Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

Microgeschiedenis

Micro betekent klein, met het woord microgeschiedenis wordt dus geschiedenis op kleine schaal bedoeld. Binnen de microgeschiedenis kunnen zowel personen, objecten als gebieden bestudeerd worden. Zo vallen familieverhalen bijvoorbeeld onder microgeschiedenis, maar monumenten en dorpsgeschiedenissen ook. Ondanks de focus op een klein deel van het verleden zijn er dus een heleboel mogelijkheden. Een interessant aspect van microgeschiedenis is dat je onderzoek kan doen naar zaken die dichtbij je staan. Misschien draagt je moeder wel een ring die al generaties lang overgaat van moeder op dochter, heeft je opa in Nederlands-Indië gevochten, of woon je in een dorp met een bewogen geschiedenis. Dan ligt een onderwerp voor een profielwerkstuk bij het vak geschiedenis voor het oprapen!

Lieux de mémoire

Lieux de mémoire is een term die is gemunt door de Franse historicus Pierre Nora. Letterlijk vertaald betekent het ‘plaatsen van herinnering’: plaatsen die meteen een herinnering oproepen aan ingrijpende gebeurtenissen uit het verleden. Hierbij gaat het niet alleen om fysieke plaatsen als bijvoorbeeld Auschwitz maar ook om monumenten, symbolen en personen die de herinnering aan een specifieke historische gebeurtenis oproepen. Door middel van lieux de mémoire staan mensen in verband met het verleden. Lieux de mémoire hebben dan ook veel invloed op de identiteit van een bepaald gebied, of het nu om een stad, een dorp of een heel land gaat.

Lieux de mémoire hoeven niet per se aan bod te komen wanneer je een kleine geschiedenis bestudeert. Toch heeft één deelonderwerp dat in dit artikel besproken wordt (familiegeschiedenis) een duidelijke relatie met lieux de mémoire: familiegeschiedenissen zijn persoonlijk en vaak sterk met bepaalde plaatsen en objecten verbonden. Deze plaatsen en voorwerpen geven vorm aan de identiteit van de familie. De term lieux de mémoire kan dus dienen als een theoretische basis voor je profielwerkstuk, maar dit is niet verplicht of noodzakelijk.

De Arc de Triomphe
De Arc de Triomphe

Deelonderwerp: familiegeschiedenis

Je familie heeft een grote invloed op je identiteit. Van de mensen die je opvoeden krijg je niet alleen een hoop levenslessen mee, maar neem je vaak ook dingen over, bijvoorbeeld hobby’s en politieke opvattingen. Of misschien ben je het wel totaal met je familie oneens en probeer je het juist anders te doen. Ondanks dat deze mensen vaak een belangrijke rol spelen in je leven, weet je soms betrekkelijk weinig van ze. Heeft je familie altijd op de plek gewoond waar jij nu woont? Welke verhalen dragen je familieleden met zich mee? Grote kans dat, als je in de geschiedenis van je familie duikt, je allerlei bijzonderheden ontdekt.

Hoe pak je een familieonderzoek aan? Twee technieken die je kan gebruiken om het verhaal vorm te geven zijn genealogie en persoonlijke objecten. Wat deze termen precies betekenen en hoe je ze hanteert, wordt hieronder uitgelegd.

Genealogie

Genealogie is het onderzoek naar je stamboom. Hierbij breng je in kaart wie de leden van je familie waren, met wie ze trouwden en hoelang ze leefden. De vraag is natuurlijk: waar moet je beginnen? Ten eerste is het handig om zoveel mogelijk informatie te verzamelen over je ouders, grootouders en overgrootouders. Probeer achter alle volledige namen te komen, dat maakt het zoeken immers een stuk makkelijker. Er zijn bijvoorbeeld enorm veel mensen geweest die Piet Jansen heetten maar al een stuk minder die Petrus Gerlof Jansen heetten. Vervolgens kan je dieper graven, bijvoorbeeld in een familiearchief (kijk eens bij je opa en oma op zolder), een regionaal of stadsarchief of door graven te bezoeken. Vaak liggen meerdere familieleden op één plek en zo kan je de stamboom makkelijk en snel uitbreiden. Mocht je niets of weinig kunnen vinden, dan kan het internet een uitkomst bieden. Kijk daarvoor bij de handige websites onderaan dit artikel.

