Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntGeschiedenis

Armenzorg in (Noord-)Nederland

"Nieuwe economische crisis is onvermijdelijk", kopte de Volkskrant op 5 februari 2016. "Wat ben je met optimisme zonder oplossingen", zei Jonathan Holslag in dat artikel.

De afgelopen jaren heb je veel kunnen horen en lezen over de economische crisis. De crisis zorgt ervoor dat veel mensen in de problemen komen. Sommige mensen verliezen hun baan, anderen hebben moeite met het betalen van hun hypotheek. In Nederland kunnen werklozen sinds 1949 een uitkering krijgen. Ook zijn er instanties die mensen helpen bij het aflossen van hun schulden. Voor de allerarmsten is er daklozenopvang. Sinds een aantal jaren zijn er in Nederland weer voedselbanken geopend. Veel mensen vinden het een schande dat in onze rijke samenleving nog zulke instanties nodig zijn. Zij vinden dat iets van vroegere tijden, maar vroeger werden er heel andere maatregelen genomen. Wat voor hulp kregen de armen vroeger? Deze vraag is een prima uitgangspunt voor je profielwerkstuk geschiedenis of maatschappijleer!

Johannes van den Bosch
Johannes van den Bosch
De Maatschappij van Weldadigheid

Aan het begin van de negentiende eeuw, na de Franse overheersing, was Nederland sterk verarmd. Veel gezinnen leefden in armoedige situaties. Generaal Johannes van den Bosch wilde deze arme gezinnen helpen en besloot in 1818 de Maatschappij van Weldadigheid op te richten. Hij kocht grote lappen grond in Drenthe, zodat arme gezinnen die konden bewerken. In die tijd dacht men dat je armoede kon bestrijden door opvoeding en correctie. Van den Bosch wilde arme gezinnen uit de steden onderbrengen in plattelandskoloniën, waar zij een nieuw bestaan konden opbouwen in de landbouw. Zo ontstond in 1818 de eerste kolonie voor gezinnen: Frederiksoord. Al snel daarna volgden Wilhelminaoord, Willemsoord en Boschoord. Voor landlopers en lieden die moeite hadden zich aan te passen aan de ‘Reglementen en Voorwaarden’ die golden in de vrije koloniën, werden dwangkoloniën opgezet, waar het regime veel strenger was. Onderzoekers schatten dat bijna 1 miljoen Nederlanders voorouders in de koloniën hebben gehad! Wil jij weten of jouw voorouders in een van de kolonien zaten? Dat kun je nu op het internet uitzoeken!

Kolonistenwoning in Willemsoord
Kolonistenwoning in Willemsoord

Stam jij af van de bewoners in de koloniën?

Voor je profielwerkstuk geschiedenis of maatschappijleer kun je uitzoeken of je voorouders in die koloniën hebben geleefd. Waarom zaten ze daar? Zijn ze er hun hele leven gebleven? Misschien hebben je grootouders verhalen van hun ouders of grootouders over het leven daar? Als je inspiratie op wilt doen kun je het boek ‘Het pauperparadijs’ van Suzanna Jansen lezen (het eerste hoofdstuk vind je hier). Daarin beschrijft ze vijf generaties van haar voorouders die door anderen geholpen werden de armoede te ontvluchten. Haar voorouders verbleven onder andere in de armengestichten van Veenhuizen. Ook kun je onderzoeken hoe het leven voor de armen was in de koloniën. Je kunt bijvoorbeeld het Gevangenismuseum in Veenhuizen en De Koloniehof in Frederiksoord bezoeken. Hoe zag een dag voor bewoners van de koloniën eruit? Hoe was het leven in een dwangkolonie? Dit zijn allemaal goede onderwerpen voor je profielwerkstuk!

Armenzorg in Groningen

De Maatschappij van Weldadigheid was niet de enige organisatie die zich bezighield met het lot van de armen. In een recent boek 'Dese bekommerlijke tijden' onderzoekt Albert Buursema hoe armenzorg in de stad Groningen georganiseerd was tussen de 16e en de 18e eeuw. Voor je profielwerkstuk kun je onderzoeken hoe de armenzorg in Groningen (of een andere stad!) was opgezet. Wie hielpen de armen? Waarom en hoe deden ze dat? Wat voor invloed hadden oorlog en vrede op de armenzorg? Het eerder genoemde boek is een goed uitgangspunt als je dit een interessant onderwerp vindt. Je kunt ook naar een interview met Buursema over dit onderwerp luisteren in het programma OVT van de VPRO.

Leestips!

Aan het eind van de 19e eeuw heerste er ook grote armoede in de venen, bijvoorbeeld in het gebied rondom Gorredijk. Er was veel werkloosheid, doordat er steeds minder inkomsten uit de venen te halen viel. De arbeiders leefden in slechte omstandigheden en in grote onzekerheid. Wil je een beeld krijgen van het leven van de veenarbeiders in de 19e eeuw? Lees dan eens de roman 'Publieke Werken' van de schrijver Thomas Rosenboom. Een mooi overzicht van het dagelijks leven in de veenkoloniën schetst Wil Schakman in zijn boek 'De Proefkolonie'. Aan de hand van persoonlijke verhalen neemt Schakman je mee naar de tijd van de veenkoloniën. Meer informatie vind je op de website van 'De Proefkolonie'.

Meer leren?

Neem eens een kijkje bij de studie Geschiedenis tijdens een open dag, als je het leuk vindt je in het verleden te verdiepen. Onderzoek naar het verleden wordt ook gedaan bij Archeologie, Europese talen en culturen- politiek en maatschappij. IRIO en Godsdienstwetenschappen hebben ook een historische component, evenals Filosofie. Tip: volg een webklas.

Vragen? Opmerkingen? Zit je vast? Mail ons op alfasteupunt@rug.nl

Laatst gewijzigd:01 september 2017 10:05