Skip to ContentSkip to Navigation
founded in 1614  -  top 100 university

Denken aan een ander stimuleert goed gedrag

18 maart 2008

Stel, je loopt alleen in het park en hebt net een blikje fris leeggedronken. Een afvalbak is in geen velden of wegen te bekennen. Net wanneer je overweegt het blikje in de struiken te gooien, bedenk je dat je moeder dit niet goed zou vinden. Grote kans dat je besluit toch maar even verder te zoeken. Zelfs wanneer er geen andere mensen in de buurt zijn, kunnen wij ons verplicht voelen normen na te leven. Alleen een gedachte aan bijvoorbeeld ouders of partner is al genoeg om ons te herinneren aan hoe het eigenlijk hoort. Dit blijkt uit onderzoek van Janneke Joly. Zij promoveert 27 maart 2008 bij de Rijksuniversiteit Groningen.

Dat mensen zich in hun gedrag laten beïnvloeden door algemeen aanvaarde sociale normen lijkt voor de hand te liggen, maar toch is dat niet het geval. Ook al kennen mensen de normen, ze houden zich er niet altijd aan. Hoe kan dat? Uit eerder onderzoek is gebleken dat normen vooral gedrag beïnvloeden wanneer ze tijdelijk meer toegankelijk worden gemaakt in het geheugen. Dat gebeurt niet zo maar. Joly concludeert op basis van haar promotieonderzoek dat ons normbesef wordt verhoogd in ‘menselijk gemaakte omgevingen’. Kortom, andere mensen zetten ons ertoe aan op specifieke momenten een bepaalde norm belangrijk te vinden. Dit kan volgens Joly op drie manieren.

Fysieke aanwezigheid

We hebben allemaal geleerd dat je in de bibliotheek stil hoort te zijn. Joly concludeert dat je deze norm belangrijker zult vinden wanneer je in de bibliotheek wordt omringd door andere mensen. Op deze manier bepaalt de fysieke aanwezigheid van deze mensen dat het belang van de norm ‘je bent stil in de bibliotheek’ wordt vergroot. Ook wanneer anderen niet lichamelijk aanwezig zijn, maar hun aanwezigheid verraden door bijvoorbeeld een gedekte tafel in een restaurant, word je aangespoord om de heersende normen na te leven. De herinnering aan de norm ‘met mes en vork eten’ zal sterker bij je naar voren komen wanneer andere mensen aanwezig zijn of lijken te zijn.

De verpersoonlijkte norm

Het is ook mogelijk dat een individueel persoon sterk wordt geassocieerd met één specifieke norm. Een dergelijk ‘normatief symbool’ is bijvoorbeeld Sinterklaas. Wanneer kinderen de mijter of het grote boek van de Sint zien, delen zij meer snoepjes met andere kinderen en vinden zij dat ook fijner om te doen. Een proef die Joly met kleuters uitvoerde, wees uit dat zij de goedheiligman associëren met de ‘ eerlijk delen-norm’. De resultaten van dit deelonderzoek kwamen in november 2006 al uitgebreid in het nieuws.

In gedachten

Verder concludeert Joly dat alleen al ‘mentale representatie’ van onbekende mensen of juist van vrienden of familie het normbesef vergroten. De fysieke aanwezigheid van mensen of de aanwezigheid van de restanten van hun gedrag zijn niet noodzakelijk om normen te benadrukken. Herinneringen aan mensen blijken al voldoende om ze tot normconformerend gedrag te stimuleren. Kortom, wanneer je dénkt aan je moeder, ben je direct al meer geneigd de algemene sociale regels na te leven.

Normassociatie

Ten slotte blijkt uit Joly's onderzoek ook dat mensen normen sterk met elkaar associëren. Wanneer een menselijk gemaakte omgeving een norm naar voren brengt in het geheugen, dan wordt ook het normbesef in het algemeen verhoogd. Dus, wanneer je er in de bibliotheek door de (schijnbare) aanwezigheid van medebezoekers aan wordt herinnerd dat je daar stil hoort te zijn, dan ben je daarna ook bewuster van normen in het algemeen. De kans is groot dat je dan ook andere normen tijdelijk belangrijker gaat vinden. Dit opvallende element blijkt uit alle onderzoeken.

Curriculum Vitae

Janneke Joly (Groenlo, 1977), studeerde sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Haar promotieonderzoek voerde zij uit bij de faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen onder begeleiding van hoogleraar cognitieve sociologie Siegwart Lindenberg en Diederik Stapel, hoogleraar Consumer Science aan de Universiteit van Tilburg. Joly’s onderzoek maakt deel uit van het Breedte Strategie II Project, een samenwerking tussen de afdelingen sociologie en psychologie van de RUG. Vanaf 1 juni 2008 wordt Joly docent gedragswetenschappen en onderzoeker aan de Politieacademie in Zutphen. De titel van haar proefschrift luidt: People on our minds. When humanized contexts activate social norms. /JR

Noot voor de pers

Informatie: Janneke Joly, e-mail j.f.joly@rug.nl

Laatst gewijzigd:04 juli 2014 21:10

Meer nieuws

  • 07 december 2016Uitreiking Nobelprijs aan Ben Feringa

    Op zaterdag 10 december zal professor Ben Feringa de Nobelprijs voor de Scheikunde in ontvangst nemen. De uitreiking vindt plaats in Stockholm, Zweden, en wordt live gestreamd via de RUG-website. Op 10 december vanaf 16.30 uur zal er een link naar de...

  • 07 december 2016'Broerstraat 5 Special' over Nobelprijswinnaar Ben Feringa

    Drie dagen voordat Ben Feringa in Stockholm de Nobelprijs voor Scheikunde in ontvangst neemt, brengt de Rijksuniversiteit Groningen een speciale editie van Broerstraat 5 over hem uit. In deze uitgave van het magazine voor alumni en relaties van de RUG...

  • 06 december 2016Grote NWO-subsidie voor Nederlands-Caribisch onderzoek naar gevolgen van afwezige vaders voor jongeren

    Onderzoekers van de Basiseenheid Jeugdstudies van de Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen, Greetje Timmerman, Tina Kretschmer en Diana van Bergen, en Odette Girigori en Bram Buunk van de Universiteit van Curaçao...