Publicaties

Onderzoek

• Andreae, M., V.M. Baaijen, M.Besselse, H.Buis, M.N. Gosen, H. van Hoegee, H.A. Kuiper, A. Kwant, D. Wever en J. Berenst (2006), Spelen met taal, een onderzoek naar taalstimulering op peuterspeelzalen in Veendam, verslag van een onderzoekscollege , maart 2006.

• Bücking, Lilian en Saskia Visser (2006), Meer talen, beter communiceren. Een onderzoek naar informatieverspreiding over meertaligheid, Wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie, Rijksuniversiteit Groningen, oktober 2006.

• Eerde, D. van, Hajer, M. & J. Prenger (2008), Promoting mathematics and language learning in interaction. In: Deen, J., Hajer, M. & T. Koole (eds.). Interaction in two multicultural classrooms. Processes of Inclusion and Exclusion. Amsterdam: Aksant.

• Elbers, E., Hajer, M., Jonkers, M., Koole, T. & J. Prenger (2008), Instructional dialogues: Participation in dyadic interactions in multicultural classrooms. In: Deen, J., Hajer, M. & T. Koole (eds.). Interaction in two multicultural classrooms. Processes of Inclusion and Exclusion. Amsterdam: Aksant.

• Gelder, F.J. van en Visser, S.J. (2005), Van misverstand tot meertaligheid , een onderzoek in het kleuteronderwijs van de stad Groningen, Wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie, Rijksuniversiteit Groningen.

• Hacquebord, H.I., Linthorst, T.R., Stellingwerf, B.P. & M. de Zeeuw (2004), Voortgezet Taalvaardig . Een onderzoek naar tekstbegrip en woordkennis en naar de taalproblemen en taalbehoeften van brugklasleerlingen in het voortgezet onderwijs in het schooljaar 2002 - 2003. Groningen: Etoc.
• Hacquebord,H.I., Linthorst, T.R. en B.P. Stellingwerf, Vocabulairverwerving bij taalzwakke leerlingen in het voortgezet onderwijs. [PDF] Paper Onderwijs Research Dagen, juni 2004.

• Hacquebord, H.I. en B.P. Stellingwerf (2007), Assessing vocabulary for the purpose of reading diagnosis. In: Daller, Helmut Milton, James et al. (ed.). Modelling and Assessing Vocabulary Knowledge. Publisher: Cambridge Elt-uk Published 2007.

• Herder, A. & J. Berenst (2006), Over taalbeleid gesproken. Een onderzoek naar de wijze waarop verschillende actoren in het voortgezet onderwijs in Amsterdam invulling geven aan het begrip taalbeleid. Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling gemeente Amsterdam/ Etoc, Groningen.

• Herder, A. en K. de Bot (2005), Vroeg vreemdetalenonderwijs in internationaal perspectief . Europees Platform voor het Nederlandse Onderwijs/ Expertisecentrum taal, onderwijs & communicatie, Den Haag/ Groningen.

• Herder, A. & K. de Bot (2007), Vroeg Engels in het Nederlandse taalcurriculum [PDF] . Literatuurstudie. Expertisecentrum taal, onderwijs & communicatie (Etoc), Rijksuniversiteit Groningen.

• Kruiningen, J.F. van (2005), Trends in het onderwijs in communicatieve competenties aan de Nederlandse universiteiten [PDF]. Rapportage naar aanleiding van de expertmeeting in het Academisch Schrijfcentrum aan de Radboud Universiteit te Nijmegen.
• Prenger, J. (2005),  Taal Telt!  Een onderzoek naar de rol van taalvaardigheid en tekstbegrip in het realistisch wiskundeonderwijs. Groningen dissertations in Languistics, nr. 57.

• Pulles, M. & J. Prenger (2005), Instrumentontwikkeling thuistaalsituatie. Rapportage Kansrijk Oost-Groningen 2004-2005. Etoc, Groningen.

• Prenger, J., Berenst, J., Glopper, C.M. de & H.I. Hacquebord (2008). Problems when working on maths assignments based on graphs. In: Deen, J., Hajer, M. & T. Koole (eds.). Interaction in two multicultural classrooms. Processes of Inclusion and Exclusion. Amsterdam: Aksant.

