Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademieProfielwerkstukCKV/Kunst

Muziek die de wereld verandert?

Kritiek...

Mensen hebben vaak kritiek op de maatschappij of de politici die het land besturen. Voor kunstenaars geldt dat misschien nog wel meer dan voor anderen. Sommige kunstenaars gebruikten deze kritiek als belangrijkste bron van inspiratie voor hun werk. In de jaren zestig en zeventig waren er nogal wat muzikanten die in hun liedjes veel maatschappijkritiek uitten. Voorbeelden van deze protestzangers zijn Bob Dylan, maar ook Boudewijn de Groot wordt tot deze groep gerekend. Maar ook hele stromingen kunnen als protest gezien worden, zoals de twaalftonige klassieke muziek van Schoenberg of Jazz! Ook na de jaren zeventig verschenen er nog protestliederen, denk maar aan Sunday Bloody Sunday van U2 of Born in the USA van Bruce Springsteen. Ook nu hoor je soms liedjes met een duidelijke kritische boodschap, zoals van Coldplay, Ali B., Eminem, Brainpower en Rammstein.

... of steun?

Muzikanten gebruiken hun muziek niet alleen om te protesteren. Soms gebruiken ze hun invloed juist om een positief geluid te laten horen, of om een gewenste verandering onder de aandacht te brengen. Je bent vast bekend met het Live 8 project uit 2005, waar de allergrootste artiesten van de wereld concerten gaven om aandacht te vragen voor de armoede in Afrika. Dit was de tweede keer dat Live Aid plaatsvond, de eerste keer was in 1985. Een ander voorbeeld is het initiatief van Will.I.Am om met een lied de campagne van Barack Obama te steunen. In de videoclip zie je veel bekende acteurs en zangers voorbij komen die mensen (indirect) oproepen hun stem aan Obama te geven.

Zoals je ziet, door muziek proberen mensen de samenleving te veranderen. Een interessant onderwerp voor je profielwerkstuk voor Engels, Nederlands, geschiedenis, maatschappijleer of CKV!

Live 8 concert 2005
Live 8 concert 2005

Voorbeelden van protestmuziek

Dit onderwerp biedt jou een mooie gelegenheid om je profielwerkstuk over je favoriete muziek te schrijven! Of misschien niet over jouw eigen favoriete muziek, maar dan toch over populaire muziek. In zo'n profielwerkstuk kun je vakken als muziek, maatschappijleer, geschiedenis en/of een taal combineren. Je kunt bijvoorbeeld een of meerdere artiesten of bands kiezen en daarvan een aantal songteksten analyseren en vergelijken. Combineer dat dan met wat historische achtergrondkennis en je kunt antwoord geven op vragen als: Welke problemen stelt de artiest aan de kaak? Wat houdt zijn mening precies in? Was hij de eerste of schreef hij er pas over als er al veel over gepraat werd? Denk je dat de liedjes geholpen hebben problemen op te lossen?

Heel belangrijk bij het analyseren van songteksten, is om te kijken hoe de artiest zijn kritiek uit. Gebruikt hij veel metaforen of zegt hij heel letterlijk waar het op staat? Is hij subtiel of juist niet? Shockeert hij bewust zijn luisteraars door middel van grove of confronterende teksten, of brengt hij vooral ironie aan in de teksten? Is de tekst goed verstaanbaar of heb je een tekstboekje erbij nodig om te weten waar het over gaat? En wat heeft dat voor een effect op de luisteraar?

Eminem
Eminem

Eminem is één van de populairste en tegelijkertijd meest controversiële artiesten van het laatste decennium. Zijn teksten liegen er vaak niet om. Eigenlijk bevatten vrijwel al zijn nummer kritiek op het één of ander, hier een greep: As the world turns, Lose yourself, Stan (met Dido), Rock bottom, Guilty conscience, Bad meets evil, White America. Het laatste nummer is misschien erg expliciet in de kritiek ("Baby, look at my sales, let's do the math, if I was black, I would've sold half"), maar een nummer als Stan is veel implicieter. Wat kun je uit deze teksten halen?

Hieronder een gedeelte uit het nummer Not afraid. Dit nummer is niet als kritiek op de maatschappij bedoelt, maar als handreiking naar diegenen die door een zware periode heen gaan. Die kant kan muziek dus ook hebben!

