Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukAlfasteunpuntDuits

Dood aan de naamval! Of toch niet?

Waarschijnlijk is iedereen er wel eens gefrustreerd over geweest: is het nou der Hund of das Hund, en der Tisch, die Tisch of das Tisch? Naamvallen: ze lijken af en toe ondoorgrondelijk, en ze zijn zo moeilijk om aan te leren. Maar het Algemeen Dagblad kopte in februari 2016: Verdwijnen de naamvallen langzaam uit de Duitse taal? Dit zou goed nieuws zijn voor elke scholier die Duits moet leren. Leuk voor je profielwerkstuk om eens te onderzoeken of het echt waar is!

De naamval: hoe en wat?

Het Hoogduits kent vier naamvallen: de nominativ (onderwerp), genitiv (bezittelijk), dativ (meewerkend) en accusativ (lijdend). Verder heeft elke naamval een mannelijke, vrouwelijke, onzijdige en meervoudsuitgang. Veel om te onthouden dus! Als je zelf Duits leert, dan weet je dat je goed moet nadenken welke naamval en welke uitgang je bij welk woord gebruikt. Stel je voor dat je nu naar Duitsland zou emigreren, dan wordt het nog lastiger, omdat je het elke dag nodig hebt. Dat probleem kenden Turkse immigranten ook. Inmiddels wonen er tussen de 2,8 miljoen en 4 miljoen Turken in Duitsland (zonder en met Turks paspoort), wat een flink aantal is, als je bedenkt dat Duitsland 80 miljoen inwoners heeft. Deze Turkse Duitsers spraken onderling wat taalkundigen nu het Kortduits noemen, het hoogduits zonder naamvallen. Dit werd overgenomen door mensen die sociale media gebruiken, omdat je korter en sneller kunt typen. Ga eens bij jezelf na: typ jij in whatsapp of op instagram prachtige volzinnen, of gaat het allemaal wat sneller? Een mogelijk onderwerp voor je profielwerkstuk is dan ook het verschil tussen gesproken en geschreven taal. Of geschreven taal in een nette brief, tegenover geschreven taal op social media. Wat zijn de verschillen precies, en wat is de oorzaak hiervan? Dit kun je in principe doen voor alle talen, dus ook voor het Duits!

Der/die/das
Der/die/das

Waren het wel echt de Turken?

Alle artikelen die schrijven over het fenomeen dat de naamval verdwijnt, beweren dat het Kortduits zijn oorsprong vond bij Turkse immigranten. Maar als goed wetenschapper in de dop kun je dit niet zomaar aannemen. Wat in kranten geschreven wordt, klopt soms niet helemaal met hoe het daadwerkelijk in de literatuur beschreven is. Voor je profielwerkstuk kun je dus bekijken hoe het Kortduits ontstaan is. Waren het echt de Turken, of was het de Duitse jeugd? En hoe is de verandering in de taal precies tot stand gekomen? Zijn alle naamvallen verdwenen, of slechts enkele? Een hoop uitzoekwerk, maar wel heel interessant!

Je kunt dit uitzoeken aan de hand van een spontanetaalanalyse. Dit is een goede manier om taal van native speakers te bestuderen, omdat ze hun taal niet aanpassen aan het experiment. Wanneer je weet dat er op je taalgebruik gelet wordt, ben je je bewuster van je eigen taalgebruik en zal je waarschijnlijk andere dingen zeggen dan wanneer je niet weet of er op je gelet wordt. Forums, tweets of facebookberichten zijn dus goede bronnen van taal om te bestuderen, omdat de schrijvers van deze teksten niet letten op stijl, zoals in een brief, maar juist of ze begrepen worden door lezers.

Twitteren
Twitteren

Turken in Nederland

Een van de mogelijke genoemde oorzaken van het ontstaan van het Kortduits is het feit dat het Turks geen proposities kent, en ze daarom weglaten uit het Hoogduits. Je zou kunnen onderzoeken of immigranten uit Turkije hetzelfde doen in de Nederlandse taal. Onze taal kent immers ook proposities. Bekijk spontane taal van Turkse immigranten hier in Nederland. Wat valt er op? Wat is het verschil met het Nederlands dat wij spreken. Spreken ze inderdaad met minder proposities? Of juist niet? En zo niet, kan er dan nog wel gezegd worden dat dat de oorzaak is van het ontstaan van het Kortduits?

Der Dativ ist dem Genitiv sein Tot

Niet alleen de proposities lijken te verdwijnen uit de Duitse taal, ook de tweede naamval. De Duitse columnist Bastian Sick schrijft voor het Duitse blad der Spiegel columns over het juiste gebruik van de Duitse taal. Terwijl je zijn columns leest, leer je steeds meer over de Duitse taal. Bastian stelt bijvoorbeeld dat de tweede naamval verdwijnt uit de Duitse taal. Hoe kan dit? En wat voor gevolgen heeft dit voor de Duitse taal? Is er sprake van taalverandering of taalverloedering? Is er een verschil tussen hoe hoogopgeleide Duitsers hier tegenover staan ten opzichte van laagopgeleide Duitsers?

Naast deze vragen zou je ook één van taalkwesties die Bastian in zijn column behandelt nader kunnen onderzoeken. Heet je iemand welkom met of zonder hoofdletter? En hoe zit het eigenlijk met vrolijk Pasen? Gebruik je daar een hoofdletter? Veel Duitsers weten dit niet. Hoe komt het dat mensen niet meer weten of je welkom met of zonder hoofdletter schrijft? En klopt dit eigenlijk wel als je een steekproef doet? Allemaal onderwerpen waar jij je PWS over kunt schrijven!

Heb je nog vragen? Mail dan gerust naar alfasteunpunt@rug.nl.

Vind je dit een interessant onderwerp?

Kijk dan eens bij de opleiding Europese Talen en Culturen! Je kunt je hier specialiseren in het Duits. Vind je het analyseren van taal in het algemeen interessant? Dan is de studie Taalwetenschap misschien iets voor jou. Kom eens naar de open dag, of volg een webklas!

Laatst gewijzigd:25 juli 2018 11:55