• Stellingwerf, B.P., Pulles, M. en F. Dusseljee (2004), Kansen in het graan. Rapportage Kansrijk Oost-Groningen. Groningen: Etoc.

• Stellingwerf, B.P. en S.J. Visser (2008), Meertaligheid op School Lyndensteyn. Een literatuurstudie, Expertisecentrum taal, onderwijs en communicatie in samenwerking met wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie, Rijksuniversiteit Groningen, november 2008.

Artikelen

• Berenst, J., Begripsbewaking in gesprekken met kleuters. In: VanWaes, L. et al (red.), Studies in Taalbeheersing I. pp 45 – 57. Assen: Van Gorcum, 2003.
• Berenst, J., Situationeel taalgebruik en de ontwikkeling van pragmatische vaardigheden. In: Koole, T., Nortier, J., Tahitu, B. (red.) Artikelen van de Vierde Socio-Linguïstische Conferentie. Delft: Eburon, 2003.
• Berenst, J., & N.J. Borst, Spreken en schrijven van kinderen: een vergelijking van contextualiseringspraktijken in narratieven. In: Kijk op schrijven in T1 en T2. Toegepaste Taalwetenschap in Artikelen 72, 31-46, 2004.
• Bienfait, N., Grammaticaonderwijs aan allochtone jongeren. Een onderzoek naar het effect. In: Levende talen, jaargang 4, nummer 2, juni 2003.

• Bienfait, N., Omgaan met verschillen in Schoolslag. In: Kroon, Vallen, Van den Branden (red.), (2003) Omgaan met verschillen, Nederlandse Taalunie.

• Borst, N., Kruiningen, J.F. van & M.A. van der Werff, Studenttutoren adviseren studentschrijvers. In: Moer, nummer 2, p42-48, 2004.
• Bot, K. de & A. Herder (2008), Effecten van vroeg vreemdetalenonderwijs  [PDF](1). In: Taal Lezen Primair, juni 2008, nr. 1, p. 2-3.
• Bot, K. de & A. Herder (2009), Grote zorgen over aanbod van Engels voor anderstalige leerlingen is niet nodig. In: Taal Lezen Primair, maart 2009, nr. 1, p. 6-9.
• Eerde, D. van., M. Hajer, T. Koole, J. Prenger (2002), Betekenisconstructie in de wiskundeles. De samenhang tussen interactief wiskunde- en taalonderwijs. Pedagogiek, jaargang 22, nr. 2.
• Elbers, E., M. Hajer, T. Koole, M. Jonkers, J. Prenger (2002), Leerzame tweegesprekken: individuele begeleiding in multiculturele klassen. Pedagogiek, jaargang 22, nr. 2.

• Elbers, E., M. Hajer, M. Jonkers and J. Prenger (2005), Instructive dialogues: Participation in dyadic interactions in multicultural classrooms. In: W. Herrlitz and R. Maier (Eds.), Dialogues in and around multicultural schools. Tübingen: Max Niemeyer Verlag, p. 249-264.

• H acquebord, H.I., De Taalwerkplaats (2005), Nieuw concept voor het taalonderwijs. In: Vernieuwing 3/4, p. 33-35.

• Hacquebord, H.I., Taaldiagnose begin van schoolbreed Taalbeleid. In: Remediaal 4, nr. 7, p. 8-14, 2004.

• Hacquebord, H.I., Taalproblemen en taalbehoeften in het voorgezet onderwijs. Leerlingen en docentenvragenlijsten als instrumenten voor taalbeleid.  In: Levende talen , jaargang 5, nummer 2, p.17-29, juni 2004. 

• H.I. Hacquebord, T.R. Linthorst, B.P. Stellingwerf (2004), Vocabulairverwerving bij taalzwakke leerlingen in het voortgezet onderwijs [DOC]. Paper Onderwijs Research Dagen .

