Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

Noord-Korea

“I felt like a frog that had just come out of its pit, from which it had contemplated the circle of sky outlined by the rim, and taken it for the whole of the world. I had passed through to the other side of the mirror.” – Hyok Kang, vluchteling uit Noord-Korea.

De wereld is geglobaliseerd: op bijna alle denkbare gebieden werken landen, bedrijven en mensen met elkaar samen. Deze intensieve samenwerking heeft als gevolg dat de wereld voor ons gevoel kleiner is dan ooit. Noord-Korea verkeert echter in een zelfgekozen isolement en dit heeft gevolgen voor de kennis over dit Aziatische land. Het heeft een streng communistisch regime, laat nauwelijks bezoekers toe en brengt alleen gecensureerde informatie over zichzelf naar buiten. Dit spreekt tot de verbeelding, evenals het citaat van vluchteling Hyok Kang. Hij kwam na zijn ontsnapping in een voor hem totaal vreemde wereld terecht. Wat voor land is Noord-Korea eigenlijk? Dat is een interessante vraag om verder uit te diepen in een profielwerkstuk!

Van een verenigd naar een verdeeld Korea

Goryeo
Goryeo

Net zoals ieder ander land heeft Noord-Korea een lange en afwisselende geschiedenis. In Nederlandse schoolboeken wordt hier echter weinig aandacht aan besteed. Houd bij het bestuderen van de geschiedenis van Noord-Korea in je achterhoofd dat de scheiding tussen Noord en Zuid dateert van de Koude Oorlog. Voor die tijd spraken we van Korea. Tot aan de Middeleeuwen volgden verschillende koninkrijken elkaar om de paar eeuwen op. In 918 brak de tijd van dynastieën aan, die bijna duizend jaar stand hield.

De eerste dynastie was die van Goryeo, die in 936 de drie eerder bestaande koninkrijken verenigde. Dit was de tijd waarin Korea floreerde op zowel economisch als cultureel gebied. Toch was niet alles rozengeur en maneschijn: Korea werd, net als vele andere gebieden op aarde, slachtoffer van de Mongoolse expansiedrift. Uiteindelijk trokken de Mongolen zich terug en in 1388 maakten de Koreanen zelf plannen om China binnen te vallen. Generaal Yi Seong-gye kreeg de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van deze taak. Maar: eenmaal gearriveerd bij de Chinese grens keerde hij om naar huis en greep hij daar de macht.

Joseon
Joseon

Met deze deserteur werd de Joseon-dynastie geboren. De generaal had vast niet durven dromen dat zijn acties zouden resulteren in de langstzittende dynastie uit de wereldgeschiedenis. Van 1392 tot respectievelijk 1879 hadden zijn nazaten in Korea de touwtjes in handen. Onder hun leiding werden gebieden in het noorden terugveroverd en kreeg Korea de vorm die het vandaag de dag nog altijd heeft. Tegelijkertijd begon Korea zich steeds meer af te sluiten van de buitenwereld. Terwijl in deze tijd de West-Europeanen de zeeën bezeilden en handel begonnen te drijven met Azië, had Korea alleen contact met buurlanden.

Hoewel de Joseon-dynastie zeer lang op de troon zat, was haar macht niet oneindig. Na een kortstondige regeerperiode van keizer Gojong, die de macht van de Joseon-dynastie overnam, annexeerde Japan het land in 1910. Wat er gebeurde toen de Japanners na de Tweede Wereldoorlog de controle over het gebied verloren is bekend: de Koreaoorlog brak uit. Uiteindelijk stonden er in de context van de Koude Oorlog twee nieuwe staten, Noord- en Zuid-Korea. Formeel zijn de twee landen nog altijd met elkaar in oorlog, want tot een echt vredesverdrag is het nooit gekomen.

Onderzoek doen naar het Koreaanse verleden?
Hendrik Hamel, in het Westen de 'ontdekker van Korea'
Hendrik Hamel, in het Westen de 'ontdekker van Korea'

Als je geïnteresseerd bent in niet-westerse geschiedenis, is het verleden van Korea een boeiend en origineel onderwerp. Zoals je hierboven al kort hebt kunnen lezen, heeft het land een rijke geschiedenis. Zo zou je om te beginnen onderzoek kunnen doen naar de dynastieën zelf, dus naar de manier waarop het leiderschap werd vormgegeven. Hoe functioneerde zo’n dynastie? Ook interessant is het om een vergelijking te maken met andere Aziatische dynastieën, bijvoorbeeld China. Wat zijn de overeenkomsten en de verschillen?

