De Hanze

Hanzedagen

Op het plaatje hierboven zie je het grote aantal steden dat meedeed aan het Hanzeverbond. Om al deze steden op één lijn te krijgen hield men ongeveer eens in de drie jaar een Hanzedag. De Hanzedag was het belangrijkste orgaan van de hanzeatische organisatie. Op een Hanzedag werden de besluiten genomen die de gehele organisatie aangingen. Alle leden werden geacht aanwezig te zijn op de Hanzedagen. Daarnaast schoven vaak ook hoogwaardigheidsbekleders aan.  Koningen en de Duitse keizers stuurden afgevaardigden om op de hoogte te blijven.

Op de Hanzedagen zelf werden zaken besproken die de gehele Hanze aangingen. Men stemde over lidmaatschap, externe vertegenwoordiging, buitenlandse en militaire zaken. Besluiten werden aangenomen of verworpen met een simpele meerderheid (de helft + 1) van de stemmen. Ook werd er gestemd over mogelijke straffen voor leden.  Overtredingen waren bijvoorbeeld handelden met niet Hanseaten (hierdoor kwam het monopolie in gevaar), je niets aantrekken van boycotten of kwaliteitseisen niet nakomen. Als straf trok de Hanzedag privileges in en legde men boetes op. In het ergste geval werden leden ‘verhanst’, wat gewoonweg een intrekking van het lidmaatschap betekende. 

Voor je profielwerkstuk is het interessant uit te zoeken hoe de Hanze bestuurd werd. Hoe effectief waren de Hanzedagen? Misschien kun je parallelen trekken met modernere versies van de Hanze, zoals de Europese Unie. Welke overeenkomsten en verschillen kun je ontdekken? Ook kun je je richten op het economische aspect van de Hanze. Waardoor wist de Hanze zo succesvol te worden? En waarom ging ze uiteindelijk ten onder? 

Scheepsarcheologie en sontollregisters

In 2006 is de Rijksuniversiteit Groningen samen met vier andere instanties het IFMAF project gestart. IFMAF staat  voor International Fieldschool for Maritime Archaeology Flevoland. Binnen dit project wordt onderzoek gedaan naar de 450 scheepswrakken die door de inpoldering van Flevoland zijn gevonden. Een overzicht van deze wrakken vind je op www.verganeschepen.nl . Intussen hebben er meerdere opgravingen plaatsgevonden, onder andere met studenten Archeologie van de RUG. In 2007 leidde dit tot een uitgebreid rapport en in 2009 deden enkele studenten van de nieuw opgerichte afstudeerrichting maritieme archeologie verslag van hun avonturen op een weblog. Op de webiste over vergane schepen zijn een groot aantal gevonden wrakken geindexeerd . Voor je profielwerkstuk kun je een van deze wrakken nader onderzoeken. Kun je met de gegevens op de webiste in de archieven van Lelystad achterhalen wat voor schip dit was? Waar kwam het  vandaan, waar ging het heen, wat vervoerde het, wie voeren ermee, waarom verging het schip? Allemaal spannende vragen voor je profielwerkstuk! Je hoeft je natuurlijk niet per se op Flevoland te richten. Misschien kun je bij jou in de buurt ook wel informatie vinden over vergane schepen. Ga eens een dag naar een archief of museum (bijvoorbeeld het Scheepvaartmuseum in Groningen) bij je in de buurt en kijk of je inspiratie op kunt doen voor je profielwerkstuk!

Een andere interessante bron voor je PWS kunnen de Sonttolregisters zijn. De registers zijn de administratie van de tol die de koning van Denemarken hief over de scheepvaart door de Sont, de zeestraat tussen Zweden en Denemarken. Ze zijn bewaard gebleven voor de periode 1497 tot 1857, toen de tol werd opgeheven.  In de registers zijn bijna 2 miljoen doorvaarten te vinden. Uit deze bronnen kun je achterhalen wat er vervoerd werd over water, waar de schepen vandaan kwamen en waar ze heen gingen. Zo kun je achterhalen hoe de Hanze in de praktijk werkte! Je kunt bijvoorbeeld een jaartal nemen, of twee steden, en onderzoeken wat er zo al vervoerd werd. Welke ontwikkelingen kun je ontdekken? De database is nog niet compleet, maar misschien kun je al interessante ontdekkingen doen. Je kunt bijvoorbeeld zoeken op schippers en thuishavens over het jaar 1760. In combinatie met archiefwerk kun je dan een fantastisch historisch onderzoek produceren!  Veel van de registers zijn nog moeilijk toegankelijk, maar er is wel al onderzoek naar gedaan. Informatie hierover kun je op dezelfde website vinden!