• H.I.Hacquebord & B.P. Stellingwerf, Woordenschattoets: een taal- of een leesprobleem, of beide? In: Toon , onderwijsonderzoeksspecial, p. 20-24, december 2004 - januari 2005.

• Hacquebord, H.I., Ontwikkelingsonderzoek in het talenonderwijs. Oude traditie, veelbelovend concept? In: Levende talen , jaargang 4, nummer 2, juni 2003.

• Hacquebord, H.I., Onderwijs met taalkwaliteit. Les, nummer 125, oktober 2003.

• Hacquebord, H.I., Taalproblemen en taalbehoeften van leerlingen en docenten in het voortgezet onderwijs. Leerlingen- en docentenquetes als instrumenten van taalbeleid. Levende Talen Tijdschrift 5, 2, juni, pp.17-29.

• Hacquebord, H.I., Taaldiagnose begin van schoolbreed Taalbeleid. In: Remediaal, 4, nr. 7 (juni 2004), p. 8-14.

• Hacquebord, H.I., De Taalwerkplaats. Nieuw concept voor het taalonderwijs. In: Vernieuwing 3/4, p. 33-35.

• Hacquebord, H.I. & Stellingwerf, B.P., Woordenschattoets: een taal- of een leesprobleem, of beide? In: Toon, onderwijsonderzoeksspecial, december 2004/januari 2005. p. 20-24.

• Hacquebord, H.I. (2006), Diataal, Internettaaltoetspakket voor de onderbouw. In: Levende Talen Magazine 93, 3, 39.

• Hacquebord, H.I. (2006), Diagnostische taalvaardigheidstoetsing: begin van taalbeleid. In: Taal Lezen primair 20, themanummer Dyslexie. Oktober, 4-6.

• Hacquebord, H.I. (2006), Woordkennis als onderdeel van taaldiagnostisch onderzoek. In: Levende Talen tijdschrift 7-1 (maart) p. 15-23.

• Hacquebord, H.I. (2006), De leesvaardigheid van vmbo leerlingen. In: Raukema, M. & D. Schram (red.) Lezen in het vmbo. Stichting Lezen.

• Hacquebord, H.I. & M. Scholman, (2006), Diagnostiek van leesproblematiek van dyslectische en anderstalige leerlingen in het voortgezet onderwijs. Een taal- of leesprobleem? In: Tijdschrift voor Orthopedagogiek, Special taal/lezen april, p. 192-202.

• Hacquebord, H.I. & T.R. Linthorst (2008), Kennisbank Diataal. Een krachtig middel voor taal/ lees-beleid in het VO. In: Remediaal, jaargang 8, nummer 6, 2007/ 2008, p. 15-21.

• Hacquebord, H. (2008), Taalbeleid in relatie tot zorg- en dyslexiebeleid [PDF]. In: Remediaal,  jaargang 8, nummer 6, 2007/ 2008, p. 4-8.

• Hacquebord, H., Sanders, M. & M. Gibson (2008), Signaleren en diagnosticeren van de leesvaardigheid in de bovenbouw [PDF] . In: Basisschoolmanagement, nr. 4, mei, p. 4-11.

• Hafkenscheid, E.M.J.M. en Y.E. Meinema (2005), Duorreflectieopdrachten voor schrijfvaardigheidsonderwijs in vo en wo: een ontmoeting. In: Levende Talen Tijdschrift , jaargang 6, nr. 2, juni 2005, p. 34-39.

• Hafkenscheid, E., Grammatica als hulpbron voor argumenteren. Instrumenten voor de evaluatie van schriftelijke betogen. In: Levende talen , jaargang 4, nummer 2, juni 2003.

• Herder, A.A. (2004), Brainbox vervangt het boek. In: Van twaalf tot achttien , 1, p. 28-29.

• Herder, A.A. (2004), Schrijvend-leren en tekstanalyse: grafische representatie van kennisstructuren. In: Kijk op schrijven in T1 en T2. Toegepaste Taalwetenschap in Artikelen 72, p. 9-22.

• Herder, A. (2005), Schrijven om te leren. In: Taal Lezen primair, nr. 16, p. 18-20.

