Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsNieuws en agendaVideo's van de RUGAdams AppelArchief

04. Spel

Adams Appel 7 mei 2009

Samenvatting

Wat heeft wetenschap aan spel?

Spelletjes zijn leuk of gezellig, en spelen is per definitie het tegenovergestelde van serieus bezig zijn. Wat zouden wetenschappers dan kunnen leren van spel? Het antwoord: heel veel. Cognitiewetenschapper dr. Hedderik van Rijn bestudeert hoe mensen zich gedragen tijdens het spel Set. Filosoof dr. Barteld Kooi laat zien dat ook de werkelijkheid een spel is. Ingenieur Ward van der Houwen pleit voor meer speelsheid in de wetenschap.

Inhoudsopgave

Leren van spelen
verdelen met behulp van de speltheorie
Eureka!

Wetenschappers in deze Adams Appel
Andere aspecten van spel


Leren van spelen

spelend leren

Al doende leert men. Dat geldt zeker in de echte wereld maar leren in spelsituaties is minstens zo effectief. Daar komt nog bij dat falen tijdens een spelletje minder ernstige consequenties heeft dan soms in de echte wereld.
Ook wetenschappers houden zich graag bezig met spelletjes. Sinds de komst van de computer is er een heuse ‘wapenwedloop’ ontstaan tussen wetenschappers. Wie kan de slimste computer ontwikkelen? Zo’n vijftig jaar geleden zijn programmeurs begonnen met computers spelletjes leren spelen. Dit is bijzonder nuttig omdat je de computer in een beperkte wereld kan laten functioneren. Zo hoeft hij niet de zwaartekrachtwet te kennen om een schaakstuk op te tillen en te verplaatsen. Hij hoeft zich alleen te focussen op de regels.
Stap voor stap proberen wetenschappers computers zo steeds intelligenter te maken. Eerst moet dat ding maar eens leren schaken, als hij dat kan, zien ze wel weer verder. Inmiddels zijn ze zo ver dat computers, net als mensen, spelletjes kunnen leren. Dat betekent dat ze niet van meet af aan goed zijn in een spel, maar er steeds beter in worden. Ze programmeren als het ware zichzelf en houden ook rekening met het niveau van de tegenspeler. Dat is voor de gemiddelde menselijke tegenstander wel zo leuk. Want als je steeds genadeloos overwonnen wordt door een computer ben je waarschijnlijk minder gemotiveerd om het spel beter te leren.
Onderzoekers van de afdeling Kunstmatige Intelligentie aan de RUG hebben zo’n spelletje voor de computer ontwikkeld, namelijk SET! Je kan SET! spelen tegen een computer die steeds net zo goed is als jij. Je bent dan gemotiveerd om steeds net iets beter te worden.
Onzinnig? Nee, zeker niet. De manier waarop dit programma leert kan gekopieerd worden naar andere programma’s. Deze kunnen dan mensen helpen een taal te leren, of wiskunde. Zo kan men al doende, zelfstandig en spelenderwijs veel effectiever leren dan voorheen.

Meer informatie

Adams Appel: Computerspel probeert jonge kinderen efficiënt leergedrag bij te brengen


Verdelen met behulp van de speltheorie

een taart verdelen

Eerlijk delen is voor veel mensen vreselijk moeilijk, en terecht. Mensen willen vaak het beste voor zichzelf of er ten minste niet op achteruit gaan. Dat verdelen een opgave is, blijkt al snel bij echtscheidingen of als er land moet worden verdeeld na een oorlog. Wetenschappers proberen al jaren een oplossing te vinden voor dit probleem en dat lukt ze aardig door te beginnen bij een simpeler probleem.
Het verdelen van een pudding is in gezinnen met kinderen soms een hele opgave. Elke ‘speler’ wil namelijk het grootste stuk. Een oplossing die veel ouders hanteren is dat de één mag snijden en de ander als eerste kiezen. Maar wat te doen als je meer dan twee kinderen hebt?
De oplossing die speltheoretici hiervoor hebben bedacht is het ‘bewegende mes’. Een van de kinderen hanteert twee of meer messen, afhankelijk van het aantal kinderen. Vanaf elke zijde van de pudding beweegt hij deze steeds verder naar het midden. Elk kind mag op ieder moment stop zeggen als de verdeling in zijn ogen eerlijk is. Dit kan ertoe leiden dat het midden van de pudding wordt weggegooid.
Bij de eerste manier van verdelen kan de ene ‘speler’ rekening houden met de ander. Stel dat de verdeler weet dat zijn broer of zus dol is op marsepein, dan kan hij een stuk met veel marsepein kleiner afsnijden en toch verwachten zijn ‘tegenspeler’ dit stuk zal kiezen.
Dit soort principes zijn ook toe te passen op belangrijkere zaken dan pudding. Het meest recente voorbeeld is de verdeling van Berlijn na de tweede wereldoorlog. Natuurlijk is dit een stuk ingewikkelder dan pudding verdelen maar door rekening te houden met de wensen van een ander kan een bepaalde partij oneerlijk veel voordeel halen. Dat hoewel de ander ook vindt dat hij voordelig uit is. Dat is dan eerlijk verdeeld.

Meer informatie

Het bepalen van een strategie voor het spelletje kwartetten


Eureka!

