Skip to ContentSkip to Navigation
OnderzoekSustainable Society - linking SSH research to societyColumns 2015

Verder na de vliegramp MH17: eigen veerkracht en psychologische hulp

Jos de Keijzer
Jos de Keijzer

De Vliegramp Oekraïne heeft honderden mensen tegelijk geconfronteerd met het verlies van één of meerdere dierbaren. De bizarre toedracht van de ramp en de complexe nasleep voegen ingrijpende, stressvolle elementen toe aan de aangrijpende persoonlijke verliezen. De ramp heeft honderden levens voor enige of langere tijd ontwricht. Het is van groot belang dat mensen de ruimte krijgen hun verhalen en gevoelens te delen en dat geluisterd wordt naar hun vragen en behoeften.

In de eerste maanden stonden praktische, organisatorische, juridische en financiële vraagstukken op de voorgrond, naast natuurlijk de emotionele reacties . Velen hebben steun uit hun directe eigen omgeving gekregen. Ook de betrokkenheid vanuit de bevolking, regering en het Koninklijk Huis maakte de rouw collectief. We kunnen dat goed: Spontaan naar de A2 lopen en kijken naar de indrukwekkende stoet met rouwauto’s die van Gilze Rijen naar Hilversum rijdt. Stilstaan tijdens een dag van nationale rouw. Samenkomen in de RAI bij de grote herdenkingsbijeenkomst, veel media-aandacht.

Naarmate de praktische en collectieve vraagstukken meer op de achtergrond raken en de directe steun luwt, zal de rouw, de pijn van het verlies, en onomkeerbare gevolgen steeds meer onderscheidend worden tussen personen met en zonder een persoonlijk verlies.

Veerkracht
In Nederland worden de nabestaanden van de MH17 opgevangen door casemanagers van Slachtofferhulp Nederland. Zij geven, samen met de familierechercheurs, informatie over de ramp, zoals het terugvinden van stoffelijke resten, verzekeringskwesties en anderen. Ze geven geen therapie, maar houden de nabestaanden in de gaten: ‘watchful waiting’. In de eerste fase ligt het accent op de eigen veerkracht. Op grond van eerder onderzoek bij diverse groepen nabestaanden kan worden verwacht dat de meeste nabestaanden emotioneel goed zullen herstellen. Voor hen zal het verdriet weliswaar nooit helemaal verdwijnen en het leven anders zijn dan voor 17 juli 2014, maar zij zullen goed in staat zijn met hun verdriet te leren leven en betekenisvolle activiteiten voort te zetten.

Een minderheid ontwikkelt op termijn mogelijk emotionele problemen. Voor deze groep kunnen psychologische interventies helpen gericht op de belemmeringen voor de verwerking, zoals extreem negatieve gedachten, angsten om het verlies onder ogen te zien, en onvermogen zich te richten op overgebleven vervullende activiteiten, waaronder werk, en zorg voor kinderen. Deze interventies zijn ingebed in een contact waarin ruimte is het verhaal van het persoonlijke verlies te vertellen, waarin oog is voor de diversiteit van gevoelens en reacties die kunnen spelen, de rouw, posttraumatische herbelevingen, reddeloosheid, en mogelijke schuldgevoelens en boosheid.

Na een ingrijpend verlies vinden vele nabestaanden de stap naar psychologische hulp groot. Er is sprake van een behandelkloof: nabestaanden met ‘complexe rouw’ vinden het moeilijk om professionele hulp te zoeken. Deze kloof is veel groter dan bij somatische aandoeningen, zoals diabetes of huidziekten, waarvoor bijna iedereen hulp zoekt. Dat kan komen door de onvoldoende beschikbaarheid en bekendheid van psychologische hulp, maar komt ook voort uit gedachten dat tegenslagen in het leven ondergaan moeten worden en als je er niet zelf bovenop komt, je de rest van je leven maar met de gevolgen moet leren leven.

Ik moet hierbij denken aan mijn tante Sjaan, die haar man verloor in Nederlands grootste treinramp bij Harmelen (1962). Oom Herman was één van de 93 doden. Mijn tante is zolang ik haar gekend hebt in rouw geweest: het was haar lot en de hele familie accepteerde dat Sjaan altijd in rouw was. Ze kon er niet over praten, niet met de familie en zeker niet met een psycholoog. Ik heb de illusie dat als oom Herman in vlucht MH17 had gezeten, ze niet haar verdere leven in de rouw zou zijn gebleven, zeker gezien de collectieve rouw die Nederland afgelopen zomer overviel. Die collectiviteit was er in 1962 ook, met een Dag van Nationale Rouw op de dag dat de slachtoffers begraven werden. Maar daarna werd het stil, van overheidswege en van de kant van familie en vrienden. Pas enkele jaren geleden, precies 50 jaar na de ramp is een gedenkmonument geplaatst.

Nu zijn de voorbereidingen voor een MH17-monument in een gevorderd stadium, laten we hopen dat het een voorteken is dat het niet stil gaat worden voor de nabestaanden van de MH17 vliegramp.

Over de columnist
Jos de Keijser is bijzonder hoogleraar Complexe rouw aan de RUG. Hij is betrokken bij het onderzoek naar de psychologische gevolgen van de MH17 ramp. Meer info: www.josdekeijser.nl

Laatst gewijzigd:09 januari 2015 11:52