Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntNederlands

Framing

Framing is op dit moment misschien wel het hipste woord in de communicatiewetenschap. Er wordt gebruik van gemaakt in de politiek en de journalistiek. Maar wat is framing nou precies en waarom is het zo ontzettend populair? Daarover lees je meer in dit artikel, waarin niet alleen wordt uitgelegd wat framing inhoudt, maar ook wordt toegelicht hoe het in de praktijk door politici en journalisten wordt gebruikt. Daar kan jij vervolgens je profielwerkstuk over schrijven!

Draagmuur vs. villasubsidie: wie wint? ©RTL Nieuws
Draagmuur vs. villasubsidie: wie wint? ©RTL Nieuws

Wat is framing?

De vertaling van het Engelse woord frame is kader. Framing is dus een overtuigingstechniek waarbij met behulp van talige en visuele elementen een bepaald kader wordt geschapen om een onderwerp in te plaatsen. Binnen dit kader worden bepaalde delen naar voren gebracht en andere delen juist verborgen. Het frame bepaalt welke informatie door het publiek wel wordt gezien en welke juist niet. Zo wordt geprobeerd met woorden iemands kijk op de werkelijkheid te beïnvloeden. Een duidelijk voorbeeld is de manier waarop de Republikeinse politici in de Verenigde Staten hun abortusstandpunt framen. Zij zeggen niet ‘tegen abortus’ te zijn, maar ‘pro life’. Op deze manier suggereren ze dat hun tegenstanders ‘anti life’ zijn. Dat klinkt toch een stuk gemener dan ‘voor abortus’. Een strategische zet van de Republikeinen.

Natuurlijk is dit slechts een voorbeeld en zijn er allerlei andere manieren om een onderwerp te framen. Een eerste onderscheid wordt gemaakt tussen vluchtige en bestendige frames. Een vluchtig frame heeft geen lange levensduur. Het is een frame dat niet lang blijft hangen in de herinnering van het publiek. Daar tegenover staan bestendige frames die goed blijven hangen en zo een langdurige functie hebben. Denk bijvoorbeeld aan de term ‘Henk en Ingrid’ die door Geert Wilders werd geïntroduceerd om de gewone Nederlander (die door de PVV beschermd moet worden) te beschrijven. Hoewel er wordt gespot met de term, zijn er veel burgers en de politici die het nu zelf ook gebruiken. Sowieso zijn de frames van Wilders vaak pakkender dan zijn collega’s zouden willen. Er is zelfs een boek over geschreven: De woorden van Wilders en hoe ze werken van Jan Kuitenbrouwer.

Een andere vorm van framing zijn concurrerende frames: tegengestelde frames over hetzelfde onderwerp. Het kan bijvoorbeeld gaan om een contrast tussen idealen en werkelijkheid of tussen normen en feiten. Zo was er in 2011 een heftig politiek debat gaande over de hypotheekrenteaftrek: een aftrekpost voor bezitters van een eigen huis, waardoor het kopen van een huis goedkoper wordt. De VVD noemde dit de ‘draagmuur van de economie’, waarmee deze maatregel wordt neergezet als onmisbaar. De SP noemde dezelfde hypotheekrenteaftrek daarentegen ‘villasubsidie’: sponsoring voor de mensen die het al breed hebben en dus een overbodig extraatje. Dat kon de economie in die crisisperiode absoluut niet gebruiken.

Een meisje op de 'March for Life' in Washington
Een meisje op de 'March for Life' in Washington

Framing als onderwerp voor jouw profielwerkstuk

Hieronder worden twee thema's besproken die jij kan gebruiken als inspiratiebron voor je profielwerkstuk: 'succesvol framen met behulp van de media' en 'framing en de betrouwbaarheid van het nieuws'.

Succesvol framen met behulp van de media

Dat politici veel gebruik maken van framing is duidelijk. Hoewel lang niet alle frames in ons collectieve geheugen blijven hangen (en dat is misschien maar goed ook), zijn verscheidene politici zeer sterk in het bedenken van frames die niet alleen binnen, maar ook buiten de politiek worden overgenomen. Zo wordt er een compleet kader geschapen: het frame begint onze manier van denken over een onderwerp te bepalen. Dat klinkt misschien wat manipulatief, maar volgens sommige experts zorgt framing juist voor een goed imago, instemming en vertrouwen onder de kiezers. Politici geven namelijk duiding aan gebeurtenissen en feiten die de burgers bereiken. Vaak zijn dit complexe gegevens. Politici plaatsen deze gegevens in een overkoepelend verhaal en spreken daarmee een bepaalde kiezersgroep aan. Het probleem voor de burger is echter dat deze verhalen elkaar soms tegenspreken. Hoe bepaal je dan wie ‘het ware verhaal’ vertelt?

