Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

Propaganda in de oudheid

Cicero
Cicero

Propaganda en Retorica

Hoewel het woord propaganda pas in de laatste twee eeuwen wordt gebruikt, en pas sinds het begin van de 20e eeuw op de manier zoals wij het gebruiken, bestond het fenomeen langer geleden zeker ook al. In de oudheid werden in de retorica technieken beschreven die nu nog altijd voor propaganda gebruikt worden. In de oudheid werden deze technieken echter ook al in praktijk gebracht. Zo zou je een rede van Cicero kunnen analyseren. In het boek 'Toespraken die de wereld veranderden. Belangrijke keerpunten in de wereldgeschiedenis'  kun je ook redes vinden van bijvoorbeeld Mohammed of Mozes, maar ook van allerlei andere redenaars uit alle tijden.

Retorica gaat over de kunst van het overtuigen. Misschien kun jij de technieken van de oude Grieken en Romeinen terugvinden in de toespraken van Goebbels. Of, als je het in het Duits te lastig vindt, kun je ook op zoek gaan naar technieken uit de oudheid in toespraken van bijvoorbeeld Winston Churchill of Barack Obama. Of kijk eens op deze website voor de top 100 toespraken van Amerika. Allemaal maken ze gebruik van technieken die in de oudheid al beschreven werden door Aristoteles en Cicero. Een goed boek om bij een retorische analyse te gebruiken is van Antoine de Braet: Retorische kritiek: Van Cicero tot Balkenende. Het wordt vervolgens pas echt interessant als je de toespraak in historisch perspectief plaatst. Wat betekende de toespraak in de geschiedenis en welke invloed heeft hij gehad? Veranderde de toespraak iets in de werkelijkheid en welke invloed had dat op het verloop van de geschiedenis? Als een toespraak daadwerkelijk iets heeft veranderd in de geschiedenis kun je spreken van een historische toespraak!

Vind je de retorica een interessant onderwerp? Kijk dan ook eens hier.  

Propaganda in gebouwen

Een vorm van propaganda waar je misschien niet zo snel aan denkt is propaganda in gebouwen. De beroemdste voorbeelden hiervan zijn bouwkunsten in de oudheid en in Nazi-Duitsland. Er zijn echter veel meer voorbeelden en daarmee onderzoeksobjecten te vinden. Misschien vind jij het wel leuk om te analyseren wat architectuur en propaganda met elkaar gemeen hebben en hoe gebouwen kunnen helpen bij het bewerkstelligen van een bepaalde visie op de werkelijkheid.

Uit de oudheid zijn vooral de uitingen van propaganda in gebouwen van Keizer Augustus bekend. Augustus was de eerste keizer van het Romeinse Rijk en Rome bloeide op onder zijn leiding. Augustus investeerde flink in nieuwe gebouwen in Rome en restaureerde er ook vele. Nieuwe gebouwen hadden naast hun functionele waarde ook vaak een propagandistische functie. Door het bouwen van gebouwen benadrukte hij de goede daden die hij had gedaan. De klassieke Griekse bouwstijl waardoor hij zich liet inspireren (het Neoclassicisme genoemd) duiden op het goede van zijn regime. Een beroemd voorbeeld van één van de gebouwen van Augustus is het Mausoleum. Augustus liet dit grootste grafmonument tot dan toe oprichten ter nagedachtenis aan de vrede die hij bracht na de vele oorlogen en specifiek na de gewonnen slag bij Actium, waarbij Egypte werd verslagen. Maar Augustus heeft nog veel meer gebouwen laten maken om zijn grootsheid te verkondigen. Misschien kun jij wel onderzoeken welke bouwwerken een propagandistische werking hadden en hoe dit precies in zijn werk ging?

Nog een mooi voorbeeld van propaganda in gebouwen zijn de welbekende triompfbogen die je op veel plaatsen tegenkomt. Triomfbogen werden in de Romeinse tijd altijd gebouwd ter herdenking van een triomftocht of andere gedenkwaardige activiteiten. De allereerste triomfbogen werden dus door de Romeinen gebouwd. Het maken van triomfbogen bleef echter niet beperkt tot Rome, maar gebeurde door heel Europa in de oudheid. Achter triomfbogen gaat altijd een verhaal schuil van een overwinning die herinnerd moet worden. Ook hierover kun je een profielwerkstuk schrijven. In recentere tijden zijn ook nog triomfbogen gebouwd, denk bijvoorbeeld aan de Arc du Triomphe in Parijs. Je zou ook oude en nieuwe triomfbogen met elkaar kunnen vergelijken. Wat zouden de verschillen in betekenis zijn tussen de bogen uit de oudheid en die uit de moderne tijd? Of misschien heb je zelf nog wel een beter idee, er zijn in ieder geval genoeg mogelijkheden!

Het Alfasteunpunt

Zoals in de inleiding gezegd is, is propaganda van alle tijden en is het te vinden in een grote variatie aan communicatie uitingen. Dit maakt het een boeiend onderwerp met vele mogelijkheden voor een profielwerkstuk. Mocht je je profielwerkstuk over propaganda gaan doen en na het lezen van dit stuk nog vragen hebben dan kun je ons altijd een e-mail sturen op alfasteunpunt@rug.nl.


Laatst gewijzigd:30 mei 2018 12:24