Skip to ContentSkip to Navigation
Over onsActueelNieuwsberichten

Prof.dr. Maarten Postma: ‘Nederland moet duidelijke grenzen vaststellen voor kosteneffectiviteit medische behandelingen’

16 januari 2013

Het belang van kosteneffectiviteit in de geneeskunde neemt toe, maar Nederland kent geen ‘afkappunt’ dat bepaalt hoeveel een gewonnen levensjaar mag kosten. Maarten Postma, hoogleraar farmaco-economie aan de Rijksuniversiteit Groningen, pleit voor meer helderheid.

‘In Groot-Brittannië is het duidelijk geregeld: beneden de 30.000 pond per gewonnen levensjaar is een behandeling kosteneffectief ofwel doelmatig, daarboven niet. Het gaat dan overigens om ‘quality adjusted life years’; dat zijn levensjaren vermenigvuldigd met de kwaliteit van die levensjaren. In Nederland moeten farmaceutische bedrijven wel aantonen dat hun nieuwe geneesmiddelen behalve werkzaam en veilig ook kosteneffectief zijn, maar er bestaat in ons land geen afkappunt. Niemand wil zijn handen branden aan zo’n heldere grens en dat levert een raar systeem op.’

Maarten Postma
Maarten Postma

Rituele dans

‘Het College voor Zorgverzekeringen, dat adviseert over de vergoedingen van geneesmiddelen, eist een analyse van de kosteneffectiviteit bij een vergoedingsaanvraag. Die analyse moet zijn uitgevoerd volgens specifieke richtlijnen. Doe je die analyse netjes, dan is daarmee de doelmatigheid onderbouwd, al kost het middel bij wijze van spreken een miljoen per gewonnen levensjaar.’

‘Dat is eigenlijk meer een rituele dans rondom de kwaliteit van de economische analyse. Het is feitelijk onzinnig dat fabrikanten zoveel tijd moeten steken in een analyse van de kosteneffectiviteit, terwijl we de uitkomst van die analyse niet helder kunnen interpreteren. Ook voor bijvoorbeeld adviezen van de Gezondheidsraad worden overigens dit soort kosten-effectiviteitsanalyses gemaakt.’

Keuzes onvermijdelijk

‘Natuurlijk is een leven niet in geld uit te drukken. Maar in de praktijk zullen we grenzen moeten kunnen stellen om de zorg betaalbaar te houden, keuzes zijn dus onvermijdelijk. Dat geldt voor de kosten van geneesmiddelen en zeker ook voor andere kostbare sectoren van de gezondheidszorg. Impliciet maken we die keuzes ook, velen hebben een gevoel over waar dat afkappunt ongeveer ligt. Een paar jaar geleden is in Nederland een grens van 80.000 euro voorgesteld, wat internationaal gezien erg hoog is. Zo hanteert België weleens een afkappunt van 50.000 euro en legt de VS de grens bij 50.000 dollar.’

‘Als een middel niet kosteneffectief is, kan het overigens nog steeds in aanmerking komen voor vergoeding. Er zijn altijd uitzonderingen mogelijk, zo’n afkappunt is dus geen wet van Meden en Perzen. Ook in Groot-Brittannië zijn er steeds opnieuw discussies over het afkappunt en bestaan er uitzonderingen, bijvoorbeeld in de oncologie.’

Helderheid

‘Maar het instellen van een afkappunt zal in ieder geval meer helderheid geven over de vraag hoe kosteneffectief een middel precies is. Daar kun je consequenties aan verbinden, bijvoorbeeld door aan een middel dat minder kosteneffectief is, zwaardere eisen te stellen wat betreft het bewijs van een goede werkzaamheid. Of door als de kosteneffectiviteit heel gunstig is, juist enige coulance te betrachten op andere aspecten. Een beoordeling van nieuwe technologie in de gezondheidszorg (health technology assessment) gaat ten slotte altijd over verschillende aspecten, waar de budgetimpact er allicht ook nog één van is.’

Transparantie

‘Wat precies de gevolgen van een afkappunt zijn voor de beschikbaarheid van geneesmiddelen en de kosten van de zorg, is niet zo eenvoudig te voorspellen, daar is meer onderzoek voor nodig. En voor sommige middelen zal zo’n afkappunt nooit haalbaar zijn. Denk aan geneesmiddelen voor zogenaamde weesziekten, dat zijn zeldzame ziekten met weinig patiënten zoals de ziekte van Pompe of de ziekte van Fabry. Een farmaceutisch bedrijf moet toch de investeringskosten kunnen terugverdienen. Transparantie van de ontwikkelingskosten is dan wel een voorwaarde.’

‘Uiteindelijk zou je eigenlijk die transparantie voor alle geneesmiddelen van een fabrikant willen zien. Veel nieuwe geneesmiddelen die op de markt komen zijn ‘biologicals’, zoals monoclonale antistoffen. Die zijn vaak erg duur, omdat ze moeilijk te maken zijn en grote investeringen vereisen. Dat zou ik graag onderbouwd zien, maar uit concurrentieoverwegingen zijn harde cijfers nauwelijks beschikbaar.’

Breed toepassen

‘Verder is het van groot belang het vereiste van een kosteneffectiviteitsanalyse niet te beperken tot geneesmiddelen, maar in de hele breedte van de gezondheidszorg toe te passen. In een tijd van toenemende vraag is het van groot belang de we de beschikbare middelen optimaal inzetten. Kosteneffectiviteitsanalyse kan ons helpen de moeilijke keuzes te maken die daarbij nodig zijn, maar dan wel consequent toegepast en met goed interpreteerbare uitkomsten.’

Curriculum Vitae

Maarten Postma is hoogleraar farmaco-economie bij de Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen en heeft een nevenbenoeming bij het UMCG. Hij is een expert op het gebied van de economische aspecten van geneesmiddelen (ontwikkeling, gebruik en kosteneffectiviteit). Zijn onderzoek maakt deel uit van het onderzoeksinstituut GRIP (Groningen Research Institute of Pharmacy). Postma was lid van een aantal relevante adviescommissies, waaronder de Commissie Farmaceutische Hulp (advisering over vergoeding van geneesmiddelen) en een aantal commissies van de Gezondheidsraad (waaronder Vaccinatiestrategieën in de 21e eeuw).

Laatst gewijzigd:15 september 2017 15:10
printOok beschikbaar in het: English

Meer nieuws

  • 22 november 2017

    Toenemende verantwoordingsdruk serieuze stressor voor deel medisch specialisten

    Een deel van de medisch specialisten ervaart het risico op een potentiële aanklacht als stressor in het werk. De noodzaak om professionele verantwoording af te leggen wordt erkend, maar genereert ook druk. Het huidige verantwoordingssysteem werkt daardoor...

  • 20 november 2017

    Video: Religie en geweld

    In dit tweede deel van de videoreeks Mythbusting Religion & Conflict spreekt dr. Joram Tarusarira met Naomi O’Leary over religie, geweld en vrede. Joram Tarusarira werkt bij de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap als assistent professor...

  • 15 november 2017

    RUG beste brede klassieke universiteit van Nederland

    Tien bacheloropleidingen aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) krijgen dit jaar van de Keuzegids Nederlandse Universiteiten het kwaliteitszegel Topopleiding. In de lijst van Beste Universiteiten staat de universiteit van het Noorden in de categorie...