Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

De VOC

Het moet fantastisch zijn geweest! Wij, als klein land, bepaalden in de 17e en 18e eeuw de wereldhandel. Maar Nederland was zeker niet het eerste land dat voet aan wal zette in Azië. In de eerste instantie was de Oost-Aziatische handel in handen van de Portugezen. Aan het einde van de zestiende eeuw was Portugal echter niet meer in staat om voldoende goederen naar Europa te verschepen. Dit leidde tot schaarste en daardoor een stijging van de prijzen. Voor de Republiek, waarin op dat moment de benodigde kennis en kapitaal aanwezig was, was dit een enorme kans. Eerst werden er voorcompagnieën opgericht, die particulier schepen uitrustten om de vaart op Azië te ondernemen. Problematisch was echter dat er in Nederland acht compagnieën waren die steeds sterker met elkaar concurreerden, met als gevolg gunstige kansen voor Portugal. Daar moest verandering in komen. Onder druk van raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt besloot stadhouder Maurits om de kooplieden tot samenwerking te dwingen. Zo werd op 20 maart 1602 de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) opgericht.

De Republiek had de positie van Portugal in het oosten misschien wel weten de ondermijnen, maar in het westen van de wereld waren Spanje en Portugal nog altijd machtig. Om met deze landen de strijd aan te kunnen gaan werd in 1621 de West-Indische Compagnie opgericht, gemodelleerd naar de VOC. Hoewel de compagnie niet zo succesvol was als zijn grote broer, speelde Nederland wel degelijke een actieve rol in de handel op het Amerikaanse continent. Het meest bekende voorbeeld is de ‘driehoekshandel’, waarbij met producten uit Nederland slaven werden gekocht in Afrika, die vervolgens weer werden gebruikt om in Amerika goud, zout, katoen, bont, koffie, suiker, peper, ivoor en tabak te kopen. Kortom, een lucratieve business.

Het begin van de moderne economie

Door deze producten, die vanuit allerlei delen van de wereld gehaald werden, ontstond er in Nederland een bloeiende economie. De producten werden opgeslagen in de Amsterdamse pakhuizen en al deze producten werden verhandeld op de markt. Zelfs kooplieden uit andere landen kwamen naar Amsterdam om goederen te kopen. Dit zorgde voor behoefte aan een bank, omdat deze buitenlandse handelaren natuurlijk met een andere munteenheid betaalden dan de Nederlanders.

De VOC is de eerste beursgenoteerde onderneming van de wereld. Voor het bekostigen van de VOC, bijvoorbeeld voor het bouwen van de schepen, was geld nodig. Burgers konden geld inleggen en werden daardoor voor een klein deel eigenaar van het bedrijf (zoals ook bij huidige beursgenoteerde ondernemingen). Wanneer de VOC winst maakte, kreeg iedere aandeelhouder een deel van deze winst. Deze aandelen werden verhandeld op de Amsterdams Beurs. Vanwege deze aandelen wordt de VOC ook gezien als de allereerste Naamloze Vennootschap.

Door de investeringen in de pakhuizen, het bouwen van schepen en andere takken van nijverheid, werd de werkgelegenheid in Nederland enorm aangewakkerd. Het inkomen steeg en daardoor werd er meer geïnvesteerd. Deze investeringen leidden tot meer werk en door deze positieve spiraal ontstond uiteindelijk de Gouden Eeuw. Al met al kan je de oprichting van de VOC en WIC dus zien als het begin van de huidige, moderne economie.

Invalshoeken voor een profielwerkstuk

Historisch
1. Documentatie van de binnenlandse discussie over slavenhandel

Nederland was relatief laat met het afschaffen van de slavenhandel. Ter vergelijking: de Britten namen al in 1809 een wet aan tegen deze vorm van handel, terwijl de Nederlanders dat pas in 1814 deden (onder Engelse druk). Dit betekende niet dat de slavernij zelf werd afgeschaft, er komen alleen geen nieuwe slaven meer bij. Engeland en Frankrijk schaffen de slavernij in hun koloniën af in 1833 en 1848. Nederland nam dit besluit als één van de laatste Europese landen pas op 1 juli 1863.

Aan de afschaffing ging een hele hoop binnenlandse discussie vooraf. Het is interessant om deze discussie te documenteren in je profielwerkstuk. In Nederland had het debat een religieuze ondertoon: een aantal dominees was tegen en een aantal dominees was voor. Maar hoe dacht het volk er precies over? En hoe heeft de binnenlandse discussie de uiteindelijke politieke besluitvorming beïnvloed? Dat kan jij uitzoeken!

2. Slavernij in Nederlands-Indië

Bij het woord slavenhandel denk je waarschijnlijk aan de trans-Atlantische driehoekshandel: het verschepen van Afrikanen naar Zuid-Amerika, waar met het geld dat ze opleverden suiker en andere heerlijkheden werden gekocht. Slavernij kwam echter ook in Azië voor. Recentelijk verscheen over dit onderwerp het boek Daar werd wat gruwelijks verricht. Dit kan je goed gebruiken als inspiratiebron voor een profielwerkstuk over dit onderwerp. Hoe verliep deze slavenhandel en waarom is er zo weinig over bekend? Het is aan jou om dit onderbelichte onderwerp aandacht te geven!

3. Schrijven van een biografie van een belangrijk persoon binnen de VOC of WIC

Lijkt het je spannend om met primair bronnenmateriaal te werken? Schrijf dan een biografie over iemand die werkzaam was voor de VOC of de WIC. Voor bronmateriaal kan je naar het archief. Zo heeft het Nationaal Archief informatie over opvarenden van de VOC. Een aantal goede voorbeelden van boeken over personen binnen de VOC zijn Levenstekens: gekaapte brieven uit het rampjaar 1672 en Verdrinken zonder water: de memoires van VOC-matroos Jan Ambrosius Hoorn. Meer weten over het werken met primaire bronnen? Kijk dan hier.

Economisch
1. Vergelijking trekken tussen de VOC en een moderne naamloze vennootschap (NV)

De VOC was met zijn aandeelhouders de allereerste naamloze vennootschap ter wereld. Sindsdien is er in de economie natuurlijk van alles veranderd. Hoe verschillen de huidige naamloze vennootschappen van de VOC en welke overeenkomsten vertonen ze? Kunnen huidige beursgenoteerde ondernemingen misschien wel iets leren van de manier waarop de VOC zaken deed? Dit zou jij kunnen onderzoeken in je profielwerkstuk!

2. Het verschil tussen de activiteiten van bank ten tijde van de VOC/WIC en de huidige activiteiten van een bank

De financiële wereld met haar instellingen is een ingewikkelde sector geworden. Banken houden zich allang niet meer alleen bezig met het bewaren van geld en verstrekken van leningen. In hoeverre heeft de VOC bijgedragen aan de ontwikkeling van de aanvullende activiteiten van banken zoals het wisselen van valuta en het handelen als tussenpersoon tussen bedrijf en aandeelhouder bij de handel in aandelen? Hoe hebben de banken zich ontwikkeld in de periode na de VOC? Dit zijn interessante vraagstukken om te onderzoeken in je profielwerkstuk.

Leuk onderwerp?

Bezoek dan eens een open dag van de opleidingen Geschiedenis, Bedrijfskunde, Economie of International Business, of volg een webklas. Heb je vragen over dit onderwerp of wil je meer weten? Stuur dan een mail naar alfasteunpunt@rug.nl of gammasteunpunt@rug.nl.

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 11:50