I'm not afraid to take a stand
Everybody come take my hand
We'll walk this road together, through the storm
Whatever weather, cold or warm
Just let you know that, you're not alone
Holla if you feel that you've been down the same road

Klik hier voor de hele songtekst en bekijk hier de clip van Not afraid.

Wat bedoelt hij nou eigenlijk precies? En kun je Eminem in een bredere beweging plaatsen? Een uitdaging voor je PWS Engels/Geschiedenis/Maatschappijleer.

Bono
Bono

U2 draait al flink lang mee in de muziekwereld. Al enkele decennia staan de Ieren hoog in de hitlijsten met hun vaak kritische nummers. Niet alleen uit hun teksten blijkt hun betrokkenheid bij de wereld; U2 geeft ook regelmatig benefietconcerten (Live-8 bijvoorbeeld) en zet zich in voor de mensenrechten. Enkele van hun kritische nummers: Sunday bloody Sunday, Peace on earth, Miss Sarajevo, Zooropa, Fortunate son, The refugee.

Bono, de leadzanger van U2, zet zich ook op vele andere manieren in voor een betere wereld. Hij heeft zich bijvoorbeeld ingezet voor armoede- en aidsbestrijding en heeft daarvoor veel waardering ontvangen. Een van zijn projecten is Product Red, waarbij een deel van de winst naar Aidsbestrijding gaat. Dit project is echter niet zonder kritiek! Kun jij een kritische analyse maken van Bono's beweegreden en initiatieven? Dat is een mooi onderwerp voor je profielwerkstuk!

Bob Dylan; je zal deze singer-songwriter waarschijnlijk vooral kennen als held uit de tijd van je ouders. Inmiddels heeft hij meer dan veertig platen gemaakt, maar hij schrijft nog steeds liedjes en brengt ze ook nog steeds live ten gehore. Dylan wordt wel een protestzanger genoemd omdat hij in zijn teksten allerlei maatschappelijke onderwerpen aan de kaak heeft gesteld. Vanaf het begin van de jaren zestig zong hij over burgerrechten, wereldvrede, milieuvervuiling en andere cruciale kwesties. Enkele van zijn meest kritische nummers: With God on our side, Blowing in the wind, Hurricane, Masters of War, Only a pawn in their game, The lonesome death of Hattie Carroll, The times they are a-changin'.

Boudewijn de Groot is een tijdgenoot van Dylan en wordt door velen gezien als een protestzanger. Hij wordt wel eens de Nederlandse Bob Dylan genoemd. Niet alleen vertaalde hij enkele liedjes van Dylan, maar hij werd zelf ook erg bekend met zijn Welterusten, meneer de President. In dit lied uit 1966 protesteert De Groot tegen de Vietnamoorlog en de Amerikaanse president Lyndon B. Johnson. Voor je profielwerkstuk kun je dit lied plaatsen in zijn historische context, of De Groot vergelijken met Dylan. Zelf heeft Boudewijn de Groot echter toegegeven nooit een protestzanger te willen zijn. Dit zegt hij onder andere in de in 2015 uitgekomen documentaire over hem Kom Nader. Toch werd en wordt hij als een protestzanger gezien. Hoe kan dit? Hoe regeert een maatschappij op een zanger? En hoe worden zangers ook zelf weer gebruikt door een maatschappij?

The Boss
The Boss

Bruce Springsteen, ook wel "The Boss" genoemd, ken je ongetwijfeld van het nummer Born in the U.S.A. Altijd gedacht dat Springsteen hierin trots zijn Amerikaanse afkomst bezong? Fout! De titel dient cynisch te worden opgevat: het is een protestlied over de oorlog in Vietnam. In 2005 heeft hij een kritisch album gemaakt over de oorlog in Irak: Devils & Dust. Ook heeft hij bovendien samen met o.a. REM door Amerika getourd om de herverkiezing van Bush tegen te gaan en om de campagne van Obama te steunen. Een geëngageerd artiest dus, met o.a. de nummers: Devils & Dust (met parallellen met Dylans With God on our side), American Skin/41 Shots, My hometown, The ghost of Tom Joad, Youngstown, Johnny 99 en natuurlijk Born in the USA.  

