Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieStudieondersteuningProfielwerkstukAlfasteunpuntEngels

Word and image

Profielwerkstuk op de grens van beeldende kunst en Engelse literatuur
Het beroemde schilderij van Leonardo da Vinci
Het beroemde schilderij van Leonardo da Vinci

It is not what she did
at 10 o'clock

last evening

accounts for the smile

It is
that she plans
to do it again

tonight.

Dit schreef John Stone bij het bekendste schilderij ter wereld, de Mona Lisa van Leonardo da Vinci. Stone is zeker niet de eerste of de laatste dichter die zich liet inspireren door een schilderij. En ook beeldende kunstenaars hebben soms een bijzondere relatie met literatuur, denk alleen maar aan illustratoren van boeken. Maar welke invloed hebben deze kunstvormen op elkaar en op de kijker/lezer? Zeg eens eerlijk…. welke gedachte gaat er door je hoofd als je goed naar de Mona Lisa kijkt, nu je het gedicht van John Stone hebt gelezen? De relatie tussen (Engelse)literatuur en beeldende kunst is een interessant onderwerp voor een profielwerkstuk Engels/CKV. Je kunt er heel veel kanten mee op. Hieronder geven we een aantal mogelijke invalshoeken.

Oefening baart kunst….ekphrasis als oefening in retorica

Heel precies een voorwerp of een schilderij in woorden beschrijven is best moeilijk. Je hebt te maken met kleuren, vormen, plaatsen waar iets staat, maar vaak ook met gevoelens die het beeld oproept. En hoe hou je het nog een beetje begrijpelijk voor iemand die het schilderij nooit gezien heeft? Denk maar eens aan hoe lastig het is om een vriendin te beschrijven op zo’n manier dat een onbekende haar zou herkennen. Maar als je het vaak doet, leer je wel beter kijken en beter je woorden kiezen. De oude Grieken gebruikten het beschrijven van een voorwerp of schilderij in woorden daarom al als oefening in retorica. (Retorica is de kunst van het spreken). Ze noemden dit ekphrasis. De teksten die deze kunstwerken beschreven bleven soms zelfs langer bestaan dan de werken zelf. Dankzij de teksten kon er dan een replica gemaakt worden. Het oudste voorbeeld van ekphrasis staat in de Ilias van Homeros, hij beschrijft daarin heel precies het schild van Achilles.

Maar er zijn ook heel wat voorbeelden van later tijd te vinden. Ontrafel jij het geheim van een goede beschrijving? Hoe zit zo’n tekst in elkaar, wat voor trucs passen de schrijvers toe om de tekst beeldend te maken?

Of probeer je de ontwikkeling van ekphrasische gedichten vanaf de oude Grieken te beschrijven? Hoe veranderden ze in de loop van de tijd?

Verandert de inhoud van een tekst door de plaatjes?

Je denkt misschien dat het antwoord op de bovenstaande vraag nee is. Als je de tekst niet verandert, blijft de inhoud hetzelfde. Eigenlijk is dat ook zo, maar als je wat langer nadenkt, moet je toch toegeven dat plaatjes een lezer wel kunnen beïnvloeden. De tekst kan ineens iets anders gaan betekenen. En omgekeerd trouwens ook. Het onderschrift van een foto kan je met heel andere ogen laten kijken. Kijk maar eens naar het vreemde voorbeeld hieronder.

Hart succesvol verwijderd
Hart succesvol verwijderd
Hart succesvol verwijderd
Hart succesvol verwijderd
Hart succesvol verwijderd
Hart succesvol verwijderd

Met dit gegeven kun je een interessant onderzoek opzetten. Je kunt verschillende edities van een tekst met afbeeldingen van verschillende kunstenaars vergelijken. Neem bijvoorbeeld het lange gedicht Paradise Lost van John Milton. Dat is door een heel aantal beroemde kunstenaars van prachtige afbeeldingen voorzien. Wat zijn de verschillen? En heeft dat invloed op hoe je de tekst leest?

Maar je kunt hier zelf ook een experiment mee uitvoeren. Neem een gedicht waarin je meer interpretaties kunt zien. Laat dit gedicht aan proefpersonen lezen; zonder plaatje, met plaatjes die een kant op sturen, met een plaatje dat niets met het onderwerp te maken heeft. En stel de lezers dan de vraag: Waar gaat dit gedicht over?

Een concrete poem van Michael Garofalo
Een concrete poem van Michael Garofalo

Concrete poetry

Een derde mogelijkheid voor een flitsend profielwerkstuk Engels is om in de Concrete Poetry te duiken. Dit is een stroming in de Engelse moderne poëzie. Daarin zijn gedichten tegelijkertijd ook beeldende kunst. Dichters gebruiken kleur, soorten letters, plaats en richting, afbeeldingen, maar soms ook beweging, geluid en allerlei computertechnieken. Je kunt er tal van interessante voorbeelden van vinden op internet. Een origineel onderwerp, waar veel aan te ontdekken valt! Probeer bijvoorbeeld eens Xylo van Peter Howardof. Maar ook in andere talen is er poëzie op internet te vinden. Bezoek bijvoorbeeld eens de site van Tonnus Oosterhoff, gastschrijver van de Rijksuniversiteit Groningen in 2005. Als je meer voorbeelden zoekt en nog leuker, zelf met poëzie in beweging aan de slag gaat, wordt de presentatie van jouw profielwerkstuk een feest voor oog en oor! Meer weten?  Of zit je al goed in het onderwerp en blijf je zitten met een lastige vraag? Stuur dan een mailtje naar alfasteunpunt@rug.nl

Laatst gewijzigd:30 augustus 2016 09:30