Hier komen de media om de hoek kijken. Burgers halen hun informatie immers uit kranten, van de televisie en het internet. Het is dus logisch dat politici moeite doen om journalisten hun versie van de waarheid te laten vertellen. Dat is immers goed voor de beeldvorming en zorgt dus potentieel voor meer stemmers op een bepaalde politicus en zijn of haar partij. Joris Luyendijk onthult in zijn boek Je hebt het niet van mij, maar… dat de politiek en de belangrijke mediakanalen niet altijd gescheiden van elkaar opereren. Stel dat een politicus belangrijk nieuws heeft, dan kan hij een deal sluiten met De wereld draait door om het bericht daar als eerste naar buiten te brengen. Dit biedt niet alleen een podium aan de politicus, maar verschaft ook de mogelijkheid tot het gebruik van nieuwe frames, bijvoorbeeld bijbehorende beelden. Welke invloed heeft de manier waarop het frame naar buiten wordt gebracht op de mate van succes van het frame? Dat is een interessante vraag die je jezelf kan stellen over de manier waarop een frame tot stand komt. Heb je meer interesse in de effecten van framing? Lees dan verder!

Is PowNews betrouwbaar?
Is PowNews betrouwbaar?
Framing en de betrouwbaarheid van het nieuws

Met zoveel gekleurde beelden die ons dagelijks bereiken, is het niet verwonderlijk dat veel Nederlanders het nieuws niet als objectief zien. Volgens het Reuters Institute for the Study of Journalism heeft slechts een kleine meerderheid, 56% van de Nederlanders, vertrouwen in nieuwsorganisaties. Individuele journalisten halen met het vertrouwen van 49% van de bevolking de meerderheid niet eens. Journalisten doen voortdurend aan framing door aspecten van een verhaal uit te kiezen, onderwerpen vanuit bepaalde hoeken te belichten en selectief citaten te gebruiken. Bovendien hebben televisiemedia als talkshows ook nog eens de mogelijkheid om bepaalde gasten, bijvoorbeeld politici, uit te nodigen om een nieuwsonderwerp in een specifiek daglicht te zetten.

Nieuws is dus subjectief. De vraag is of dat een probleem is. Anno 2016 zijn er zoveel nieuwskanalen beschikbaar dat het eenvoudig is geworden om verschillende soorten nieuws tot je te nemen. Wil jij graag een overkoepelend beeld van het (politieke) nieuws, dan lees je gewoon lekker De Telegraaf én De Volkskrant en kijk je naar WNL én naar Pauw. Of is het toch niet zo eenvoudig? Hoe moeilijk het is om te ontsnappen aan geframed nieuws toonde een klein onderzoek van de Wallstreet Journal aan. Zij ontwierpen een graphic waarin zij aantonen dat veel mensen alleen ‘democratische’ of ‘republikeinse’ nieuwsmedia op Facebook volgen en dat dit de toon van het nieuws op hun tijdlijn enorm beïnvloedt. Er ontstaan zo twee compleet verschillende tijdlijnen over hetzelfde nieuws. ‘Vrouw die voor Trump heeft gewerkt zegt dat hij gestopt moet worden’, valt te lezen in de blauwe, democratische feed. ‘Vrouwenmisbruik? Trump is niks vergeleken met Bill Clinton’, staat er in de rode republikeinse. De conclusie: mensen lezen wat ze willen lezen en met framing spelen media daar handig op in.

In jouw profielwerkstuk kan je onderzoek doen naar het gebruik van framing door kranten en andere nieuwskanalen. Onderzoek bijvoorbeeld de verschillen tussen nu een twintig jaar geleden. Zijn kranten met de overstap van papier naar digitale media (websites, Facebook etc.) hun nieuws op een andere manier gaan brengen? Vergelijk bijvoorbeeld de Volkskrant van 1986 met die van 2016. Dit kan met behulp van de kranten archiefwebsite Delpher. Verstandig is het om je te focussen op één onderwerp, bijvoorbeeld de moord op Pim Fortuyn. Dit kan je ook doen voor het heden: bestudeer hoe de media een actueel onderwerp als de vluchtelingencrisis belichten. Scheppen zij hierover bepaalde frames en hoe beïnvloeden die burgers en politici?

Doe een experiment!

Het profielwerkstukonderwerp framing is goed te combineren met een praktisch element zoals een enquête. Ook interviews (o.a. met mensen uit de politiek en de journalistiek) kunnen een waardevolle toevoeging zijn aan je profielwerkstuk over dit onderwerp. Maar hoe bereid je een experiment of interview voor en hoe voer je ze uit? Wij bieden hulp!

Meer weten?

Geïnteresseerd in dit onderwerp? Dan is een studie Communicatie- en Informatiewetenschap of Filosofie misschien wel iets voor jou! Bezoek van deze opleidingen een open dag of volg een webklas. Heb je vragen over het onderwerp? Mail dan naar alfasteunpunt@rug.nl en je krijgt zo snel mogelijk antwoord.

Laatst gewijzigd:06 augustus 2018 15:06