Archimedes in bad
Archimedes in bad

Veel grote wetenschappelijke ontdekkingen worden per ongeluk gedaan. Een wetenschapper moet dan wel openstaan voor deze ontdekking. Spelen kan onderzoekers helpen meer open te staan voor onverwachte ingevingen.
Een van de oudste en bekendste ontdekkingen die per ongeluk werd gedaan is de wet van Archimedes. Deze wet werd niet bedacht in een lab door experimenten of een zeer intensieve literatuurstudie. Nee, Archimedes deed zijn grote ontdekking in bad. Hij zag dat door zijn eigen gewicht het water steeg en bedacht dat dit voor verschillende materialen anders moest zijn.
Nog een ontdekking die per ongeluk werd gedaan is die van post-it’s. Deze (vaak) gele briefjes kan je overal opplakken en zonder iets te beschadigen weer weghalen. De ontdekker van de lijm die gebruikt wordt bij post-it’s was eigenlijk op zoek naar een superlijm. Een lijm zo krachtig, dat alle andere lijmen overbodig zouden worden. De teleurstelling was dan ook groot toen hij de bijzonder zwakke lijm van de gele briefjes maakte. Jarenlang werd er niks gedaan met deze ontdekking.
Een collega die in een koortje zong, had problemen met het markeren van de pagina’s van de muziekstukken. Hij kon dit niet doen zonder ze te beschadigen. Plots moest hij denken aan die slechte lijm die jaren geleden bedacht was en die je kon verwijderen zonder iets te beschadigen. De post-it’s waren geboren. De gele briefjes zijn tegenwoordig wel in elk kantoor te vinden.
Vaak zitten wetenschappers zich op een lab erg te focussen op hun onderwerp waardoor ze misschien wel briljante ontdekkingen over het hoofd zien. Het zien, voelen, proeven, meemaken van hele andere ervaringen kan net dat beetje extra geven om toch in te zien dat bijvoorbeeld Viagra veel meer is dan hartmedicijn of dat een petrischaaltje met schimmels wel iets heel bijzonders laat zien. Spelen kan de wetenschap dus zeker ten goede komen!


Wetenschappers in deze Adams Appel

dr. D.H. (Hedderik) van Rijn

Hedderik van Rijn is assistent hoogleraar bij de afdeling psychologische verrichtingenleer en ergonomie. Ook houdt hij zich bezig met kunstmatige intelligentie.
Hij is in 1992 als één van de eerste studenten Cognitiewetenschap in Nijmegen begonnen. Hij heeft een experimenteel afstudeeronderzoek gedaan naar het lezen van woorden. Daarna is hij gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij computationele modellen van inductief leren heeft gemaakt en ook van cognitieve ontwikkeling bij kinderen en van het geheugen. Tijdens zijn postdoc project in de Verenigde Staten heeft hij zich beperkt tot één onderwerp: het semantisch geheugen. Maar sinds hij universitair docent cognitief modelleren is geworden aan de RUG zoekt hij weer de breedheid op en maakt hij bijvoorbeeld modellen van hoe mensen tijd inschatten of hoe we het alfabet representeren.

Meer over Hedderik van Rijn

Homepage Hedderik van Rijn

dr. B.P. (Barteld) Kooi

Barteld Kooi is universitair docent bij de vakgroep theoretische filosofie. hij heeft filosofie gestudeerd in Groningen en is afgestudeerd bij Erik Krabbe en Rineke Verbrugge op een scriptie over het Monty Hall Dilemma. Zijn proefschrift over probabilistische dynamische epistemische logica heeft hij in 2003 afgerond. Na zijn promotie heeft hij als postdoc bij de Faculteit der Wijsbegeerte gewerkt waar hij onderzoek heeft gedaan naar dynamische epistemische logica en verwante onderwerpen. Vanaf september 2008 is hij universitair docent op het gebied van de logica en werkt hij door aan het onderzoek waar hij zich als postdoc mee bezig hield.

ir. E.B. (Ward) van der Houwen

Ward van der Houwen is als biomedisch technoloog werkzaam bij de afdeling biomaterialen van het UMCG (Universitair Medisch Centrum Groningen). Hier werkt hij onder andere aan stemprotheses voor mensen met een tracheostoma.


Andere aspecten van spel

Onderzoeker Hedderik van Rijn van de onderzoeksgroep "Cognitive Modeling" van de afdeling KI van de RUG werkt samen met student/junior onderzoeker Chris Janssen aan een computerspel dat sociale situaties nabootst. Het spel geeft jongeren de kans gratis en vrijblijvend zichzelf te trainen in het omgaan met lastige sociale situaties, zoals pesten op school, problemen thuis of de omgang met depressieve familieleden.

Voor een klein land, doet Nederland het lang niet gek op de Olympische Spelen in Athene. Roeien, zwemmen, fietsen, hockey; in veel takken van sport zijn ‘onze’ atleten vertegenwoordigd. Maar, zo luidt een sportwet, het kan altijd beter. Behalve training, concentratie en talent van de individuele sporters, kan ook de wetenschap een belangrijke rol spelen in de medailleoogst, vindt bewegingswetenschapper Koen Lemmink: ‘Want een nieuw soort spelinzicht is de sleutel voor toekomstig Olympisch succes in teamsporten.’

9 Master-studenten Nederlandse Taal en Cultuur voerden onder leiding van hun docent Jan Berenst hun onderzoekscollege Taalvaardigheidsonderwijs uit op de peuterspeelzalen in de gemeente Veendam. Ze onderzochten daar wat er op de speelzalen gedaan wordt aan taalstimulering.

Het 'management game' is een grootschalig spel dat dient als vak voor derdejaars studenten bedrijfskunde. In dit spel leren ze een bedrijf te leiden.

In de Bernoulliborg van de RUG kun je met je klas en docent de opstellingen en proefjes van Science LinX bezoeken - of je kunt info vinden en games doen op de website. Zo kun je spelenderwijs kennismaken met natuurwetenschappen en technologie, en het onderzoek van de bètastudies van de RUG.

Laatst gewijzigd:25 oktober 2017 15:18