Verder zou je je in een profielwerkstuk kunnen richten op de relaties van Korea met het buitenland. Zoals gezegd maakte het land onder de Goryeo-dynastie een periode van economische bloei en internationale handel door, waarna het zich later juist afsloot voor de buitenwereld. Een van de eerste kennismakingsmomenten van Europa met Korea deed zich dan ook geheel toevallig voor. In 1653 strandde het Nederlandse jacht De Sperwer op de Koreaanse kust. Alle bemanningsleden die op dat moment aan boord waren werden gevangengenomen en gedwongen in dienst te treden van de Joseon-dynastie. Na dertien jaar wisten enkelen van hen, waaronder boekhouder Hendrik Hamel, te ontsnappen naar Japan. Eenmaal veilig teruggekeerd in zijn thuishaven Gorinchem schreef hij in opdracht van de VOC een reisverslag over zijn turbulente ervaringen, waarmee hij in het Westen te boek kwam te staan als de ontdekker van Korea.

Tot slot zou je onderzoek kunnen doen naar de Japanse overheersing van Korea. Japan voerde een culturele assimilatiepolitiek in, die bijvoorbeeld het gebruik van de Koreaanse taal op scholen verbood. In 1919 kwamen de Koreanen in opstand tegen de strenge Japanse politiek, die uiteindelijk neergeslagen werd maar wel leidde tot een kleine toename in vrijheid. Een positieve keerzijde van het koloniale bewind was dat Korea snel moderniseerde: urbanisatie en handel namen snel toe en voor het eerst maakte de bevolking kennis met massamedia als radio en film. Kortom, een turbulente periode waarover veel verschillende vragen te stellen zijn.

Tussen waarheid en speculatie

Naar de buitenwereld presenteert Noord-Korea zich als een welvarend land met een gelukkige bevolking. Slechts eens in de zoveel tijd komt er een officieel persbericht vanuit het land, waarin meestal leider Kim Jong-un centraal staat. Verder zijn er op internet ook allerlei beelden te bewonderen van het land, waaronder veelvuldig bekeken filmpjes van de “Mass Games”, het grootste menselijke optreden ter wereld met meer dan 100.000 deelnemers. In plaats van een vrolijk gevoel bekruipt een groot deel van de (westerse) kijkers bij het bekijken van dit soort filmpjes een gevoel van angst. Voor veel mensen bevestigen de massale organisatie en de perfectie van de uitvoeringen het idee dat de bevolking van Noord-Korea zwaar onderdrukt wordt. Ook tegenover de officiële berichtgeving staan de meeste landen zeer sceptisch. Dagelijks houden gespecialiseerde analisten zich bezig met de achtergelegen betekenis van de nieuwsberichten en de daadwerkelijke situatie in het land. Zo publiceerde Amnesty International in 2014 satellietbeelden van de twee grootste gevangenenkampen in het land, waarmee ze aantoonden dat het waarschijnlijk is dat het Noord-Koreaanse regime nog altijd zeer repressief is.

Onderzoek doen naar het Noord-Koreaanse mysterie?

Omdat het lastig is informatie over Noord-Korea te toetsen, is het doen van onderzoek naar de hedendaagse situatie in het land erg moeilijk. Als je geïnteresseerd bent in beeldvorming en niet bang bent voor een uitdaging, kan het echter ook een spannend onderwerp zijn voor je profielwerkstuk. Bovendien is er wel veel bronmateriaal voor handen: je kunt niet alleen gebruikmaken van secundaire literatuur maar ook van bijvoorbeeld nieuwsberichten en documentaires. Beperk je hierbij wel tot een afgebakend onderzoeksgebied met een specifieke hoofdvraag en beoordeel je bronnen op kritische wijze. Kijk voor meer tips hierover op onze site.

Twee vrij recente nieuwsitems die je als aanknopingspunt zou kunnen gebruiken voor dergelijk onderzoek zijn de 3 op Reis-aflevering over Noord-Korea en het nieuws omtrent VN-kroongetuige Shin Dong-hyuk.

