Skip to ContentSkip to Navigation
UniversiteitsbibliotheekOnderdeel van Rijksuniversiteit Groningen

Universiteitsbibliotheek

UniversiteitsbibliotheekOpen access

Vormen van open access

open acces vormen

Er worden drie open accessroutes of -varianten onderscheiden: de gouden, groene en diamanten route (gold, green en diamond open access).

Goud open access

Goud open access houdt in dat het abonnement- of licentiemodel door de uitgever wordt vervangen door een model waarbij een onderzoeker of zijn/haar werkgever zogeheten article processing charges (apc’s) betaalt om een artikel in een tijdschrift gepubliceerd te krijgen. Het artikel is vervolgens wereldwijd voor iedereen gratis online toegankelijk via de website van de uitgever. Het peer-review proces is niet veranderd en wordt op dezelfde manier uitgevoerd. De financiering van apc’s wordt vaak meegenomen in de onderzoeksfinanciering.

Voorbeelden van goud open access tijdschriften zijn de e-journals van BioMed Central, de Public Library of Science (PLOS) en sommige titels van uitgeverij Springer.

Een overzicht van op kwaliteit beoordeelde wetenschappelijke open access tijdschriften is te vinden op: DOAJ: Directory of Open Access Journals.

Goud open access - hybride vorm

Naast de hierboven beschreven variant, bestaat ook een hybride vorm van goud open access. In een hybride tijdschrift zijn sommige artikelen open access. Er moet in dit geval voor open access publicatie door de auteur of zijn/haar werkgever een apc worden betaald. De auteur koopt het artikel vrij waardoor dit gratis beschikbaar komt voor niet-abonnees. De overige artikelen in hetzelfde tijdschrift zijn niet open access beschikbaar. Om toegang tot die artikelen te krijgen, is nog wel een abonnement op het tijdschrift vereist.

Bij veel uitgevers bestaat de optie tot het vrijkopen van het artikel door de auteur al. Met een aantal uitgevers zijn er regelingen met korting op of vrijstelling van de apc’s afgesloten.

Pas op: predatory open access

Helaas bestaan er ook malafide uitgevers die mogelijkheden voor open access publicatie aanbieden. Zij incasseren wel apc’s, maar leveren vervolgens geen peer review of redactionele diensten. Dit misbruik wordt wel ‘predatory open access’ genoemd. Jeffrey Beall, bibliothecaris aan de University of Colorada, heeft zich jarenlang bezig gehouden met het aanleggen van de zogenaamde 'Beall's list'. Deze lijst was tot voor kort te raadplegen op zijn blog, maar is sinds 16 januari 2017 gesloten om onbekende redenen. U kunt nog steeds de lijst met deze dubieuze uitgevers en hun tijdschrifttitels raadplegen als geachiveerde website. Let op: deze wordt nu niet meer van updates voorzien. Advies is om contact met deze uitgevers te vermijden.

Een initiatief/website om wetenschappers te helpen bij het kiezen van een journal: Think. Check. Submit.

Bij twijfel en/of vragen neem contact op met openaccess@rug.nl.

Groen open access

Bij groen open access gaat het om artikelen die gepubliceerd worden in een tijdschrift waarvoor abonnements- of licentiegelden moeten worden betaald. Daarnaast plaatst de auteur een versie van het artikel in een wereldwijd vrij toegankelijk online archief; een ‘repository’.

Uitgevers staan dit doorgaans toe, maar stellen daar soms wel voorwaarden aan. Het kan zijn dat er een embargoperiode van 6 tot 24 maanden geldt. De publicatie kan dan wel direct na acceptatie door het tijdschrift in de repository worden geplaatst, maar de full-text wordt pas getoond na de embargoperiode. Een andere voorwaarde kan zijn dat wel de definitieve peer reviewed versie in een institutionele repository wordt opgenomen, maar zonder de opmaak van de uitgever. Deze versie wordt ook wel de post-print genoemd. Een groeiend aantal uitgevers staat toe dat het artikel geplaatst wordt in een institutionele repository in de vorm van een uitgevers-pdf, dus met de opmaak waarin het artikel uiteindelijk verschijnt in het tijdschrift. Om dergelijke voorwaarden en copyrightregelingen van tijdschriften en uitgevers te checken, zie SHERPA/RoMEO.

Ook de RUG heeft zo’n (institutionele) repository. Artikelen kunnen via Pure hiernaar worden geüpload.

Meer informatie over onderzoeksrepositories.

Diamant open access

Diamant open access ten slotte, verschilt van goud open access in dat de kosten van redactie, peer review, online publicatie, hosting, enzovoorts, worden gedragen door een instituut, fonds of samenwerkingsverbanden daarvan. Genootschappen, universiteiten en andere niet-commerciële instellingen stellen een infrastructuur beschikbaar en het grootste deel van de professionele arbeid wordt geleverd door wetenschappers in hun rol als editor of peer reviewer. De Universiteitsbibliotheek van de RUG ondersteunt deze mogelijkheid door het beschikbaar stellen van het softwarepakket Open Journal Systems.

Laatst gewijzigd:08 augustus 2017 09:43
printOok beschikbaar in het: English
Volg ons opfacebook twitter