Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaVideo's van de RUGAdams AppelArchief

44-Hekserij in Groningen en Drenthe

Aflevering nr 44

Uitgezonden: 2 en 3 november 2002


Bekijk de uitzending (wmv formaat)

Nergens zijn in de zestiende eeuw in Nederland zoveel heksen ter dood gebracht als in de provincie Groningen, dat een heksenbolwerk was. Ook mannen, zelfs kinderen moesten eraan geloven en niet alleen armen. Soms zat er een ordinaire machtsstrijd achter de beschuldiging van toverij. Na 1600 richtte de bestrijding zich juist op mensen die onttoverden: duiveluitdrijvers bijvoorbeeld. Ter dood-veroordelingen waren in Drenthe al nauwelijks aan de orde en voortaan ook in Groningen verleden tijd. In de achttiende eeuw geloofden staat, kerk en geleerden niet meer in hekserij en bestreed men slechts het bijgeloof. Van de brandstapels was de heks door de eeuwen heen teruggedrongen tot in sprookjes en volksverhalen. In de negentiende eeuw ontstond een folkloristische en later wetenschappelijke belangstelling voor die volksverhalen, die bijvoorbeeld door de gebroeders Grimm werden opgetekend. Dr. Jurjen van der Kooi bestudeerde de geschiedenis van hekserij, waartoe hij zulke volksverhalen analyseerde. Hij vertelt in Adams Appel over de geschiedenis van hekserij. In de twintigste eeuw was er een revival van de hekserij. Rond 1920 bedacht de feministische egyptologe Margareth Murray dat de heksen welwillende genezeressen moesten zijn geweest die door de eeuwen heen een pré-Christelijke vruchtbaarheidscultus in stand hadden weten te houden. Zij publiceerde daar twee boeken over, die volgens Van der Kooi volstrekt niet op historische feiten berustten. Wel haalde Murray de heks voor het eerst uit duivelse sferen. Dat trok de belangstelling van occultisten. In 1954 werd een complete wicca-religie geformuleerd door de Britse mannenheks Gerald Gardner. Hij formuleerde onder andere rituelen waarbij (liefst vrouwelijke) heksen naakt rond een boom dansten. Veel moderne heksen doen dat niet en sommige menen dat Gardner een ouwe viezerik was. Zij houden zich verre van zijn religie en gaan hun eigen gang. Sinds de jaren ‘70 is hekserij sterk in opkomst, zowel bij wicca’s als bij individuele heksen. Allen claimen in navolging van Murray dat ze de oude kennis van geneeskrachtige kruiden en magie van pré-Christelijke natuurgodsdiensten nieuw leven inblazen en uit de vergetelheid redden. Er zijn zelfs zogenoemde erfheksen die hun occulte kennis van grootmoeder hebben gekregen, wat dan eeuwen terug zou gaan. In Adams Appel vertelt de Drentse Diane Whiteshadow over haar heks-zijn.

Programmamaker Koen de Koning
Columnist Stefan Nieuwenhuis
Redactie Willem Peter Meeuwissen en Koos Dijksterhuis
Hoofdredactie Fenneke Colstee
Gasten Dr. Jurjen van der Kooi, Letteren, Rijksuniversiteit Groningen en mw.Diane Whiteshadow, heks.
Informatie Fenneke Colstee
Links

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:06