Ten eerste het reisverslag van Floortje Dessing. Het is erg moeilijk een visum te krijgen en voor cameraploegen is het vrijwel onmogelijk om het land te bezoeken. Wanneer je één van de gelukkigen bent die Noord-Korea vanbinnen mag bekijken, krijg je een compleet georganiseerde tour voorgeschoteld. Hoe deze tour eruit ziet, zie je in 3 op Reis, het programma waarvoor Floortje Dessing in 2011 een bezoek mocht brengen aan Noord-Korea. Dat Noord-Koreanen sceptisch zijn over het bezoek van documentairemakers aan hun land, is volgens reisorganisator Nick niet geheel onterecht. Volgens hem wordt het filmmateriaal weleens misbruikt door het westen voor zeer subjectieve films die net zover van de waarheid liggen als het Noord-Koreaanse beeldmateriaal zelf.

Dan het verhaal van Shin Dong-hyuk. Zijn getuigenis over zijn leven in een Noord-Koreaans strafkamp was een belangrijke steunpilaar voor een onderzoek van de Verenigde Naties (VN) naar het land. In januari 2015 gaf Shin echter toe een deel van het verhaal verzonnen te hebben, iets dat altijd al beweerd werd door het Noord-Koreaanse regime. Hoewel het onderzoek van de VN ook zonder de getuigenis van Shin standhield, maakte deze affaire duidelijk dat ook goed geïnformeerde instanties wat betreft Noord-Korea in het duister tasten.

Hoewel er dus wel methoden zijn om meer te weten te komen over de situatie in het land, blijkt uit bovenstaande voorbeelden dat je de bronnen kritisch moeten benaderen. Je zou in je profielwerkstuk aandacht kunnen besteden aan de manieren waarop het probleem van de betrouwbaarheid van informatie op te lossen valt. Hierbij ga je dus op zoek naar manieren om de betrouwbaarheid van bronnen te toetsen.

Noord-Korea in relatie tot andere onderwerpen

Noord-Korea vormt een interessante case study voor allerlei soorten onderzoek. Drie mogelijke onderwerpen zijn spanningen tussen Noord-Korea en de buitenwereld, propaganda en cultuur in Noord-Korea en Noord-Korea in vergelijking met andere communistische regimes. Hieronder volgen een paar voorbeelden ter inspiratie.

The Interview: van een geintje tot bloedserieuze politiek (Noord-Korea op het wereldtoneel)

Regisseurs Evan Goldberg en Seth Rogen waren met hun filmkomedie The Interview in het najaar van 2014 opeens voorpaginanieuws. De film draait om televisiepresentator David Skylark en zijn producent en vriend Aaron, die op verzoek van Kim Jong-un naar Noord-Korea moeten komen om hem te interviewen. Een dag voor vertrek worden ze echter benaderd door de CIA: David en Aaron krijgen de opdracht de communistisch dictator te vermoorden. Na het releasen van de trailer in de zomer van 2014, volgden al snel dreigementen vanuit Noord-Korea. In november van dat jaar werd één van de distributeurs van de film, Sony Pictures Entertainment, gehackt, waarbij veel gevoelige informatie gelekt werd. Hoewel overwogen werd het uitbrengen van de film af te blazen, ging na inmenging van president Obama de publicatie van de film toch door. Wat volgde was een commercieel geluk bij een politiek ongeluk: de film, die in Nederland vanwege het platte verhaal oorspronkelijk niet eens vertoond zou worden, heeft tot nu toe al 45 miljoen dollar opgebracht en is ook overal op internet te bekijken.

De relatie tussen Washington en Pyongyang staat sinds het incident echter onder hoogspanning. Wat betekent dit incident voor de verhoudingen in de toekomst en hoe past het in de geschiedenis van de relatie tussen de Verenigde Staten en Noord-Korea? Hierbij richt je je dus op de impact van deze gebeurtenis voor de internationale politiek. Een andere optie is het maken van een reconstructie van de gebeurtenissen. Welke gebeurtenissen gingen vooraf aan de problematiek rondom The Interview, hoe verliep de zaak zelf en welke betekenis moeten we aan dit alles geven? Hierbij heb je dus als doel actuele gebeurtenissen te duiden.

