Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademie
Header image Blog: Dit is wetenschap

Sherlock Holmes in de ruimte

Datum:05 september 2017
Auteur:Science LinX
Op zoek naar zwaartekrachtlenzen
Op zoek naar zwaartekrachtlenzen

Leon Koopmans voelt zich net Sherlock Holmes in de ruimte. Als een detective speurt hij het heelal af naar zwaartekrachtslenzen.

Voordat je kunt begrijpen wat een zwaartekrachtslens is, moet je weten dat licht afbuigt in de aanwezigheid van zware objecten. Dan hebben we het niet over een zware wasmachine of een IKEA-kast, maar over objecten die vele malen zwaarder zijn: sterren, sterrenstelsels en zwarte gaten bijvoorbeeld. Deze zwaargewichten zijn de ‘zwaartekrachtslenzen’.

Het licht dat afkomstig is van sterren en sterrenstelsels die achter een zwaartekrachtslens staan, komt niet rechtstreeks naar ons toe. De lens buigt het af. Daardoor kan het lijken alsof deze objecten vervormen. Net zoals wanneer je door een hele sterke lens naar een voorwerp kijkt. Een rond sterrenstelsel kan bijvoorbeeld een beetje worden uitgerekt zodat het er uitziet als een ovaal.

Als de lens héél zwaar is, kan het licht zelfs zo sterk afbuigen dat één object meerdere keren aan de sterrenhemel verschijnt. Zo ontstaat bijvoorbeeld het Einsteinkruis, een quasar die door de kromming van de ruimte niet één, maar vier keer te zien is! “Het leuke is dat je door die zwaartekrachtslenzen de kromming van de ruimtetijd met eigen ogen kunt zien,” aldus Leon Koopmans. Met het blote oog zijn dit soort objecten helaas niet waar te nemen, maar met een telescoop kun je ze wél zien.

100.000 nieuwe lenzen

Leon Koopmans is op zoek naar zulke zwaartekrachtslenzen. Als Sherlock Holmes speurt hij het heelal af. Tot nu toe heeft hij er een paar honderd gevonden. Op dit moment wordt er echter een nieuwe telescoop gebouwd in Australië, die in 2020 af moet zijn. Koopmans denkt daarmee wel 100.000 zwaartekrachtslenzen te kunnen vinden.

Zwaartekrachtslenzen zijn niet alleen een leuke gimmick, maar geven je ook informatie over het object dat voor de lenswerking zorgt. Zo kun je bijvoorbeeld indirect de donkere materie in een sterrenstelsel ‘zien’. Aan de hand van de vorm van de lens, kun je bepalen of die donkere materie een egaal veld vormt of is samengeklonterd.

Wetenschappers denken dat de donkere materie is samengeklonterd. Koopmans is op zoek naar een speciaal soort lensvorm die dat bevestigt. Maar het liefst zou hij die lenzen níet vinden. ‘Dat klinkt misschien gek, maar als ik ze níet vindt, betekent dat dat het model van donkere materie niet klopt. Dan moeten we dus een nieuw model bedenken.’

Meer voorbeelden van zwaartekrachtslenzen zijn hier en hier te vinden.

Tags: Natuurkunde, Beta

Reacties

Reacties laden...