Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntFilosofie

3. Vrije wil als bewuste aansturing

Hedendaagse wetenschappelijke experimenten lijken aan te tonen dat we geen vrije wil hebben. Neurologen (hersenwetenschappers) die op basis van deze experimenten beweren dat we geen vrije wil hebben, hangen de visie aan die in het laatste hoofdstuk van de eindexamenbundel voor vwo-scholieren Vrije wil wordt besproken:

"Een handeling uit vrije wil is een handeling die wordt aangestuurd door een bewuste gedachte die je vlak voor de handeling hebt. Je handelt uit vrije wil wanneer je handeling het gevolg is van het feit dat je dacht: 'En nu ga ik dit doen.' Met 'vrije wil' bedoelen we dus het vermogen om bewust je eigen lichaam in beweging te brengen." (Vrije wil: p. 103)

Deze opvatting lijkt in eerste instantie heel erg op de opvatting die wordt besproken onder ‘vrije wil en determinisme’. Maar het bij het onderwerp ‘vrije wil en determinisme’ gaat het om keuzevrijheid. Het gaat over de vraag: 'zijn er nog wel keuzemogelijkheden als alles gedetermineerd wordt door natuurwetten?' De visie op vrije wil als bewuste aansturing gaat uit van een bewust zelf dat bewust redeneert en op basis daarvan een keuze maakt. Het probleem is dat hedendaagse natuurwetenschappelijke experimenten lijken aan te tonen dat als we vrije wil opvatten als bewuste aansturing, de vrije wil niet bestaat!

Wil jij voor je profielwerkstuk uitzoeken wat je hier vanuit een filosofisch perspectief tegenin kunt brengen? Dan is dit onderwerp iets voor jou!

Hier worden eerst de wetenschappers besproken die betogen dat de vrije wil niet bestaat. Vervolgens vind je een aanzet voor een filosofische reactie.

Wetenschappelijke experimenten die aantonen dat de vrije wil niet bestaat:

Het belangrijkste en meest bekende wetenschappelijk experiment naar de vrije wil is het experiment van Benjamin Libet. Hij toonde aan, dat voordat we een bewuste keuze maken, het brein eigenlijk al een keuze heeft gemaakt. Kortom, we denken dat we een bewuste keuze maken maar in werkelijkheid is deze keuze al eerder vastgelegd in ons brein. Dit filmpje laat zien hoe het experiment in zijn werk gaat:

Er zijn meerdere hedendaagse wetenschappers en filosofen die Libets experiment en conclusie onderschrijven en er een populair wetenschappelijk boek over schreven. Voor je profielwerkstuk zijn deze boeken natuurlijk uitermate geschikt om te besturen en te onderzoeken. Wat voor argumenten geven zij tegen de vrije wil?

De neuroloog Victor Lamme schreef bijvoorbeeld het boek De vrije wil bestaat niet. In dit boek schrijft hij over wetenschappelijke onderzoeken die in zijn ogen aantonen dat de vrije wil een illusie is. Zo kun je bijvoorbeeld een hersenmagneet aanbrengen bij mensen en er zo voor zorgen dat ze niet anders kunnen dan hun linkerarm opsteken. Als je de proefpersoon dan achteraf vraagt of hij zelf koos welke hand hij opstak, is het antwoord dat hij dat inderdaad zelf heeft bepaald terwijl het in werkelijkheid werd bepaald door de hersenmagneet.

Een filosofische perspectief op de wetenschappelijke experimenten: deze experimenten hebben niets te zeggen over de vrije wil!

Vind je de wetenschappelijke experimenten heel interessant en vraag je je af wat we hier nog tegenin kunnen brengen, dan is het voor jou erg interessant om naar reacties van filosofen te kijken.

Een manier om een argument tegen de neurologen te geven is door te laten zien dat het idee van de vrije wil als bewuste aansturing gebaseerd is op Descartes. Zoals je waarschijnlijk wel weet maakte Descartes een onderscheid tussen lichaam en geest: het substantiedualisme. Dit substantiedualisme gaat er eigenlijk vanuit dat er zoiets is als een bewuste substantie, de geest die het lichaam aanstuurt. Dit is een positie die door geen enkele filosoof meer wordt aangehangen maar nog wel een grote rol lijkt te spelen in het vrije wil debat! Durf jij in je profielwerkstuk de uitdaging aan te gaan om te laten zien dat de conclusies die worden getrokken door de wetenschappers eigenlijk nog uitgaan van een ouderwets substantiedualisme? En dat, omdat deze positie niet houdbaar is, hun conclusie dat de vrije wil niet geldig is ook niet houdbaar is?

Meer weten?

Lijkt dit onderwerp je interessant dan is de studie filosofie misschien wat voor jou! Kom naar een open dag of volg een webklas.
Vragen over dit onderwerp kun je ook altijd mailen naar alfasteunpunt@rug.nl.

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 11:44