Eén leider, één cultuur? (Noord-Korea en propaganda)
Pyongyang
Pyongyang

In de westerse wereld heerst bij veel mensen het idee dat Noord-Korea een staat is met een massacultuur, gecentreerd rondom leider Kim Jong-un en zijn grootvader, "Grote Leider" Kim Il-sung. Hoewel dit idee natuurlijk niet zomaar uit de lucht is komen vallen, is het een weinig genuanceerd beeld. Ralph Hassig en Kongdan Oh laten in hun boek The Hidden People of North Korea zien dat de samenleving meer divers is dan beelden die wij te zien krijgen doen vermoeden. Volgens hen is er wel degelijk sprake van raciale en culturele homogeniteit, maar zijn er tevens kleine onderlinge verschillen. Op basis van ooggetuigenverslagen zou je dit onderdeel van een profielwerkstuk over Noord-Korea kunnen maken. Ook interessant is de vraag op welke manier de eenheidscultus gestalte krijgt.

Een andere interessante vraag is: hoe ziet de Noord-Koreaanse propaganda eruit en wat zijn de verschillen en overeenkomsten met propaganda uit bijvoorbeeld de Sovjet-Unie of juist westerse propaganda? Is de propaganda gedurende de jaren veranderd of voert Kim Jong-un precies hetzelfde beleid als zijn vader Kim Jong-il? Er zijn vele aspecten van dit onderwerp die je kan belichten. Ga voor verdieping niet alleen met secundaire bronnen aan de slag maar formuleer je eigen analyse van bijvoorbeeld een speech of een poster. Kijk voor meer informatie hier.

Noord-Korea en andere communistische regimes

Hoewel met de val van de Sovjet-Unie het communisme voor een groot deel uit de wereld verdween, bestaan er nog altijd een paar communistische staten. Naast Noord-Korea zijn dit China, Cuba en Vietnam. Daarnaast is er een aantal landen met een democratische regering waarin communistische partijen de grootste zijn of meeregeren. Is Noord-Korea vergelijkbaar met andere communistische landen? Vietnam is ook een Aziatisch land dat na de Tweede Wereldoorlog een communistisch regime kreeg. Toch is Vietnam geen gesloten staat geworden. Integendeel: het toerisme floreert en het land is onderdeel van allerlei internationale organisaties als de VN, de ASEAN en de Wereldhandelsorganisatie. Waarom hebben Noord-Korea en Vietnam zich zo verschillend ontwikkeld?

Een dergelijke vraag is zeker uit te bouwen tot de hoofdvraag van een profielwerkstuk. Hierbij is het vooral belangrijk om te kiezen voor een concrete tijdafbakening. Ook moet je duidelijk voor ogen houden wat het doel van je onderzoek is. Zeker wanneer je een verklarende hoofdvraag stelt, moet je in acht nemen dat je hét antwoord op de vraag niet gaat vinden. Wel is het aannemelijk dat je een aantal verklaringen vindt die samen een redelijk beredeneerd antwoord op je hoofdvraag vormen.

Daarnaast zijn ook de deelvragen die je formuleert erg belangrijk. De deelvragen laten zien hoe jij het onderzoek gaat aanpakken. Daarbij kan je gebruikmaken van diverse bronnen. Om te beginnen zijn er natuurlijk tekstuele bronnen maar op internet is ook veel audiovisueel materiaal van goede kwaliteit te vinden. Als extra bron zou je kunnen proberen een interview af te nemen met iemand die expert is in jouw onderzoeksgebied. Pas hier wel mee op: de vragen die je stelt en de persoon die je interviewt moeten relevant zijn met betrekking tot je hoofdvraag, anders voegt de informatie niets toe aan je onderzoek. Voor meer informatie over het formuleren van hoofd- en deelvragen kan je hier kijken.

Interessant?

Wil je meer weten over dit onderwerp? Kijk dan eens op de site van de Korea Corner, gehuisvest in de Universiteitsbibliotheek van de Rijksuniversiteit Groningen. Als scholier kan je deze boeken niet lenen maar het staat je vrij ze in te zien in de bibliotheek. In de catalogus kan je alle titels die de bibliotheek in huis heeft vinden. Ook kan je altijd mailen naar alfasteunpunt@rug.nl. Interesse in de studie Geschiedenis of Internationale Betrekkingen en Internationale Organisatie? Bezoek dan een open dag of volg een webklas.

Laatst gewijzigd:19 juni 2017 11:49