Typhoon
Typhoon

Typhoon, een Nederlandse rapper die al op jonge leeftijd gedichten en rapteksten schreef over de ongelijkheid tussen blank en zwart. Hij is een sociaal betrokken rapper, die zijn luisteraars vaak een boodschap wil meegeven. Kijk maar naar het begin van Vluchtgedrag:

zie een vluchteling niet als begrip maar als mens
waarom
want alle vooroordelen zijn bekend
dat zij voor die doekoe komen
en ons shellstelsel misbruiken
omdat ze goed willen wonen

Klik hier voor de hele songtekst en bekijk hier de clip van Vluchtgedrag.

Het is vrij duidelijk wat Typhoon bedoelt, maar hoe helpt zijn stijl bij het overbrengen van de boodschap? Hoe mengt Typhoon bijvoorbeeld straattaal met Nederlands en van welke literaire stijlmiddelen maakt hij gebruik? En komt die boodschap ook over? Test het eens bij je klasgenoten. Dit nummer is nu natuurlijk zeer actueel. Maakt dat verschil in de manier waarop het nummer ontvangen wordt?

Nederprotestpop

Er waren en zijn natuurlijk ook Nederlandse protestzangers, zoals Freek de Jonge. Samen met Bram Vermeulen heeft hij ook nogal wat kritische nummers met ironische toon geschreven, zoals Leven na de dood en De harde waarheid. Nu is er een nieuwe generatie aan protestzangers: wat dacht je van Lange Frans en Baas B. (vergelijk hun Zinloos eens met Zwart/Wit van Frank Boeijen!) en Ali B.?

Ook Nederlandse muzikanten steunen politieke partijen door muziek te maken. Het bekendste voorbeeld is misschien wel Bob Fosko, die voor de Socialistische Partij nummers schreef tegen het toegenomen consumentisme. Zijn teksten (zoals Driewerf NEE, De mens is méér en Stuur een waakhond naar Europa) zijn sterk geëngageerd en kunnen prima als uitgangspunt dienen voor je profielwerkstuk!

De SP is zeker niet de enige partij die muziek gebruikt voor hun campagne. Zo maakte rapper Rivelino een nummer voor de ChristenUnie. De ex-burgemeester van Maastricht, Gerd Leers, was samen met de Heideroosjes betrokken in een 'battle' met Minister Piet Hein Donner over het softdrugsbeleid. Ook in kleinere campagnes, zoals voor de gemeenteraadsverkiezingen, zetten politieke partijen hip-hoppers in, of maakten ze hun eigen videoclip. Interessant materiaal voor je profielwerkstuk!

Live Aid, 1985
Live Aid, 1985

Live aid en Live 8

2 Juli 2005 was de wereld in de ban van Live 8. De allergrootste artiesten van de wereld gaven concerten om aandacht te vragen voor de armoede in Afrika. Het was de tweede keer dat zo'n groot evenement georganiseerd werd: de eerste keer was in 1985 en droeg de naam Live Aid. Ook hiernaar kun je onderzoek doen: wat was het resultaat van het eerste Live Aid? En hoe gaat dat bij Live 8? Hoe zagen de concerten eruit: was er veel aandacht voor Afrika, of speelden de artiesten gewoon hun bekendste nummers? Wat merk je nu, enkele jaren na dato, nog van dit concert? Hoe duurzaam zijn dit soort ondernemingen? Allemaal interessante vragen die je kunt proberen te onderzoeken in je PWS!

Historische Gebeurtenis

Je kunt ook een historische gebeurtenis kiezen en daaromheen liedteksten verzamelen en deze analyseren. Een mooi recent voorbeeld is de oorlog in Irak. Je hebt al kunnen lezen dat Bruce Springsteen hier een album over geschreven heeft. Waar heeft hij kritiek op? Hoe uit hij die kritiek? Een heel ander voorbeeld is Anti-Flag's Operation Iraqi Liberation. Niet alleen is dit een ander genre qua muziek, de tekst die naar voren komt is ook anders. Waarom is dit het geval? En heeft het ook een andere impact?

Vragen of interesse?

Heb je nog vragen over hoe je dit onderwerp nu precies voor je profielwerkstuk kunt gebruiken, of heb je een andere vraag? Mail dan naar: alfasteunpunt@rug.nl

Vind je dit een leuk onderwerp, dan is de studie Kunst, Cultuur en Media misschien wel wat voor jou!

Laatst gewijzigd:24 oktober 2018 12:46