Persoonlijke objecten

Volgens Pierre Nora kunnen persoonlijke objecten ook plaatsen van herinnering zijn. Misschien staat er in jouw familie wel een plaats of object centraal. Denk bijvoorbeeld aan een oude boerderij, waar een familie al generaties lang woont. Wat kan deze plaats jou vertellen over je familie, de manier waarop zij leefden en de veranderingen die in de loop de jaren plaatsvonden? Of denk bijvoorbeeld aan een voorwerp dat al generaties lang wordt doorgegeven. Waarom is dit voorwerp zo belangrijk en wat zegt deze traditie over jouw familie? Kortom, bouw je familiegeschiedenis op rondom een belangrijke plaats of voorwerp.

De familiesamenstellingen in Game of Thrones zijn ingewikkeld, maar een stamboom maakt alles eenvoudiger!
De familiesamenstellingen in Game of Thrones zijn ingewikkeld, maar een stamboom maakt alles eenvoudiger!

Deelonderwerp: oral history

Mondelinge geschiedenis, in de literatuur vaak oral history genoemd, is een methode van wetenschappelijk onderzoek naar het verleden op basis van mondelinge overlevering. Hierbij verzamel je als onderzoeker individuele herinneringen en probeer je deze op systematische wijze vast te leggen. Hoewel het gebruiken van verhalen als bron voor historisch onderzoek eeuwenlang heel normaal is geweest, verdween dit naarmate er steeds meer geschreven bronnen bewaard werden. In de tweede helft van de twintigste eeuw keerde oral history echter terug. Dit was namelijk een periode waarin in toenemende mate historisch onderzoek werd gedaan naar minderheden die lange tijd buiten de geschiedschrijving zijn gehouden. Oral history-methoden kunnen delen van het verleden naar boven halen die in de gangbare geschiedschrijving bewust of onbewust niet zijn behandeld. Een goed voorbeeld is vrouwen- en gendergeschiedenis, een vakgebied dat zich de laatste decennia met behulp van oral history in rap tempo ontwikkeld heeft.        

Met behulp van oral history wordt vaak historische informatie verzameld over individuen, families of het dagelijks leven. Daarom sluit het enorm goed aan bij microgeschiedenis! De grote vraag is nu: hoe verzamel je de herinneringen van betrokkenen bij een kleine geschiedenis en hoe behandel je ze? In de praktijk komt oral history vooral neer op het afnemen van interviews. Dat klinkt eenvoudig, maar een goed interview afnemen is een vak op zich. Bedenk van tevoren niet alleen wát je van iemand wilt weten, maar ook wáárom je juist op zoek bent naar die informatie. Stel vragen waarop het antwoord niet op een andere manier te vinden is en wees tijdens een gesprek ook spontaan en kritisch. Dat is de beste manier om te achterhalen hoe betrouwbaar iemands verhaal is. Wil je meer weten over het afnemen van een interview? Kijk dan hier.