• Herder, A. (2006), Taalkundemodulen voor de tweede fase. In: Levende Talen Magazine, nr. 7 (oktober), jaargang 93, p. 8–11.

• Herder, A. & N. Janssen (2005), Vaktaal op niveau aan risicojongeren. In: Profiel, jrg. 14. nr. 3, p. 37-39.

• Herder, A. & F. Kuiken (2007), Een grote diversiteit. Taalbeleid in woorden en daden. In : Les nr. 145, 25e jaargang, februari, p. 26-31.

• Herder, A. & J. Berenst (2008), Perspectieven op taalbeleid [PDF]. In: Remediaal, jaargang 8, nummer 6, 2007/ 2008, p. 9-14.

• Herder, A. & T. Stegenga-Burgers (2009), Mogelijkheden om Engelse taal optimaal te integreren in het curriculum van het basisonderwijs [PDF]. In: Taal Lezen Primair, juni 2009, nr. 2, p. 8-11.

• Hooijkaas, K., T.R. Linthorst & M. Pulles (2009), Aandacht voor taal op het Dr. Nassau College. In: Rooijackers, P., W. van der Westen & J. Graus. Taal centraal: taalbeleid in het Nederlandse en Vlaamse onderwijs. Vereniging van Leraren in Levende Talen: p.10-13.

• Kam, A.E. & Meinema, Y.E., Signalering van het boek Communicatiewijzer. Handboek voor schriftelijk taalgebruik. In: Tijdschrift voor Taalbeheersing, jaargang 26, nr. 4, p. 322-323, december 2004.

• Kruiningen, J.F. van (2004), Het communicatieve vaardighedenproject. Over ecologie, 'chaos' en interactie in universitaire onderwijsvernieuwing. In: Kijk op schrijven in T1 en T2. Toegepaste Taalwetenschap in Artikelen 72, p. 55-65.

• Kruiningen, J.F. van (2003), Vakgeïntegreerde Communicatieve Vaardigheden: Terrein van vakdocenten of Communicatiespecialisten? In: Oost, H. & Wils, S. (red.). Kennis Ontwikkelen. 22^e Landelijke Dag Studievaardigheden. Utrecht: Universiteit Utrecht (IVLOS).

• Linthorst, T.R. & M. Pulles (2009), Goede vaardigheid in begrijpend lezen en een voldoende en relevante woordenschat [PDF]. In: Taal Lezen Primair, p. 11-12, 8 januari 2009.

• Prenger, J. (2001), Vocabulaire hindernissen bij wiskunde. TTWiA nr 66, jaargang 2001, nr. 2., p. 53-68.

• Prenger, J., Woorden tellen mee. Een onderzoek naar talige struikelblokken in het wiskundeboek. In: Levende Talen tijdschrift, 7e jaargang, nummer 3, p. 17-24, september 2006.

• Prenger, J. (2007), Taal telt! Ook in het wiskundeonderwijs. In: Remediaal. Tijdschrift voor leer- en gedragsproblemen in het vo/bve, jaargang 7, nummer 6, 2006/2007, p. 27-31.

• Prenger, J. (2007), Uitgerekend taal! Een onderzoek naar begripsproblemen bij wiskundeopgaven. In: Levende Talen Tijdschrift, jaargang 8, nummer 2, juni 2007, p. 10-16.

• Prenger, J. (2007), Met taal kun je rekenen. De rol van taalvaardigheid en tekstbegrip bij het oplossen van een wiskundeopgave. In: Volgens Bartjens...Tijdschrift voor reken-wiskunde-onderwijs, jaargang 26, mei 2007, p. 4-7.

• Prenger, J. (2009), Terug naar 'ouderwets' rekenonderwijs of blijven we realistisch rekenen? [PDF] In: Taal Lezen Primair, nr.2, p. 6-8, januari 2009.

• Prenger, J. (2009), Een rekenles én een taalles. Taal bij realistisch rekenen. In: JSW, jaargang 93, februari, p. 7-11.

