Goodbye, DDR!

In 1989 viel de Berlijnse Muur en een jaar later werd Duitsland na ruim veertig jaar herenigd. Dit noemen we de Wende. De Wende heeft veranderingen in de levens van veel mensen veroorzaakt, vooral natuurlijk in Oost-Duitsland. Het hele systeem werd afgebroken, het leek even alsof de ‘vrijheid’ had gewonnen, de bevolking voelde dat men invloed had en omwentelingen tot stand kon brengen. Maar niet alles was rozengeur en maneschijn: niets was meer hetzelfde, veel zekerheden en gewoontes verdwenen na de Wende, talloze mensen verloren hun baan en hun vertrouwde omgeving. 

 

 

Wendeliteratur

 Nogal logisch dat zulke grote veranderingen in boeken werden en worden verwerkt, waardoor het genre Wendeliteratur ontstond. Men schreef gedichten die de gebeurtenissen op een subjectieve manier weergaven. Schrijvers zoals Günter Grass vertelden in politiek-programmatische teksten hoe het volgens hen in Duitsland verder moest. Ook in veel romans werden algemeen menselijke verhalen geschilderd met de omwentelingen als achtergrond.

Dit is een mooi onderwerp voor je profielwerkstuk: Wendeliteratur. Je kunt er allerlei kanten mee uit: je kunt het fenomeen in kaart brengen, definiëren wat het inhoudt en bijvoorbeeld nagaan waarom allerlei mensen van mening zijn dat dè Wenderoman er nog steeds niet is. Als je je liever met de literatuur zelf bezighoudt, kun je bijvoorbeeld één tekst kiezen en bekijken wat hem tot Wendeliteratur maakt, wat er wordt gezegd over de DDR en de veranderde maatschappij na 1989, of hoe zaken als onzekerheid en vrijheid erin worden verbeeld. 

 

Voorbeelden van Wendeliteratur

- Thomas Brussig: Helden wie wir (over de val van de muur), Wie es leuchtet (over 1989 en 1990);

- Claudia Rusch: Mijn vrije Duitse jeugd (over opgroeien in de DDR);

- Julia Franck: Kampvuur (over vluchten uit de DDR);

- Monika Maron: Stille Zeile Sechs (over geschiedschrijving en de Wende);

- Christa Wolf: Was bleibt (over leven in de DDR);

- Erich Loest, Nikolaikirche (over de aanloop naar de Wende).

 

 

Terug naar de DRR?

Toen de DDR ophield te bestaan kregen de inwoners van het voormalige Oost-Duitsland er veel vrijheden bij. Zo mochten ze stemmen en vrij naar het buitenland reizen. Maar er kwam ook veel werkloosheid. Tot op de dag van vandaag is de werkloosheid in het oosten van Duitsland veel hoger dan in het westen. Sommige mensen roepen zelfs dat de muur maar weer terug moet, zodat iedereen kan werken. Nu zal dat er wel nooit van komen, maar feit is wel dat er nu wel eens met een gevoel van heimwee aan de 'good old DDR' terug wordt gedacht. Dit wordt ostalgie genoemd. Iedereen was immers gelijk in de socialistische republiek. Deze DDR-nostalgie uit zich op verschillende manieren. Zo kun je in souvenirwinkeltjes typische DDR-produkten kopen. Waarom verlangen mensen terug naar de tijd van het socialistische regime? En waar verlangen ze dan precies naar terug en waarnaar niet? En waar uit zich dit verlangen in? Allemaal vragen die interessant zijn voor een profielwerkstuk!

 

 

 

In de film Goodbye, Lenin! raakt een fanatieke aanhangster van de DDR  in coma. Vlak daarna is de Wende. Als de vrouw ontwaakt, zeggen de artsen tegen haar kinderen dat ze de vrouw moeten ontzien, ze heeft een zwak hart. De kinderen besluiten net te doen alsof de DDR nog steeds bestaat. Dit levert hilarische taferelen op en bovendien inzicht in dit thema.

 

 

Vragen?

Heb jij nog vragen over een van bovenstaande onderwerpen of een andere vraag? Mail dan gerust naar alfasteunpunt@rug.nl.