Skip to ContentSkip to Navigation
ActueelNieuwsberichten

Dr. Laura Batstra: ‘Een terughoudende benadering als tegenwicht voor DSM-5’

De nieuwe ‘bijbel’ voor psychiaters, DSM-5, zou wel eens de laatste kunnen zijn. Het beschrijven van psychische syndromen, op zich nuttig, is te ver doorgeschoten. Dat zegt Laura Batstra, onderzoeker bij de afdeling Orthopedagogiek van de Rijksuniversiteit Groningen. Zij pleit voor een voorzichtige en terughoudende benadering als stepped diagnosis , een model dat Batstra opstelde met Allen Frances, de voorzitter van de DSM-IV.

Laura Batstra
Laura Batstra

‘Het idee achter de DSM (diagnostic and statistical manual of mental disorders) is goed: de communicatie over psychische stoornissen tussen professionals verbeteren. Dat gebeurde vanaf de derde versie van de DSM (1980) door voor elk psychiatrisch syndroom criteria op te stellen. Dan weten professionals als ze bijvoorbeeld praten over sociale angst over welk soort problemen ze het hebben. Maar helaas zijn de criteria steeds meer een eigen leven gaan leiden. Je krijgt nu bijvoorbeeld een behandeling alleen vergoed wanneer je voldoet aan de criteria van een DSM-hokje.’

Beschrijving van problematisch gedrag

‘Wat vaak vergeten wordt, is dat een DSM-label, bijvoorbeeld ADHD, een beschrijving geeft van een bepaald type problematisch gedrag. Het is niet de vaststelling van een ziekte, zoals je bijvoorbeeld diabetes met een test kunt aantonen. Van de ongeveer driehonderd syndromen in de DSM is er geen enkele waarbij er een lichamelijke oorzaak is gevonden, ondanks het feit dat er vanaf 1980 ontzettend veel geld en onderzoektijd aan is besteed.’

Sociale factoren

‘Tot nu toe kunnen we in de praktijk bar weinig met de uitkomsten van hersenonderzoek. Tegelijk is al lang bekend dat sociale factoren als armoede, achterstand en werkeloosheid grote risicofactoren zijn voor allerhande klachten, en dat psychische problemen opknappen als we mensen in een gunstigere omgeving plaatsen.

Wat mij betreft zou er meer geld mogen gaan naar de bestrijding van armoede en werkeloosheid. Dat zit er voorlopig niet in, integendeel, er moet bezuinigd worden en steeds meer mensen zitten zonder geld en werk. Psychische klachten zullen toenemen en de vraag naar zorg ook. Dat combineert lastig met het ‘demedicaliseringsbeleid’ van de Nederlandse overheid, die juist streeft naar minder etiketten.’

Stigmatiserend en onnodig

‘Een DSM-classificatie is duur, stigmatiserend en meestal onnodig voor psychologische of (ortho)pedagogische hulp. Niet zelden zijn psychische klachten een signaal dat iemand zijn leven anders moet inrichten, bijvoorbeeld meer rust nemen, of bepaalde vaardigheden aan moet leren zoals assertiviteit. Psychologen en pedagogen zijn erin gespecialiseerd om deze onderliggende factoren boven tafel te krijgen en cliënten (of hun ouders) te ondersteunen bij het zelf realiseren van veranderingen in hun leven.’

Nieuw model: stepped diagnosis

‘Samen met de voorzitter van de DSM-IV, Allen Frances, heb ik een model opgesteld om overdiagnostiek te voorkomen zonder onderbehandeling te riskeren. Deze stepped diagnosis is inmiddels omarmd door het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). Het model houdt in dat de zorgverlener vóór het stellen van een DSM-diagnose een aantal stappen doorloopt; normaliseren (is het gedrag of gevoel een logische reactie op de omstandigheden?), watchful waiting (wat kan de tijd doen?), indien nodig een minimale interventie (zoals e-health) of een zwaardere interventie (korte therapie), en ten slotte, als klachten en disfunctioneren aanhouden, doorverwijzen naar specialistische hulp (voor DSM-classificatie en eventueel medicatie).’

Maatschappelijke weerstand

‘Een voorzichtige en terughoudende benadering als stepped diagnosis kan tegenwicht bieden aan de vorige maand uitgekomen DSM-5, die opnieuw meer menselijke gedragingen en emoties onder de noemer stoornis laat vallen. Driftbuien bij kinderen (DSM-5: Disruptive Mood Dysregulation Disorder) en vergeetachtigheid bij ouderen (DSM-5: Minor Neurocognitive Dysfunction) zijn nu bijvoorbeeld stoornissen. De weerstand tegen het medicaliseren van nog meer menselijkheden is echter groeiend, de maatschappij komt in opstand. Ik betwijfel dan ook of de DSM-5 op grote schaal gebruikt gaat worden. Het zou goed kunnen dat dit de laatste editie is.’

Curriculum Vitae

Laura Batstra (1973) studeerde in 1997 cum laude af in de psychologie. Ze werkte in het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en vanaf 2006 als behandelend psycholoog in een instelling voor Kinder- en Jeugd Psychiatrie. Sinds juni 2010 werkt Batstra als onderzoeker en docent bij de afdeling Orthopedagogiek van de Rijksuniversiteit Groningen.

Meer informatie

Laatst gewijzigd:04 juli 2014 21:37
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws