Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGodsdienst

Religie en media

Religie is niet alleen terug te vinden in kerkgebouwen, geschriften en lange preken, maar ook in twitterberichten van 140 tekens en in entertainmentshows. Dacht je dat religie iets ouderwets was? Onderzoek in je profielwerkstuk hoe religie door middel van (moderne) media nog steeds een rol speelt in de publieke ruimte.

Lang dachten wetenschappers dat religie in een moderne samenleving langzaam zou verdwijnen. Religie zou na de scheiding van kerk en staat alleen in de privésfeer nog een plek krijgen. Hebben deze wetenschappers gelijk gekregen? Wat is vandaag de dag de invloed van religie in de publieke ruimte? Om dit te onderzoeken kun je kijken of je religie nog terug kan vinden in de publieke sfeer of het publieke debat via moderne media, bijvoorbeeld in kranten, tv-programma’s en internetpagina’s die voor iedereen toegankelijk zijn. Wat voor een rol speelt religie hierin? Hoe vaak kom je religie nog tegen in de media en op welke manier? Hieronder staan twee ideeën voor een profielwerkstuk over media en religie: Religie in Nederlandse kranten en omroepen en Amerikaanse televisiedominees.

Religie in de Nederlandse kranten en bij de Nederlandse omroepen

Er gaat bijna geen dag voorbij of religie wordt wel genoemd in de krant. Denk hierbij bijvoorbeeld aan uitspraken van de vorige paus over homo’s of uitspraken van Wilders over moslims. De krant zorgt ervoor dat het nieuws over religie in de publieke ruimte terecht komt, maar hoe bepalen ze wat er wel en wat er niet in komt? En hoe belangrijk is de geloofsovertuiging van de redacteuren van de krant daarbij?

Voor het vak geschiedenis zou je kunnen kijken naar de geschiedenis van de Nederlandse kranten. Het is interessant om te kijken naar de verzuiling van Nederland in het begin van de twintigste eeuw, de tijd waarin protestanten, katholieken en niet-kerkelijke groepen in Nederland gescheiden leefden. Zo had elke groep zijn eigen sportvereniging, vakbond en school. Ook de kranten en omroepen vertegenwoordigden een bepaalde groep; ze hadden een katholieke, protestante, liberale of socialistische signatuur. Welke kranten werden in deze tijd gelezen door  katholieken en welke door protestanten? Je kunt uitzoeken hoe deze verdeling was en kijken wat je daar nu nog van terugziet in kranten. Zo kan je bijvoorbeeld een week lang van een aantal kranten bijhouden wat ze over religie schrijven. Zit hier verschil tussen? Zie je nog iets terug van de verzuiling in de krant die vandaag op de deurmat valt? Ook kan je via krantenarchieven de Volkskrant van nu vergelijken met de Volkskrant in 1951.

Wat op het journaal komt of in de krant staat, dat is waar. Toch? Is nieuws wel objectief? En wie bepaalt eigenlijk wat in de krant en op tv komt? Vind je het leuk om je bezig te houden met nieuws en wie bepaalt wat nieuws is, klik dan op de link!

Niet alleen de kranten, maar ook de omroepen horen vanuit de verzuiling bij een bepaalde levensbeschouwelijke traditie. De KRO was voor de Rooms-katholieken, de Vara voor de socialisten, de AVRO en de VPRO voor de liberalen of vrijzinnigen en de NCRV voor de protestants-christelijken. Kun je vandaag de dag dit onderscheid nog terugzien bij de programma’s die de verschillende omroepen uitzenden? Neem eens een kijkje in de tv-gids of volg een aantal programma’s van de verschillende omroepen om te onderzoeken of de signatuur van de omroep nog terug te zien is in de programma’s die dagelijks op tv zijn. Wordt er gekozen voor andere gasten en onderwerpen, is er verschil tussen de actualiteitenprogramma’s en talkshows of is het allemaal hetzelfde?

.
.

Media en religie in Amerika

Niet alleen in Nederland zien we dat religie een rol speelt in de media, in Amerika is dit in nog extremere mate zichtbaar. Religie in Amerika is anders georganiseerd dan in Nederland. Doordat er geen officiële scheiding is tussen kerk en staat, maar de kerk ook geen staatssteun krijgt, wordt religie in Amerika gezien als een product dat op de markt gebracht moet worden. Een heel belangrijk product zelfs, want zeventig procent van de Amerikanen gelooft in God. Grote kerken met miljoenenpubliek op tv, zijn te zien als grote bedrijven met een enorme achterban.

Wil je meer weten over religie in Amerika, kijk dan op de pagina!

.
.

Televisiedominees in Amerika

De Amerikaanse kerken maken veel gebruik van moderne media. Vooral televisiedominees zijn in Amerika populair. Een voorbeeld hiervan is de populaire televisiedominee Joel Osteen. Zijn kerk bereikt via radio en televisie wekelijks meer dan zeven miljoen kijkers in meer dan honderd landen over de hele wereld. Je zou voor je profielwerkstuk een televisiedominee kunnen uitzoeken en de vorm of de boodschap van de diensten kunnen analyseren. Of voor geschiedenis kunnen kijken naar de opkomst van televisiedominees in Amerika. Hieronder staan een aantal ideeën voor een werkstuk over deze populaire dominees.