Je eigen stad als Hanzestad

Misschien woon je zelf wel in een Hanzestad. Bekende Hanzesteden in Nederland zijn Groningen, Zwolle en Deventer. Maar er zijn ook andere en kleinere steden die zich aansloten bij het Hanzeverbond. Voor je profielwerkstuk kun je uitzoeken of je eigen stad aangesloten was bij de Hanze en wat dit beketende voor de ontwikkeling van je stad.

In Groningen werd bijvoorbeeld in 1463  het Jacobijnenklooster een officiële Hanzedag gehouden. Misschien kun je in de Groninger Archieven nog informatie vinden over deze dagen, of over andere Hanze gerelateerde gebeurtenissen. In Groningen zelf zie je nog veel sporen van de Hanze. Zo wordt er sinds 2002 weer een Hanzedag georganiseerd, is er een Hanzehuis waar je producten uit (vroegere) Hanzesteden kunt kopen,  en je kunt zelfs een Hanzewandeling lopen!

In het Hanzehuis vind je op alle producten een beschrijving waar het vandaan komt en waarom het in de winkel ligt. Misschien is een deel ervan verzonnen, maar kun jij achterhalen welke producten vroeger ook al verscheept werden naar Groningen (of een andere Hanzestad?). Welke producten werden uitgevoerd en wat namen de schippers mee naar huis? 

In je eigen stad kun je ook zoeken naar sporen van de Hanze. Duik de archieven in en onderzoek waarom je stad zich aansloot en wat voor gevolgen dit had. Reconstrueer welke gebouwen verbonden waren met dit samenwerkingsverband en maak zo je eigen stadswandeling!  

Bouwkunst van de Hanze

Kooplieden die voor de Hanze voeren namen niet alleen handelswaren mee, maar ook kennis, informatie en cultuur. De Hanze heeft dan ook een  belangrijke rol gespeeld in de verspreiding van de artistieke cultuur in Noord-Europa. Zo kwam in de 12e eeuw de gotiek op in Nederland en Noord-Duitsland. De stijl onwikkelde zich verder in Frankrijk en werd tot het begin van de 16e eeuw in geheel Europa toegepast.

In de Hanzesteden floreerde de gotische bouwkunst ook. Twee soorten stenen hadden de overhand: in sommige steden werd gebruikt gemaakt van natuursteen, en in andere van baksteen. De baksteengotiek is bijvoorbeeld vanuit Nederland doorgegeven aan de steden in het oosten. Burgers (vaak kooplieden) hadden hier meer invloed op stadsbesturen dan in andere plaatsen, zodat de baksteengotiek hier zijn intrede kan doen. Het uiterlijk van veel gebouwen is hier door beïnvloed!

Voor je profielwerkstuk kun je uitzoeken of je in je eigen stad sporen kunt vinden van deze uitwisseling van architectonische ideeën. Ook kun je foto's van verschillende hanzesteden vergelijken. In welke gebieden gebruikte men welke stenen? Kun je dit misschien terugvinden in handelsregisters in de archieven van de stad? 
 

Vragen?

Zoals je ziet kun je met de Hanze veel kanten op. Je kunt schrijven over politiek, economie en architectuur. Je kan steden met elkaar vergelijken of op zoek gaan naar de sporen van de Hanze in je eigen stad. Kom je er niet helemaal uit, of heb je hulp nodig bij het maken van je pws over de Hanze, dan kun je ons mailen: alfasteunpunt@rug.nl !