Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

Blik op Spanje: islamitische strijders op het Iberische schiereiland

Als er een krant had bestaan in de lente van 711 dan had je het volgende nieuwsbericht kunnen tegenkomen:

"Gibraltar, 29 april 711. Vanochtend is de Moorse legerleider Tarik Ibn Zajid met 7000 strijdende Moren de Straat van Gibraltar overgestoken. Hij deed dat op uitnodiging van de graaf Julán, die militaire hulp nodig had in zijn strijd met rivaliserende graven. Graaf Julán heeft met de hulp van het Moorse leger al belangrijke veldslagen gewonnen en het lijkt erop dat zijn overwinningstocht nog niet ten einde is."

Hier zou het inderdaad niet bij blijven voor Tarik Ibn Zajid. Uiteindelijk reikte het succes van de Moren tot in Frankrijk. In de historische slag van Poitiers in 732 wist Karel Martel de opmars tegen te houden. Daardoor bleef de islamitische overheersing beperkt tot het Iberische schiereiland, waar zij wel tot 1492 belangrijke heersers waren.

Maar wie waren de Moren eigenlijk? Noemden zij zichzelf ook zo of werden zij alleen maar zo genoemd door de toenmalige bewoners van het Iberische schiereiland? En wie waren die bewoners op dat schiereiland? Was er sprake van een homogeen volk dat van zichzelf zei dat ze in Spanje woonde? En aan de andere kant: Waren de Moren een homogeen volk? En waaraan ontleenden zijn hun gemeenschappelijke identiteit? Dit zijn zomaar wat vragen die bij je op kunnen komen als je over Spanje in de middeleeuwen leest. Een mooi onderwerp om je profielwerkstuk over te schrijven. Een boek dat je hier zeker bij zou kunnen gebruiken is een historisch reisboek van Hanny Alders: ‘In het spoor van de Moor’. Dit beslaat echter een lange historische periode waarin van alles gebeurde, dat kun je niet allemaal onderzoeken. Het is handiger om een persoon, tijdperk of plaats uit te kiezen en daar onderzoek naar te doen. Hieronder lees je daarom over drie voorbeelden waarover je profielwerkstuk zou kunnen schrijven.

Abd ar-Rahman
Abd ar-Rahman

Prins uit Damascus: Abd ar-Rahman

Je kunt in je profielwerkstuk een specifiek persoon centraal stellen, bijvoorbeeld Abd ar-Rahman. Hij was het die na jaren van vrij instabiel bestuur en grote opstanden ineens naar voren kwam als leider in 755 in het huidige Spanje. Abd ar-Rahman was een prins uit de Omajjaden-dynastie, één van de belangrijkste families van die tijd. Dit was wonderlijk, omdat deze familie vijf jaar eerder in Damascus was afgezet en vermoord. Dat dacht men in ieder geval. Abd ar-Rahman ontsnapte echter aan de lynchpartij en zwierf jaren door Noord-Afrika. De verhalen over deze vlucht en zwerftocht zijn zeer avontuurlijk, vol achtervolgingen, ontsnappingen en ellende. Kun jij uitzoeken hoe Abd ar-Rahman wist te ontsnappen aan de lynchpartij en uiteindelijk via Palestina en Sinaï (tegenwoordig Egypte) Marokko bereikte? En hoe wist hij na de oversteek naar Gibraltar zo’n belangrijke heerser in Spanje te worden?

Tot 1031 werd zo in Spanje de afgezette dynastie van de Omajjaden gewoon voortgezet. Maar waarom werd deze ontheemde prins zomaar geaccepteerd als leider? Hoe kwam het dat men zich duizenden kilometers verderop verbonden voelde met deze prins? Wat was hij voor persoon en wat voor ideeën had hij over het leiderschap? Maakte het bijvoorbeeld uit dat hij een prins, een moslim of een ‘buitenlander’ was? En, wat betekende hij uiteindelijk voor de ontwikkeling van het Iberische schiereiland?