Tot slot ga je deze herinneringen uiteindelijk verwerken in je profielwerkstuk Geschiedenis. Hierbij moet je altijd in acht nemen dat ooggetuigenverslagen, zeker wanneer het een verslag van een gebeurtenis die lang geleden plaatsvond betreft, onbetrouwbaar zijn. Je mag deze herinneringen dus nooit aanhalen als vervanging van feiten uit geschreven literatuur. Wel kunnen deze herinneringen gebruikt worden om informatie uit de literatuur aan te vullen. Je kan bijvoorbeeld gebruik maken van ooggetuigenverslagen als je verschillende perspectieven op een bepaalde gebeurtenis of tijdsperiode wilt weergeven. Dit is één van de redenen waarom er met behulp van oral history onderzoek werd gedaan naar de positie van vrouwen in onder andere de twintigste eeuw. Vrouwen waren eigenlijk nooit gehoord en met behulp van interviews met deze vrouwen zelf, kon er een nieuw perspectief op die tijd worden gevormd. Behandel de informatie die je opdoet uit interviews dus als ervaringen: ooggetuigenverslagen kunnen je niet leren hoe een historische gebeurtenis precies is verlopen, maar wél hoe betrokkenen die ervaren hebben. Kijk voor meer toepassingen van oral history eens hier.

De stad Groningen

De stad Groningen heeft een lange en rijke geschiedenis. Kom je uit de regio en lijkt het je wat om je te verdiepen in een onderwerp dichtbij huis, doe dan onderzoek naar het verleden van deze prachtige provinciehoofdstad. Hierbij kan je de hulp inschakelen van allerlei archieven en onderzoeksinstellingen. De geschiedenis van Groningen is op veel manieren gedocumenteerd, van geschreven tot audiovisuele bronnen. Begin je zoektocht bijvoorbeeld in de Groninger Archieven, het informatiecentrum voor de geschiedenis van de stad en provincie Groningen. Deze instelling beheert de oude administraties van de stad, de provincie, rijksinstellingen en waterschappen, maar heeft ook archieven van families, kerken, verenigingen en bedrijven in het bezit. Daarnaast bewaren de Groninger Archieven een unieke collectie boeken, tijdschriften, kranten, kaarten, prenten, prentbriefkaarten, affiches, foto’s, negatieven, films, video's en geluidsopnamen. In totaal omvat de collectie maar liefst 30 kilometer aan documentatie. Ook handig is het Gronings Audiovisueel Archief (GAVA), dat het audiovisuele erfgoed van stad en provincie Groningen verzamelt en beheert. Of neem een kijkje op De Verhalen van Groningen, een website waar je door het culturele ergoed van de stad en provincie kan struinen. Je leest hier over herinneringen aan Groningen ten tijde van grote gebeurtenissen en belangrijke periodes, kan hier foto's bekijken en leert hier meer over de geschiedenis van het Groningse landschap. De geschiedenis van Groningen is zelfs samen te vatten in één persoon: de historicus Beno Hofman. Hij schrijft, maakt films en geeft lezingen over de Groninger geschiedenis. Ook verwerkt hij de mooie verhalen die hij tegenkomt op allerlei creatieve manieren, bijvoorbeeld in theater. Nog niet enthousiast? Bekijk dan het filmpje hieronder met geweldige beelden van het Groningen van 1916, toen er nog een tram reed!

Handige websites

My Heritage: een online platform voor genealogie. Hier kan je bijvoorbeeld een stamboom van jouw familie maken en gegevens van anderen doorzoeken.

Alle Groningers: een website waar je allerlei informatie kan vinden over Groningers die geboren, getrouwd of overleden zijn in de provincie Groningen van de 17e eeuw tot midden jaren vijftig van de 20e eeuw.

Wie was wie: de informatie op deze website komt uit de registers van de burgerlijke stand. Hier is alle informatie uit de geboorte-, huwelijks- en overlijdensaktes vrij doorzoekbaar. Op deze manier kan je een stamboom uitzoeken tot 1811, het jaar waarin de burgerlijke stand werd ingevoerd.

Meer weten?

Brenda Bartelink gebruikte interviews voor haar promotie-onderzoek. Lees hier de blogpost daarover. Geïnteresseerd in studies waar je onderzoek doet naar ervaringen van mensen in heden en verleden? Kijk dan eens bij Geschiedenis, Religiewetenschappen, Sociologie of Psychologie. Of kom naar een open dag of volg een webklas.

Laatst gewijzigd:19 februari 2018 14:07