• Prenger, J., H.I. Hacquebord, C.M. de Glopper (2003), Tekstbegrip van wiskundetaken: een moeilijke opgave? [PDF] In: TTWiA 70, jaargang 2003, nr.2, p. 91-101 (rectificatie).

• Prenger, J., Hacquebord, H.I. en C.M. de Glopper (2003), Tekstbegrip van wiskundetaken: een moeilijke opgave? In: Koole, T., Nortier, J., Tahitu, B. (red.). Artikelen van de Vierde Socio-Linguïstische Conferentie. Delft: Eburon, 2003.

• Prenger, J. (2011), Werken aan taal via rekensommen. [PDF] In: Tijdschrift voor Remedial Teaching 2011, nr. 5, p. 10-13.

• Pulles, M. (2006), Scholen in de Taa.lsteigers. Werken aan taalbeleid in de gemeente Groningen. In:Taal Lezen Primair nr 19, juni, p. 13-15.

• Pulles, M. (2007), Thuistaal in beeld. In: Taal lezen primair, nr 22. juni, p. 20-21.

• Pulles, M. & B.P. Stellingwerf (2005), Thuistaal belangrijke factor voor schoolsucces. In: TooN 8, nr. 2, p.12-13.

• Visser, S.J. (2005), Over de grenzen aan begrijpelijkheid van geneesmiddelenvoorlichting.  In: WetenschapsWinkelCourant 7, nr. 14, p. 6-7.

• Visser, S.J., Naamkundigen bestaan bijna niet meer. In: Dagblad van het Noorden, rubriek Onderzoek op verzoek, 28 februari 2004.

• Visser, S.J. & K. Ree, Jonge onderzoekers, steunpunten voor scholieren.  In: WetenschapswinkelCourant, zomer 2003.

• Visser, S.J., Op zoek naar de achtergrond van K latering. In: Dagblad van het Noorden, rubriek Onderzoek op verzoek, 27 maart 2004.

• Visser, S.J., Dankt Drenthe naam Klatering aan de ratelpopulier? In: Dagblad van het Noorden, rubriek Onderzoek op verzoek. 29 mei 2004.

• Visser, S.J., Universiteit steunt alfaprofiel. In: Visser, S.J. & K. Ree. Jonge onderzoekers, steunpunten voor scholieren. In: Van twaalf tot achttien, praktijkblad voor het voortgezet onderwijs, november 2003.

• Visser, S.J. & K. Ree, Jonge onderzoekers, steunpunten voor scholieren. In: WetenschapswinkelCourant, zomer 2003.

• Visser, S.J. (2008), Een wereld te winnen, In: De wereld van het jonge kind, november 2008, p. 4-7.

Lesmaterialen

• Eerde, D. van, H.I. Hacquebord, M. Hajer, M. Pulles & C. Raijmakers (2006), Kijkwijzer voor taalgericht vakonderwiijs. SLO/Platform Taalgericht Vakonderwijs: Enschede.

• Glopper, C.M. de & A. Herder (2006), Modulen taalkunde voor de tweede fase van het voortgezet onderwijs . Expertisecentrum taal, onderwijs & communicatie (Etoc), Groningen.

• Hacquebord, H.I. & M. Pulles (2002), Tekst in zicht! Module Begrijpend lezen 1. Groningen: Wolters-Noordhoff.

• Hacquebord, H.I. & M. Pulles (2002), Tekst in zicht! Module Begrijpend lezen 2. Groningen: Wolters-Noordhoff.

• Hacquebord, H.I. & M. Pulles (2003), Tekst in zicht! Module Studerend lezen. Groningen: Wolters-Noordhoff.

• Hacquebord, H.I. & M. Pulles (2003), Tekst in zicht! Module Woorden in teksten. Groningen: Wolters-Noordhoff.

• Hacquebord, H.I. & M. Pulles (2003), Tekst in zicht! Docentenhandleiding. Groningen: Wolters-Noordhoff.

• Herder, A.A., Studietaalvaardigheden in de tweede fase van het voortgezet onderwijs. Lesmap Onderzoeken en Schrijven. Groningen: Etoc, 2003.
• Herder A.A., Linthorst, T.R., Hofstede, D. Bekkers, L. en C. Kennedy (2003), Zebra cd-rom 4, een NT-2 methode voor 12- tot 18-jarigen, Utrecht: ThiemeMeulenhoff.

