Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGodsdienst

Is hekserij verleden tijd?

'Ik voel Moeder Aarde dag in dag uit om me heen en diep in me, zo ben ik dagelijks een heks, al uit ik het niet in praktijk.’

De heks op de bezemsteel
De heks op de bezemsteel

Hoe zou jij reageren als iemand dit tegen je zei? Vind je het vreemd of de gewoonste zaak van de wereld? Wanneer het woord hekserij valt, heeft iedereen hier wel een bepaalde associatie bij. De een denkt bij heksen aan de heksenverbrandingen, de ander aan het meisje uit de klas die beweert een heks te zijn. En nog een ander denkt aan sprookjes en ziet het bekende beeld van de heks op de bezemsteel voor zich. Dit zijn allemaal aspecten van hekserij die de moeite van het onderzoeken waard zijn!

Wat zijn heksen?

In Europa zijn in het verleden veel, voornamelijk oudere vrouwen beschuldigd van hekserij. Op deze beschuldiging volgde de dood door verbranding. Vaak worden deze heksenverbrandingen in de middeleeuwen geplaatst. Maar klopt dit wel? Aan jou om uit te zoeken in welke tijdsperiode daadwerkelijk heksen verbrand werden.

Het is voor ons nu bijna onvoorstelbaar dat deze verbrandingen hebben plaatsgevonden, maar het roept vooral ook vragen op: Waarom werd iemand beschuldigd van het heks zijn? Hoe werd bewezen dat een beschuldigde een heks was? En wie bepaalde dat de beschuldigde verbrand moest worden? Waar was men eigenlijk bang voor?^

De van hekserij beschuldigde Anne Hendricks wordt verbrand
De van hekserij beschuldigde Anne Hendricks wordt verbrand

Hekserij is niet alleen een onderwerp uit het verleden. Tegenwoordig lijkt het soms helemaal hip te zijn om je bezig te houden met hekserij. Misschien ken je wel iemand die zich een heks noemt, of ben je er zelf wel eens mee bezig geweest. Dan is moderne hekserij een extra leuk onderwerp om over te gaan schrijven. Wat is precies moderne hekserij? Kunnen we verschillende vormen onderscheiden en zo ja, hoe verhouden deze zich dan tot elkaar?  

In het verleden was het woord heks een eng woord. Vandaag de dag lijkt dit minder het geval te zijn. Vinden mensen tegenwoordig hekserij nog eng? Hoe staan mensen tegenover moderne hekserij? Dit zou jij kunnen uitzoeken met behulp van een enquête! Want als hekserij geen eng woord meer is, wat is het dan wel?

En hoe zit dit in de rest van de wereld in elkaar? Denkt men in Congo bijvoorbeeld hetzelfde over hekserij als men in Suriname doet? Vaak wordt in de Westerse wereld hekserij afgedaan als iets wat niet 'echt' is, maar in veel delen van de wereld is hekserij een normaal onderdeel van de levens van mensen. Benader je Surinaamse/Afrikaanse/Molukse buurvrouw of klasgenootje eens en vraag hen naar hekserij. Hoe denken zij er over? Want door ook aandacht te besteden aan de opvatting van hekserij zoals deze bestaat binnen andere culturen, verrijk je jouw profielwerkstuk!

Hekserij in historische context

Heb je meer aandacht voor het historische perspectief? Hou dan in gedachten dat je de heksenverbrandingen in de juiste context plaatst. Want de heksenverbrandingen hebben plaatsgevonden in een bepaalde tijdsperiode waarbinnen een bepaalde cultuur dominant was. Over welke tijdsperiode en welke cultuur spreken we dan? En welke plaats neemt de kerk in dit geheel in?

De heksenverbrandingen waren niet alleen toevertrouwd aan Europa, ook in de Verenigde Staten was het fenomeen bekend. Een stad in de Verenigde Staten die bekend staat om de heksenverbrandingen is Salem. Deze stad is een beroemd voorbeeld. Over de heksenverbrandingen die hier hebben plaatsgevonden is veel geschreven. Er is zelfs een boek over geschreven: 'the crucible' van Arthur Miller waarop een opera, toneelstuk en film zijn gebaseerd.

Wanneer je de heksenjacht in Salem wilt bestuderen is het interessant om te onderzoeken of er verschillen zijn met de Europese heksenjacht. Is er, op de plaats na, sprake van dezelfde context? En golden in Salem dezelfde regels voor het bepalen of iemand een heks was als in Europa?

Harry Potter
Harry Potter

Heksen en kunst

Vooral oude vrouwen werden beschuldigd van hekserij en aan deze ‘heksen’ werden bepaalde karakteristieke kenmerken toegekend. Dit heeft een grote impact gehad op de manier waarop de heks in de kunst is afgebeeld. Voor een profielwerkstuk kan het daarom interessant zijn om de manieren waarop de heks is afgebeeld in de loop van de tijd, en de gedachten die hieraan ten grondslag lagen, te bestuderen.

Hekserij is niet alleen een onderwerp van schilderijen geweest. Maar het is ook een onderwerp dat veelal onze aandacht krijgt door romans, tv-series en films. Denk maar eens aan de serie ‘Charmed’, de film ‘Bewitched’ of de wereldberoemde verhalen van Harry Potter. Hoe hekserij naar voren komt in verschillende series, films en boeken kan tot een interessante onderzoeksvraag voor je profielwerkstuk leiden.

Hekserij is een veelomvattend onderwerp waarmee je veel kanten op kunt en waarbij combinaties van de vakken godsdienst, geschiedenis, maatschappijleer en CKV mogelijk zijn!

Meer weten?!

Ben je gegrepen door dit leuke onderwerp maar heb je toch nog vragen? Of wil je wat hulp bij het formuleren van een goede vraagstelling? Mail je vragen dan naar Alfasteunpunt@rug.nl

Als je dit onderwerp interessant vindt, kijk dan eens op de website van de studie Religiewetenschap.

Laatst gewijzigd:29 augustus 2016 21:44