De vorm

Elke week luisteren miljoenen mensen via de computer, televisie, mp3-speler of live in Lakewood Church naar de preken van Joel Osteen. Osteen is momenteel de best bekeken televisiedominee in Amerika. Hij wordt ook wel de lachende priester genoemd. Met zijn lach moedigt hij zijn kijkers en luisteraars aan hoop te hebben, te geloven en wanneer ze dat doen, zal God hen belonen. In Lakewood, een omgebouwd basketbalstadion waar de diensten worden gehouden, wordt hij terzijde gestaan door zijn mooie blonde vrouw Victoria. Ook zij spreekt de 16.000 mensen in de zaal toe. Tussendoor speelt er een bigband, verandert het plafond van kleur en verschijnen er close-ups op gigantische videoschermen. Joel Osteen lijkt in deze omgeving een spirituele rockster en zijn boodschap is te vergelijken met de adviezen van dr. Phill. Wat is de kracht van zijn boodschap en waarom sluit dit zo goed aan bij het huidige christelijke Amerika?

Niet alleen de inhoud is belangrijk voor het succes van de diensten, maar ook de vorm. Je zou voor CKV naar de vorm van de diensten kunnen kijken. Waar vinden de diensten plaats en wat voor symbolen worden er gebruikt tijdens de diensten? Naast een kerk is het ook een organisatie die financieel draaiende gehouden moet worden. Hoe zorgen de breinen achter de televisiedominees ervoor dat veel mensen zich aangetrokken voelen tot deze vorm? Je zou een dienst van een televisiedominee kunnen vergelijken met een concert, een theatervoorstelling of een evenement. Wat zijn de overeenkomsten en wat zijn de verschillen? Hoe wordt de spanning opgebouwd, op welke manier maken ze gebruik van licht, decor en hoe wordt het door de camera’s vastgelegd?

Lakewood Church, de kerk waar Joel Osteen elke zondag duizende aanwezigen en televisiekijkers toespreekt
Lakewood Church, de kerk waar Joel Osteen elke zondag duizende aanwezigen en televisiekijkers toespreekt

De geschiedenis

Uit onderzoek blijkt dat vijftien miljoen Amerikanen ten minste een keer per week naar een religieus programma kijken. Joel Osteen is een voorbeeld van een populaire televisiedominee, maar hij is zeker niet de enige. Religieuze uitzendingen in Amerika hebben al een lange geschiedenis. De eerste hiervan was een radio uitzending op kerstavond in 1906. In 1940 was de eerste religieuze televisie uitzending door een katholieke aartsbisschop. Later werden de religieuze televisie uitzendingen voornamelijk gedomineerd door de protestanten. Driekwart van de hedendaagse radio of televisie uitzendingen in Amerika zijn evangelisch of fundamentalistisch van toon. Je zou voor het vak geschiedenis kunnen kijken hoe religie in Amerika is georganiseerd en aan de hand daarvan onderzoeken waarom televisiedominees zo populair zijn in het huidige Amerika.

Een boek van Joel Osteen
Een boek van Joel Osteen
Persiflage op het boek van Joel Osteen.
Persiflage op het boek van Joel Osteen.

De boodschap

Sommige televisiedominees houden zich naast religie ook bezig met de politiek. In 1980 wordt het televangelisme (een naam ontstaan uit samenbrengen van het woord television en evangelism) een platform voor de New Christian Right beweging. De New Christian Right beweging wil Amerika terugbrengen naar vroegere tijden waar geen grenzen zaten aan de macht en invloed van het Amerika. Door de christelijke moraal weer voorop te stellen willen ze het vertrouwen terugwinnen. Aan de grondslag van deze beweging ligt misschien wel een klassenstrijd. De Christian Right beweging stelt dat wanneer je God volgt en goed leeft, je materieel beloond wordt. Hiermee zetten ze zich af tegen de professionele elite en is het een beweging die hoop geeft aan de midden en onderklasse van de Amerikaanse samenleving. Een belangrijke rol in deze beweging is weggelegd voor de televisiedominees. Zij prediken dat een terugkeer naar geloof materiële goederen op zal leveren. Health en Wealth zijn hier de kernwoorden. Hierdoor wordt de boodschap naast een geloofsovertuiging ook een product.

Kritiek op Osteens boodschap is dat hij de Bijbel gebruikt als een gelukskoekje. Hij haalt er alleen de mooie boodschappen uit. Je kunt voor je werkstuk een aantal filmpjes analyseren van televisiedominees, onderzoek bijvoorbeeld wat de belangrijkste onderwerpen zijn die ze behandelen. Hoe gebruiken ze de Bijbel om hun boodschap over te brengen? Je zou ook voor het vak Engels kunnen kijken naar het taalgebruik van een televisiedominee. Welke woorden gebruiken ze veel en welke doelgroep willen ze hiermee bereiken?

Meer weten?

Ben je gegrepen door dit leuke onderwerp maar heb je toch nog vragen? Of wil je wat hulp bij het formuleren van een goede vraagstelling? Mail je vragen dan naar Alfasteunpunt@rug.nl
Als je dit onderwerp interessant vindt, kijk dan eens bij de opleiding Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen. Misschien is deze studie iets voor jou!
Neem ook eens een kijkje bij de open dagen van de RUG, of doe mee aan een webklas!

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 12:05