Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

De jacht: van bittere noodzaak naar pronkstuk?

Probeer je eens voor te stellen: je bent een rijke Amerikaanse ondernemer die van jagen houdt. Wat is dan je droom? Natuurlijk! Een van de Big Five schieten. Wat als ik je vertel dat dit kan? In Zuid Afrika fokken ranchhouders vol overgave de meest zeldzame Afrikaanse dieren. De prijs voor een neushoorn? 100.000 dollars en de buit is van jou. Je wordt onder professionele begeleiding door de omheinde savanne gegidst en mag na de daad het beest ook nog laten opzetten en de kop als pronkstuk boven de haard laten hangen (tegen betaling natuurlijk).

De Engelse journalist Louis Theroux heeft in de documentaire ‘African Hunting Party’ op een verfijnde manier geprobeerd in de huid te kruipen van deze ‘moordenaars’. Het bracht een levendige discussie op gang. Zijn wij niet hypocriet als wij deze jagers veroordelen, terwijl wij zelf argeloos een plofkip in ons winkelwagentje gooien? Oordeel zelf…

Waarom jagen wij eigenlijk nog terwijl dit niet meer nodig is? Dit is de vraag die in jouw profielwerkstuk (PWS) geschiedenis/maatschappijleer/filosofie centraal kan staan. Aan de hand van historische ontwikkelingen kun je achterhalen waarom de jacht zoveel meer is dan het doden en consumeren van een dier. Verderop in dit stuk wordt er een kort overzicht gegeven van de geschiedenis van de jacht met een aantal prikkelende vraagstellingen waar je aan kunt sleutelen. Je kunt de ontwikkeling van de jacht thematisch bekijken, zoals de jacht in de schilderkunst, de jacht als sociale uitingsvorm, maar het is ook mogelijk je te specificeren op één tijdsvlak, zoals de middeleeuwen. De keuze is helemaal aan jou.

De jacht had een enorme magische betekenis voor de prehistoriemens. De eerste menselijke tekeningen in Lascaux en ook hier in Altamira bewijzen dat.
De jacht had een enorme magische betekenis voor de prehistoriemens. De eerste menselijke tekeningen in Lascaux en ook hier in Altamira bewijzen dat.

Macht, magie en mythologie – geschiedenis van de jacht

Het jagen van mensen op dieren is zo oud als de geschiedenis zelf. Onderzoek heeft uitgewezen dat onze voorgangers, de homo erectus, eveneens omnivoor waren en op dieren jaagden. Dierlijke proteïnen en eiwitten waren essentieel in het dieet van de mens, omdat de seizoenen niet altijd de garantie van voldoende noten en vruchten konden geven. De jacht was van levensbelang en werd daardoor ook een magische gebeurtenis. De grotschilderingen in Lascaux, de eerste bewaard gebleven schilderingen ter wereld, zijn hier getuige van. Je zou je kunnen voorstellen dat goede jagers, ook belangrijke mensen waren in die tijd. Jacht was macht!

Wanneer de mens de geleidelijke overgang van jager-verzamelaar naar een landbouw- en veehoudermaatschappij maakt, raakt de noodzaak tot de jacht meer op de achtergrond. De jacht kreeg in de oudheid ook een entertainmentfunctie. Het Colosseum van Rome vormde op haar hoogtepunt het toneel van dagelijkse jachtpartijen en diergevechten. Bij de 100 dagen die de opening van het nieuwe amfitheater inluidde, kwamen al ruim 9.000 dieren om het leven door jachtspellen en gevechten. Aan de andere kant had de jacht haar magische karakter niet verloren. De Romeinse god van de jacht Diana (of Grieks: Artemis), stond te boek als een jonge en maagdelijke godin. De heerser van het wild wordt hier afgebeeld als een vrouw, het wild als een schoonheid. Waarom was dat zo? En is dat ook zo in andere mythologieën? Bij de Noorse mythologie is de god van de jacht juist een stoere man. Waarom?

Met de komst van het Christendom nam de jacht als vorm van vermaak af en werd de jacht een zaak van de elite. Tussen het jagen door was er genoeg ruimte voor de vorsten en heren om bijvoorbeeld de huwelijkspolitiek eens goed door te nemen. Hoe representeerde de jacht de sociale gelaagdheid in de oudheid en middeleeuwen. Hoe groot was het verschil? En hoe uitte zich dit in de kunst? Dit zou een interessante invalshoek van jouw PWS kunnen zijn!

Ook de Russische president Vladimir Putin laat zich graag portretteren als een machtige jager, stel je eens voor als premier Rutte dat zou doen! Foto van: premier.gov.ru
Ook de Russische president Vladimir Putin laat zich graag portretteren als een machtige jager, stel je eens voor als premier Rutte dat zou doen! Foto van: premier.gov.ru

Kritiek op de jacht

Met de opmars van de grootschalige industrie in het westen wordt het duidelijk wat voor negatieve effecten de intensieve jacht kon hebben. De bizon in Amerika was bijvoorbeeld door grootschalige jachtpartijen bijna uitgestorven. Met de snelle verdwijning van het leefgebied van wilde dieren werd de vraag hoe wij met onze natuur omgaan ook actueel. Toch bleef de jacht op veel plaatsen een essentieel tijdverdrijf van de elite. De vossenjacht in Engeland is pas in 2005 afgeschaft, tot grote teleurstelling van prins Charles. Voor je profielwerkstuk voor maatschappijleer kan je je richten op de vraag waarom de jacht nog steeds voor ons enerzijds iets magisch is en anderzijds zoveel weerzin opwekt. Radio 1 heeft een reportage gemaakt over de zin en onzin van de hedendaagse jacht in het programma jacht op de jager . Je zou ook een enquête onder scholieren kunnen houden hoe zij tegen deze actuele vragen aankijken. Op deze manier krijgt je PWS ook een praktische invulling; voorspel jij het einde van de jacht?

Dierethiek

Deze dilemma’s sluiten goed aan bij de dierethiek. Bij ons onderwerp 'dierethiek' vind je een overzicht van filosofische theorieën die iets zeggen over de manier waarop wij met dieren om kunnen gaan. Wat kun je vanuit deze theorieën zeggen over het dilemma van de hedendaagse dierentuin en wat is uiteindelijk je eigen standpunt? Ben je meer geïnteresseerd in de filosofische visie op onze omgang met dieren? Snuffel eens rond op de filosofiepagina van het Alfasteunpunt. Hier vind je interessante onderwerpen over dierethiek .

Lijkt dit je interessant maar zit je nog met vragen? Mail dan naar: alfasteunpunt@rug.nl

Laatst gewijzigd:12 juni 2017 12:17