Skip to ContentSkip to Navigation
OnderwijsStudievoorlichtingMeer keuzeactiviteitenScholierenacademie
Header image Blog: Dit is wetenschap

Nobelprijs voor ‘moleculenbouwer’

Datum:06 oktober 2016
Ben Feringa vlak na de bekendmaking, buiten zijn kantoor (Foto: Wim Kruizinga)
Ben Feringa vlak na de bekendmaking, buiten zijn kantoor (Foto: Wim Kruizinga)

Groningen was gisteren even het centrum van Nederland. Want Ben Feringa, hoogleraar organische chemie aan de RUG, bleek één van de drie winnaars van de Nobelprijs voor chemie van dit jaar.

Een kwartier na de bekendmaking staat de gang op de tweede verdieping voor het kantoor van Feringa propvol. Zijn hele afdeling lijkt er te zijn, en de meesten hebben een brede grijns op hun gezicht. Vanaf vandaag werken zij in het lab van een Nobelprijswinnaar.

Ben Feringa krijgt de belangrijkste wetenschapsprijs ter wereld voor zijn werk aan moleculaire motoren. Hij maakt motortjes die bestaan uit één molecuul en amper een miljoenste millimeter groot zijn. Feringa werkt met organische moleculen, opgebouwd uit een skelet van vooral koolstof. Dit atoom geeft moleculen veel flexibiliteit.

‘Ik ben een moleculenbouwer’, vertelt Feringa. ‘Ik probeer slimme moleculen te maken. Op zich is een bewegend molecuul maken niet zo moeilijk, maar het gaat erom dat je het kunt bestúren, dat je controle hebt over wat er gebeurt.’ In 1999 wist hij een molecuul te maken dat als een molentje ronddraaide, aangedreven door licht. Later bouwde hij met vier van die motormoleculen een heus ‘moleculair autootje met vierwielaandrijving’.

De natuur zit vol met motortjes, ze drijven belangrijke processen in de cel aan. Allereest wil Feringa weten hoe die werken. Hij verwijst naar een uitspraak van de natuurkundige Richard Feynman: wat ik niet kan maken, kan ik niet begrijpen. ‘Net als Feynman geloof ik dat de beste manier om dat begrip te krijgen is door ze zelf te bouwen.’ Ook al duurt dat vele jaren.

Maar de motortjes kunnen ook iets nuttigs doen. En misschien op een heel andere manier dan motortjes in een cel. ‘We hebben nu prima vliegtuigen, maar die lijken in niets op een duif.’ De manier van vliegen is anders, het eindresultaat is gelijk. Feringa gebruikt nog een vliegtuigvoorbeeld: ‘Toen de gebroeders Wright ruim honderd jaar gelden hun eerste vlucht maken, zeiden mensen ook: waar is dat nou goed voor? En nu vliegen we in Boeings en Airbussen de wereld rond.’

De moleculaire machines kunnen volgens Feringa nuttig werk gaan verrichten. Zijn eigen motortjes hebben al een piepklein glazen staafje aan het rollen gebracht. ‘Uiteindelijk zou je een slim materiaal kunnen krijgen, waarvan de motortjes de eigenschappen kunnen veranderen. Of robotjes die je injecteert en die in het lichaam zieke cellen opzoeken en daar een geneesmiddel afleveren.’

Het is nog toekomstmuziek, maar Ben Feringa werkt er hard aan die toekomst werkelijkheid te maken. Daarbij is de hulp van studenten en promovendi onmisbaar. Eén van de eerste dingen die hij deed toen hij het heuglijke nieuws uit Stockholm kreeg, was zijn promovendi en medewerkers te bedanken voor al hun inzet.

De Nobelprijzen worden op 10 december uitgereikt in Stockholm. Feringa deelt de prijs (een geldbedrag van ongeveer 830.000 euro) met Jean-Pierre Sauvage, University of Strasbourg, Frankrijk en Sir J. Fraser Stoddart, Northwestern University, Evanston, VS.

Dit is een extra blog naar aanleiding van de Nobelprijzen. De Scholierenacademie/ScienceLinX feliciteert Ben Feringa van harte met zijn prijs!

Tags: Scheikunde, Beta

Reacties

Reacties laden...