• Herder, A.A. (2008), Katern Taalsteun. In: Handleiding Brandaan, geschiedenismethode voor het basisonderwijs, deel 5, 6, 7 en 8. Handleiding Naut, methode natuuronderwijs voor het basisonderwijs, deel 5, 6, 7 en 8. Handleiding Meander, aardrijkskundemethode voor het basisonderwijs, deel 5, 6, 7 en 8. Malmberg, ’s-Hertogenbosch.

• Nijman, J. & H. Roest (red.) (2004), Speurtocht. Geschiedenis voor het basisonderwijs. Delen 5 t/m 8. ThiemeMeulenhoff, Utrecht. Adviezen taalbeleid: Anke Herder.

• Pulles, M. e.a. (2007), Diaplus http://www.diaplus.nl.

• Pulles, M. & H. Feenstra (2007), Taalatelier Lezen, Moeilijke teksten. Uitgeverij Betelgeuze: Zoetermeer.

• Stigter, I. (2007), Taalatelier Woordenschat, Woorden in teksten. Uitgeverij Betelgeuze: Zoetermeer. Adviseur: M. Pulles.

• Stigter, I. Taalatelier Lezen. Eenvoudige teksten. Uitgeverij Betelgeuze: Zoetermeer. Adviseur: M. Pulles.

Etoc-medewerkers hebben (mee)gewerkt aan de volgende methodes en lesmaterialen

• Leeszin , Methode voor begrijpend en studerend lezen voor het basisonderwijs. Wolters-Noordhoff
• Tekst in zicht! Vier modules voor begrijpend en studerend lezen en omgaan met moeilijke woorden voor de onderbouw VO, Wolters-Noordhoff.
• Schoolslag, Methode Nederlands voor het voortgezet onderwijs, ThiemeMeulenhoff.
• Zebra, Methode voor Nederlands als tweede taal. ThiemeMeulenhoff. 

Overige publicaties

• Teunissen, F & H. I. Hacquebord (2002), Onderwijs met taalkwaliteit.  Den Bosch: KPC Groep.
• Visser, S.J., Bruintjes H. en J.Y. Deen, Visuele bijsluiters voor vroegdoven: Maak zelf een begrijpelijke bijsluiter voor uw patiënten, cd-rom, Wetenschapswinkels Geneesmiddelen & Taal, Cultuur en Communicatie.
• Andringa S.J. (2006), Grammaticaonderwijs en de ontwikkeling van  tweedetaalvaardigheid. WAP: Amsterdam.
• Bienfait, N., J. de Boer, K. de Haan, P. Kooistra, J. Lieuwes, A. Oosterloo, H. Paus & M. Pulles (2008), Werken aan kwaliteit van taalonderwijs in Fryslân.  Een product van het SLO-project Inhoudelijk leiderschap en inhoudelijke kwaliteit. SLO:  Enschede.
• Dam, M. van, S. Spijkerman, I. Moualhi, e.a. (2008), En ik spreek ook Nederlands. Portretten van meertalige Nederlanders, Wetenschapswinkel Taal, Cultuur en Communicatie, Rijksuniversiteit Groningen, mei 2008.

Masterscripties in het kader van Etoc-projecten

• W. Muggen, Taalbeleid in Groningen: een casestudie op twee kansenscholen in het voortgezet onderwijs, MA-scriptie Applied Linguisics, 2004.
• L. Minnema, Truth or Dare, the matacognitive strategy of assessing word knowledge of pupils with Dutch as L1 and L2, MA-scriptie Applied Linguisics, 2004.
• M. Scholman, Text Comprehension and Dyslexia: assessing dyslexia with a text comprehension test? MA-scriptie Applied Linguisics, 2004.
• H. Prins, Taal door een andere zonnebril. Taalgericht vakonderwijs in de praktijk, een analyse van de lessenserie Multioerspectiviteit in geschiedenis, 2008.