Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntFrans

De buren spreken Frans

In Nederland vinden we het erg belangrijk dat iedereen Nederlands spreekt. Communicatie is namelijk heel belangrijk in een samenleving. Maar in veel landen ter wereld is het niet zo eenvoudig. Dankzij koloniën en wisselende landsgrenzen zijn er veel landen met twee, drie of zelfs meer landstalen! Ook het Frans is in veel landen de tweede taal, bijvoorbeeld in België en in Canada. Hoe werkt dat in de praktijk? In dit onderwerp vind je informatie over Frans als tweede landstaal en meerdere suggesties over hoe jij met dit onderwerp aan de slag kan in je profielwerkstuk.

België
België

Taalstrijd in België

Ben je ooit in Brussel geweest? Dan heb je vast gemerkt dat de stad tweetalig is: in sommige wijken wordt vooral Frans gesproken, in sommige Nederlands, en er zijn ook delen waar je je in beide talen verstaanbaar kunt maken. Dit zijn tevens de twee grootste talen van het land. In Vlaanderen, de noordelijke provincie, wordt Vlaams gesproken en in Wallonië, de zuidelijke provincie, wordt Frans gesproken. Het wordt echter nog complexer: in het oosten van het land wonen ongeveer 71.000 mensen die Duitstalig zijn! Dit heeft in het verleden geleid tot een regelrechte taalstrijd in het land.

Eigenlijk was het Frans lange tijd de eerste taal in België. Alle officiële documenten werden in het Frans opgesteld, verstuurd en gepubliceerd en ook het onderwijs werd uitsluitend in het Frans gegeven. Toch betekende dit niet dat er geen Nederlands werd gesproken: taalvrijheid was vastgelegd in de Grondwet en op lagere niveaus was het Nederlands een gangbare taal. Taal lag wel gevoelig. Enerzijds probeerde België zich met haar tweetaligheid als een jonge, onafhankelijke natie te profileren. Anderzijds was er duidelijk sprake van verfransing. De Vlaamse intellectuelen begonnen toen een beweging ter promotie van het Nederlands als officiële taal.

Deze beweging had één probleem: de aanhangers kwamen uit de lagere middenklasse en hadden dus geen politiek medezeggenschap. Dit veranderde in 1848. Gedurende de negentiende eeuwe werd de Vlaamse beweging steeds radicaler. En met succes! In 1898 werd de Gelijkheidswet ingevoerd, waarmee het Nederlands werd gelijkgesteld aan het Frans en dus een officiële taal werd. De Vlamingen waren echter nog steeds niet tevreden. De radicalisering zette door, onder andere in de vorm van het territorialiteitsbeginsel. Dit was het idee dat de Vlaamse samenleving compleet moest worden vernederlandst.

Formeel gezien is de taalstrijd gevoerd, maar zoals je hebt kunnen lezen zijn de overblijfselen nog altijd merkbaar. De positie van taal in België kan dan vanuit meerdere hoeken worden onderzocht. Hanteer je een talig perspectief, dan kan je bijvoorbeeld uitzoeken waarom bijna alle Vlamingen wel Frans spreken, maar bijna geen enkele Waal Nederlands spreekt. En hoe zit het eigenlijk met die tweetaligheid in Brussel? Ben je meer geïnteresseerd in Geschiedenis of Maatschappijleer, doe dan onderzoek naar de maatschappelijke gevolgen van de taalstrijd voor België. Zo is de bureaucratie van het land bijvoorbeeld enorm complex. Is de taalstrijd eigenlijk wel echt voorbij, of is de impact op het dagelijks leven in België daarvoor nog te groot...?

Canada met Quebec er rood uitgelicht
Canada met Quebec er rood uitgelicht

Taalstrijd in Canada

In Canada zijn de Franstaligen zwaar in de minderheid: slechts 6 van de in totaal 32 miljoen Canadezen heeft het Frans als eerste taal. Toch is het land officieel tweetalig, en is het Frans in de provincie Quebec de hoofdtaal. Dit klinkt erg harmonieus, maar in de praktijk is dat wel anders. In Quebec wordt het Frans met harde hand gehandhaafd. Bedrijven die de taalwetten overtreden kunnen bijvoorbeeld een flinke boete krijgen. Ook zijn er bijvoorbeeld behoorlijk wat Quebecois die graag onafhankelijk van Canada willen zijn. Er zijn diverse referenda over dit onderwerp gehouden. Toch is er nog nooit een meerderheid behaald!

Hoe is Canada eigenlijk tweetalig geworden? Lange tijd was Engels de enige erkende taal. De fanatieke Franstaligen uit Quebec maakten in de twintigste eeuw echter veel campagne voor hun eigen taal. Uiteindelijk ging de regering akkoord en werd het land in 1969 formeel tweetalig. De Engelsen en Fransen zijn echter niet de oorspronkelijke bewoners van Canada. Er wonen nog allerlei inheemse stammen die allen een eigen taal spreken. Hoewel deze niet verankerd zijn in de wet kan dus niet worden gesteld dat Canada maar tweetalig is. Zo groeit het Inuktitut, de taal van de Inuït, nog steeds.

De relatie tussen Canada en taal is dus behoorlijk ingewikkeld. Daar komt nog eens bij dat het Frans en het Engels dat in het land gesporken wordt behoorlijk anders is dan de standaardversies van deze talen. Zo zeggen Fransen 'weekend', maar gebruiken de Canadezen nog het Franse 'fin de semaine'. De Franstaligen in Canada zullen zich wel drie keer bedenken voordat zij een Engels woord zullen gebruiken. Waarom? Hiernaar kan jij onderzoek doen in je profielwerkstuk. Ook zou je kunnen onderzoeken hoe het kan dat het Engels en Frans in Canada zijn uitgegroeid tot eigen dialecten.

Als je van geschiedenis houdt, is het interessant om aan de slag te gaan met de inheemse talen. Wat zegt hun positie bijvoorbeeld over de relatie van Canada met zijn koloniale verleden? En hoe zijn de Engelse en de Franse taal eigenlijk naar Canada gekomen en dominant geworden? Duik in het verleden van deze relatief jonge staat.

The gazette
The gazette

Gluren bij de buren

Een kijkje nemen in de dagelijkse tweetalige praktijk van landen als België en Frankrijk? Dat kan door onderzoek te doen in kranten uit deze landen. Op deze manier kun je bijvoorbeeld ontdekken of Vlaamse kranten ook over Wallonië schrijven en of een Engelstalige krant uit Canada ook nieuws uit Quebec brengt. Een bijzonder voorbeeld is The Gazette: de enige Engelstalige krant in Quebec! Bij de Rijksuniversiteit Groningen kun je deze en andere Canadese en Belgische kranten online bekijken.

Vragen?

Lijkt dit onderwerp je interessant en heb je vragen? Stuur dan een mailtje naar: alfasteunpunt@rug.nl

Laatst gewijzigd:12 juni 2017 10:13