Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntFilosofie

1. Vrije wil en determinisme

Zijn we niets meer dan radartjes in een mechanistisch geheel?
Zijn we niets meer dan radartjes in een mechanistisch geheel?

Stel je voor dat er een wezen, een god of misschien zelfs een demon, zou zijn die alles weet. Die op de hoogte is van alle natuurwetten en de precieze locatie en beweging weet van ieder deeltje in het universum. Zou dit wezen dan kunnen voorspellen wat jij gaat doen, wat je denkt en welke keuzes je gaat maken? En als hij dit kan, heb jij dan nog een vrije wil?

Sommige filosofen verdedigen het idee dat er geen vrije wil kan zijn omdat iedere gebeurtenis het gevolg is van een vorige gebeurtenis. Zij zien het universum als een groot mechanistisch systeem met onveranderlijke natuurwetten. Als wij weten hoe alles in elkaar zit, zouden we in hun visie precies kunnen voorspellen wat er gaat gebeuren. Deze visie heet natuurwetmatig determinisme.

Het natuurwetmatig determinisme gaat over het idee dat het lijkt alsof we keuzemogelijkheden hebben, maar dat deze er eigenlijk niet zijn. Vervolgens is de vraag: maar als we in werkelijkheid geen keuzemogelijkheden hebben, zijn we dan nog wel verantwoordelijk voor onze daden?

Voor je pws zou je kunnen kijken wat de gevolgen van het natuurwetmatig determinisme zijn voor ons rechtssysteem. Dit systeem gaat gaat ervan uit dat mensen een vrije wil en een verantwoordelijkheid hebben, maar wat nu als dit niet het geval is?

Het Kantiaanse perspectief: determinisme én vrije wil

Kant gelooft zowel in determinisme als in een vrije wil. In het kort verenigt hij beide door een twee-perspectieven theorie. Kant maakt een onderscheid tussen de wereld zoals deze aan ons verschijnt of zoals we die waarnemen en de wereld die we niet kunnen waarnemen maar waar we alleen over kunnen denken. Over deze laatste 'wereld' kunnen we geen zekere kennis verkrijgen. Voorbeelden van 'dingen' die we alleen kunnen denken zijn onder andere God en de ziel. Het perspectief van de waarneembare wereld noemt Kant de fenomenale wereld. Hierin kunnen we alles kennen. We kunnen door wetenschappelijk onderzoek de natuurwetten achterhalen en aan de hand daarvan zekere voorspellingen doen. Het fenomenale perspectief is dus eigenlijk het perspectief van het natuurwetmatig determinisme. Maar dat alle fenomenen gedetermineerd zijn betekent volgens Kant niet dat we als mensen geen vrije keuzes kunnen maken. Als rationele wezens kunnen we namelijk ook het perspectief van de noumenale wereld, de wereld van het denken, innemen waarin we een eigen vrije keuze kunnen maken.

Dit is maar een hele korte weergave van Kants theorie. Voor je profielwerkstuk is het interessant om uitgebreider onderzoek te doen naar Kants ideeën over de vrije wil. Kant geeft hele ingewikkelde argumenten, deze zal je in je eigen woorden weer moeten geven. Verder zijn vertolkers van Kant het er niet over eens of Kant het over twee aparte werelden heeft, of dat hij bedoelt dat we als mensen twee verschillende perspectieven innemen. Tot slot kun je beargumenteren wat je zelf van Kant zijn vereniging van vrije wil en determinisme vindt.

Lijkt dit onderwerp je interessant dan is de studie filosofie misschien wat voor jou! Kom eens naar een open dag of volg een webklas.

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 11:21