Het kalifaat bestreek het grootste deel van het Iberisch schiereiland
Het kalifaat bestreek het grootste deel van het Iberisch schiereiland

Gouden eeuw van de Moren in Spanje

Je kunt ook een tijdperk centraal stellen in je profielwerkstuk, neem bijvoorbeeld het kalifaat van Cordoba, ook wel de gouden eeuw van de Moren in Spanje genoemd. Het kalifaat van Cordoba bestond tussen 929 en 1031 en was een voorzetting van het rijk van Abd ar-Rahman.

Op het noordelijke deel na, omvatte het kalifaat het hele Iberische schiereiland. De periode wordt gezien als hoogtepunt van kunst, wetenschap, industrie en handel in Europa in die tijd. Nergens anders in Europa was het niveau daarvan zo hoog. Voorbeelden van de bloeiende kunst, wetenschap en industrie zijn bijvoorbeeld de ontwikkeling van de orde van de algebra, van het magnetisch kompas en van navigatie-instrumenten. Maar ook op het gebied van ziektes en hoe ze te genezen werd er veel geleerd van de Moren. Dit waren de zaken waar president Obama aan herinnerde in zijn toespraak in Caïro in 2009 met onder andere het volgende citaat:

"As a student of history, I also know civilization's debt to Islam. It was Islam – at places like Al-Azhar University – that carried the light of learning through so many centuries, paving the way for Europe's Renaissance and Enlightenment. It was innovation in Muslim communities that developed the order of algebra; our magnetic compass and tools of navigation; our mastery of pens and printing; our understanding of how disease spreads and how it can be healed."

Kun jij onderzoeken waarom er zo’n florerende samenleving was in het kalifaat? En waarom juist daar zoveel ontdekkingen werden gedaan en niet elders in Europa?

Ook heerste er een opvallende tolerantie ten opzichte van joden en christenen in het kalifaat. Deze niet-islamitische gelovigen verzetten zich dan ook niet of nauwelijks tegen de overheersers. Kun jij erachter komen hoe het kwam dat de islamtische strijders vrij gemakkelijk de macht konden grijpen en houden? En waarom de niet-moslims zich zo weinig verzetten tegen de islamitische heersers?

Religieuze spanningen

Nog een mogelijkheid om je profielwerkstuk over te schrijven, is door een bepaald onderwerp in een bepaalde tijd te kiezen. Bijvoorbeeld religieuze spanningen na het uiteenvallen van het kalifaat van Cordoba. Na 1031 viel het Omajjadenrijk uiteen en vormden zich kleine islamitische en christelijke staatjes die met elkaar samenwerkten en tegen elkaar streden in verschillende coalities. Cultureel was dit nog altijd een vruchtbare periode, zo ontdekten de christenen uit het noorden de omvangrijke bibliotheek met Arabische en Joodse werken in Cordoba en werden er vele boeken vertaald van het Arabisch naar het Latijn. Op die manier kwamen vele tot dan toe onbekende boeken, zoals die van de beroemde Griekse filosoof Aristoteles, beschikbaar in het Latijn. In de loop van de 13e eeuw ontstond er echter een meer militante vorm van de islam. Dit duurde tot in 1492 toen met de verovering van Granada door de christenen het doek voor islamitisch Spanje definitief viel. Hierna volgde de katholieke inquisitie en werden moslims en joden gedwongen zich te bekeren tot het katholieke geloof.

Vind je dit een interessant onderwerp? Dan kun je er over nadenken om hier je profielwerkstuk over te schrijven. Zoek bijvoorbeeld uit waar de militante vorm van de islam vandaan kwam. De oorlogen tussen de religies doet vermoeden dat religie een belangrijke rol speelde in de identiteitsvorming, maar waarom gaf dit eerst geen problemen en nu ineens wel? Jij kunt onderzoeken wat er veranderde in deze periode: welke rol speelde de paus hier bijvoorbeeld in?

Interessante materie?

Kijk eens bij Midden-Oostenstudies of Religiewetenschappen als je meer wilt leren over de Islam tijdens je vervolgstudie. Je zou bijvoorbeeld naar een open dag kunnen of een webklas volgen.

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 11:49