnen'.

Primair bronnen vormen een interessante invalshoek voor een profielwerkstuk, meer weten? Kijk dan eens op het onderwerp 'Praktijkonderzoek'.

Meer weten over literatuur zoeken? Heb je een vraag? Mail ons dan op alfasteunpunt@rug.nl!

Laatst gewijzigd:18 september 2017 11:06